Episode 1: ang lamay na puno ng gutom
Tahimik ang mansyon, pero maingay ang sala. Nasa gitna ang puting kabaong na may makintab na hawakan, napapalibutan ng bulaklak at kandila. Sa ibabaw ng larawan, nakangiti si leonardo abelarde, bilyonaryong kilala sa probinsya bilang “don leo,” ang taong tumulong sa marami pero bihirang magsalita tungkol sa sarili.
Ngunit sa araw ng kanyang lamay, hindi dasal ang nangingibabaw. Papel ang hawak ng mga kamag-anak, mga kopya ng titulo, mga resibo, mga bank statement na parang armas.
“Sa akin dapat yung resort,” sigaw ni tito rolly habang nakaturo sa pinsan niyang si loren. “Ako ang nagbantay doon nung walang tao.”
“Bantay ka lang,” balik ni loren, nanggigil. “Ako ang may pirma sa kontrata.”
Nakatayo sa gilid si marites, kapatid ng yumaong don leo, kunwari umiiyak. Pero sa pagitan ng hikbi, may bulong siyang, “Bakit kaya walang iniwang will. Ano kaya ibig sabihin.”
Sa sulok, nakaupo si clara, ang matandang kasambahay na halos tatlumpung taon nag-alaga kay don leo. Tahimik siyang nagrorosaryo, pero nanginginig ang daliri. Alam niya ang totoo. Alam niyang hindi basta nawala si don leo nang ganito.
“Clara,” sigaw ng isa pang kamag-anak, si dencio. “Ikaw, asan ang mga susi ng vault. Baka tinago mo.”
Napatingin si clara, nanlaki ang mata. “Hindi po,” mahinang sagot niya. “Wala po akong alam sa—”
“Wala kang alam, pero ikaw ang laging kasama,” singit ni rolly. “Baka ikaw ang nag-utos pumatay para mapasayo.”
Parang tinamaan ng kutsilyo si clara. Gusto niyang sumagot, pero wala siyang lakas. Ang nasa isip niya ay yung gabing bago “mamatay” si don leo, nang hawakan siya nito sa balikat at sabihing, “clara, kailangan kong malaman kung sino ang tunay na nagmamahal sa akin. Hindi yung nagmamahal sa pera.”
Noong gabing iyon, may dumating na doktor, may mga papeles, at may isang lihim na planong hindi alam ng lahat.
Sa lamay, habang nag-aaway ang lahat, dumating ang abogado ni don leo, si atty. salazar. Bitbit niya ang isang brown envelope. Tumahimik ang sala kahit sandali, parang may bumigat na hangin.
“May mensahe si don leo,” sabi ng abogado. “At may kondisyon bago mabuksan ang anumang ari-arian.”
Nagkatinginan ang mga kamag-anak. Ang ilan biglang nagkunwaring malungkot. Ang iba nagbukas ng cellphone, parang handang mag-record.
“Basahin mo na,” utos ni rolly, halatang hindi makapaghintay.
Huminga nang malalim si atty. salazar. “Ayon sa sulat,” sabi niya, “walang makakakuha ng kahit ano hangga’t hindi natatapos ang pitong araw na lamay at pagsusuri ng lahat ng kamag-anak na may claim.”
“Pagsusuri,” ulit ni loren, nagtaas ng kilay.
Ngumiti nang bahagya ang abogado. “Oo,” sagot niya. “Dahil may mga bagay na kailangang lumitaw kapag akala ng tao, patay na ang may-ari.”
At sa loob ng kabaong, kung may makakapansin, parang may munting galaw sa ilalim ng puting tela, na tila may buhay na nagmamasid sa kasakiman ng mga naiwan.
Episode 2: ang mga maskara sa harap ng kabaong
Lumipas ang unang gabi ng lamay na parang palengke. May nagdadala ng pagkain, pero hindi para sa mga nagdarasal, kundi para sa mga nagbubulungan tungkol sa lupa at bank account.
Si marites, kapatid ni don leo, umiikot sa bisita. “Ang sakit-sakit,” sabi niya habang pinipisil ang mata para lumabas ang luha. Pero pagkatapos, lalapit siya sa mga pinsan at bubulong, “May nakakaalam ba kung ilan ang laman ng time deposit.”
Si rolly naman, biglang naging mabait sa lahat. Namimigay ng kape, pero may kapalit na tanong. “Ikaw ba, may narinig ka ba tungkol sa bagong condo sa maynila.”
Sa kabilang banda, si clara ay hindi umaalis sa tabi ng kabaong. Kapag may nagdadasal, sumasabay siya. Kapag may nag-aaway, siya ang naglilinis ng kalat. Sa bawat sigaw, mas lumalalim ang pagod sa puso niya.
Isang hatinggabi, lumapit si atty. salazar kay clara. “Kumusta ka,” tanong niya.
Umiling si clara. “Parang hindi po lamay,” sabi niya. “Parang bidding.”
Tumango ang abogado. “May utos si sir,” bulong niya. “Bantayan mo lang. Huwag kang matakot.”
Kinabukasan, dumating ang ikalawang sulat. Binasa ni atty. salazar sa harap ng lahat. “Sa araw na ito,” sabi niya, “pipirma ang bawat kamag-anak ng affidavit na nagsasaad ng tunay nilang relasyon kay don leo at ng tulong na naibigay nila.”
Nagkagulo ulit. “Bakit kailangan pa yan,” reklamo ni dencio. “Kami ang pamilya.”
“Kung pamilya,” sagot ng abogado, “dapat alam ninyo ang mga tanong na ilalabas sa dulo.”
Nang magsimulang pumirma ang mga tao, lumabas ang totoo. May mga pirma na nanginginig, may mga mata na umiwas, may mga kwentong pilit binubuo.
Si marites, nang tanungin kung ilang beses niya dinalaw si don leo sa ospital noon, biglang napatahimik. “Marami,” sagot niya, pero hindi makatingin nang diretso.
Si rolly, nang tanungin kung kailan huling humingi ng pera kay don leo, nagalit. “Hindi ko kailangang sagutin yan,” sigaw niya.
Sa isang sulok ng sala, may maliit na CCTV camera na hindi napapansin ng karamihan, nakatutok sa bawat mukha, bawat salita.
At sa loob ng isang secret room sa likod ng mansyon, may isang lalaking nakaupo sa wheelchair, nakasuot ng simpleng damit, may oxygen sa gilid, at may mata na puno ng lungkot. Si don leo iyon, buhay, pero piniling magpanggap na patay.
“Ganyan pala,” mahina niyang sabi, habang nakatingin sa monitor. “Kapag wala na akong hininga, pati alaala ko, pagbebentahan nila.”
Sa likod niya, may nurse na umiiyak. “Sir, masakit po,” sabi nito.
Tumango si don leo. “Mas masakit,” sagot niya, “yung malaman mong kahit buhay ka pa, matagal ka na palang patay sa puso ng pamilya mo.”
Episode 3: ang pagsabog ng mga lihim
Pangatlong araw ng lamay, mas mainit ang tensyon. May dumating na balita na may bagong dokumentong lalabas, at parang nagtaasan ang presyon ng lahat.
Sa umaga pa lang, nag-uusap na sina rolly at dencio sa terrace. “Pag lumabas yung will, siguradong may mga nakatagong kondisyon yan,” sabi ni rolly. “Kailangan nating mauna.”
“Kausapin natin si clara,” bulong ni dencio. “Baka may alam.”
Nilapitan nila si clara sa kusina, habang nagluluto ito ng lugaw para sa mga bisitang nagdarasal pa rin. “Clara,” sabi ni rolly, pilit mabait, “sabihin mo na. Saan niya tinago mga importanteng papeles.”
Umiling si clara. “Wala po akong alam,” sagot niya.
Biglang nagbago ang mukha ni dencio. “Kung hindi mo sasabihin, may paraan kami,” banta niya.
Nalaglag ang sandok sa kamay ni clara. Nanginginig ang labi niya, pero nanindig ang loob niya kahit papaano. “Ang alam ko lang po,” sabi niya, “hindi ninyo siya mahal.”
Napatawa si rolly, malakas. “Anong alam mo sa pagmamahal,” sabi niya. “Katulong ka lang.”
Sa sala, biglang dumating si atty. salazar na may dalang maliit na black box. “Ngayong araw,” anunsyo niya, “may audio recording si don leo. Bago siya pumanaw.”
Nagsiksikan ang mga kamag-anak, parang may raffle.
Pinindot ng abogado ang play. Umalingawngaw ang boses ni don leo sa buong sala. “Kung naririnig ninyo ito, ibig sabihin nasa lamay na ako. Sana, sa lamay ko, mas maraming dasal kaysa sigaw.”
Tahimik ang lahat.
“Pero kung ang naririnig ko ngayon,” patuloy ng recording, “ay pagtatalo tungkol sa pera, ibig sabihin tama ang hinala ko. Kaya may susunod akong utos.”
Napalunok si marites.
“Ang sinumang mang-aapi kay clara, ang taong nag-alaga sa akin nang walang hinihinging kapalit, ay awtomatikong mawawalan ng bahagi sa kahit anong pamana.”
Napatingin ang lahat kay clara. Namutla si rolly.
“Hindi ako perpekto,” sabi ng recording, “pero alam ko kung sino ang totoo. At alam ko rin kung sino ang nagkunwari.”
Biglang tumayo si dencio, galit. “Paninira yan,” sigaw niya. “Hindi na siya makakapagsalita, kaya ang abogado ang gumagawa ng kwento.”
Nang marinig iyon, parang may nabasag sa loob ni clara. Umiyak siya, pero hindi tulad ng dati. Umiyak siya na parang may lumalabas na matagal na kinikimkim.
“Sir,” bulong niya sa hangin, “naririnig niyo po ba.”
Sa secret room, narinig ni don leo ang sigaw sa monitor, at pinikit niya ang mata. “Naririnig ko,” mahina niyang sagot, kahit walang makadinig.
Sa pagtatapos ng araw, nag-umpisa nang magkampihan ang mga kamag-anak. May mga nag-aalangan, may mga nagbabanta, at may mga nagplaplano na i-override ang abogado.
At si don leo, habang lumalalim ang sakit sa katawan, lalo namang lumalalim ang sakit sa puso. Dahil ang gusto niya, bago siya tuluyang mawala, ay maramdaman man lang na may isa sa kanila ang magluluksa hindi dahil sa nawalang yaman, kundi dahil sa nawalang tao.
Episode 4: ang pag-amin sa gitna ng kasakiman
Ikaapat na araw, dumating ang pulis sa mansyon. May nag-report daw na may “anomalya” sa pagkamatay ni don leo. Sa totoo lang, si rolly ang tumawag, umaasang mapipigil ang proseso at mahahalungkat ang mga papeles.
“Baka pinatay siya,” sigaw ni rolly sa harap ng imbestigador. “Dapat i-autopsy.”
Napatigil si clara. Alam niyang bahagi iyon ng plano ni don leo, pero hindi niya alam na aabot sa puntong iyon.
Dumating si atty. salazar, kalmado. “May legal documents ang pamilya,” sabi niya. “At may police clearance ang doktor.”
“Doktor,” singit ni marites, “sino yung doktor. Baka bayad.”
Sa puntong iyon, biglang may isang matandang babae ang pumasok, si aling sofia, dating nurse ni don leo. May hawak siyang maliit na bag at larawan.
“Hindi bayad ang doktor,” sabi niya. “At hindi rin kayo ang unang nagpakita ng concern.”
Nagkatinginan ang mga tao.
“Ako ang nag-alaga kay don leo sa huling taon,” sabi ni aling sofia. “At alam kong ilang beses siyang umiyak dahil wala ni isa sa inyo ang dumalaw. Ang dumalaw lang, kapag may kailangan.”
Sumigaw si rolly, “sinungaling.”
Ngunit biglang tumayo si clara at nagsalita, nanginginig pero matapang. “Totoo po,” sabi niya. “Nung na-ospital siya, ako lang po ang nandoon. Ako po ang nagpapalit ng damit niya. Ako po ang humahawak sa kamay niya kapag natatakot siya sa gabi.”
Tumahimik ang sala, parang napahiya ang hangin.
“Pero bakit,” tanong ng imbestigador, “bakit hindi niya pinagawa ang will noon.”
Ngumiti si atty. salazar, malungkot. “Meron,” sagot niya. “Pero hindi para sa pera lang. Para sa katotohanan.”
Inilabas niya ang panghuling kondisyon. “Sa ikalimang araw, may final reading. At sa araw na iyon, makikita ninyo kung sino ang tunay na kasama niya hanggang dulo.”
Pagkatapos umalis ang pulis, nagkumpulan ang mga kamag-anak sa kusina, nagbubulungan ng masama. “Kailangan nating pigilan ang reading,” sabi ni dencio. “Kung hindi, wala na tayong makukuha.”
Sa gabing iyon, sinubukang pasukin ng dalawang kamag-anak ang office ni don leo para hanapin ang vault keys. Ngunit nahuli sila ng security at CCTV.
Sa secret room, nakita ni don leo ang lahat. Tumulo ang luha niya, hindi dahil sa galit, kundi dahil sa pagod.
“Kung ito ang pamilya,” mahina niyang sabi, “bakit parang ako pa ang kailangang magturo ng pag-ibig.”
Lumapit ang nurse, pinunasan ang luha niya. “Sir, itigil na po natin,” bulong nito. “Masakit.”
Umiling si don leo. “Hindi pa,” sagot niya. “Kung mamamatay ako, gusto kong umalis na malinis ang pangalan ni clara, at malinaw ang aral sa kanila.”
At sa huling oras ng gabi, habang tahimik ang mansyon, si don leo ay huminga nang malalim, parang naghahanda sa pinakamabigat na eksena ng buhay niya: ang muling pagbuhay sa sarili para ilibing ang kasakiman ng pamilya niyang matagal nang patay ang puso.
Episode 5: ang muling pagkabuhay at tunay na pamamaalam
Ikalimang araw ng lamay, puno ang sala. May mga media sa labas, may mga kapitbahay na nakikiusyoso, at may mga kamag-anak na nag-aayos ng damit na parang aattend ng awarding.
Nasa harap si atty. salazar, may hawak na folder. Katabi niya si clara, maputla, halos hindi makahinga sa kaba.
“Ngayon ang final reading,” sabi ng abogado. “At bago ko basahin, may ipapakita muna ako.”
Pinatugtog niya ang CCTV footage ng gabing sinubukan nilang pasukin ang office. Lumabas sa screen ang mukha nina rolly at dencio, halatang nagmamadali, halatang guilty.
Nagkagulo. “Edited yan,” sigaw ni rolly, nanginginig ang boses. “Paninira.”
Hindi pa tapos. Inilabas ni atty. salazar ang isa pang video, live feed mula sa loob ng mansyon. Biglang bumukas ang pinto sa likod ng sala.
Pumasok ang isang lalaking naka-black suit, mabagal ang lakad, may tungkod, pero ang mga mata ay pamilyar na pamilyar.
Napamura ang ilan. Napasigaw ang iba.
“Don leo,” pabulong na parang multo ang dumaan sa bibig ng lahat.
Si marites ay napaupo, parang nawalan ng tuhod. “Hindi… hindi…”
Lumapit si don leo sa kabaong, hinawakan ang gilid, at tumingin sa lahat. “Oo,” sabi niya, mahina pero malinaw. “Buhay ako.”
Parang tumigil ang mundo.
“Ginawa ko ito,” patuloy niya, “dahil gusto kong malaman kung sino ang iiyak para sa akin, at sino ang mag-aagawan sa pera ko.”
Tahimik. Wala ni isang makasagot.
Lumapit si don leo kay clara. Hinawakan niya ang kamay nito. “Ikaw,” sabi niya, “ikaw lang ang nagdasal kahit wala kang makukuha. Ikaw lang ang nag-alaga kahit sinisisi ka nila.”
Umiyak si clara nang tuluyan, hindi na kayang pigilan. “Sir,” sabi niya, “hindi po pera ang gusto ko. Gusto ko lang po na huwag kayong mag-isa.”
Napalunok si don leo. Sa unang pagkakataon, may luha siyang hindi kayang itago.
Tumingin siya sa mga kamag-anak. “Sa inyo,” sabi niya, “may iiwan pa rin ako. Hindi dahil deserve ninyo, kundi dahil ayokong dalhin ko sa hukay ang galit.”
Biglang umasa ang mga mukha.
“Pero may kondisyon,” dagdag niya. “Lahat ng makukuha ninyo ay dadaan sa foundation para sa mga batang ulila at matatandang walang nagaalaga. At kung may lalabag, mawawala ang lahat.”
Nanginginig si rolly, hindi na makapagsalita.
Lumakad si don leo pabalik sa gitna, huminga nang malalim, at biglang nanghina. Sumugod ang nurse at si atty. salazar.
“Sir,” sigaw ni clara, yakap ang braso niya.
Ngumiti si don leo kay clara, mahina. “Ngayon,” bulong niya, “pwede na akong magpahinga. Kasi kahit sandali, may taong nagmahal sa akin bilang tao.”
Sa huling sandali, nakahawak si clara sa kamay niya, umiiyak habang nagrorosaryo.
At nang tuluyang pumikit si don leo, hindi na ito pagpapanggap.
Tahimik ang sala, at sa wakas, ang mga kandila ay hindi na para sa yaman, kundi para sa isang buhay na piniling magpakamatay sa kasinungalingan para lang mabuhay ang katotohanan.
