Mga Senior, Ingat na Ingat: 8 Pagkakamali sa Gamot na Puwedeng Magdulot ng Side Effects.

Habang tumatanda, kadalasan dumarami ang gamot:

• May gamot sa presyon,
• gamot sa asukal,
• gamot sa kolesterol,
• gamot sa rayuma,
• minsan may pampatulog, pampakalma, o vitamins pa.

Sa edad na 60, 70, 80 pataas, normal na may 2, 3, 5 o higit pang maintenance na iniinom araw-araw. Ang tawag dito madalas ay “polypharmacy” – maraming gamot sabay-sabay.

Dito pumapasok ang problema:

Kapag mali ang paggamit ng gamot, pwedeng mas lumala ang pakiramdam kaysa gumaling — hilo, pagsusuka, sobrang antok, panghihina, problema sa bato at atay, at minsan pati pagkakatumba, stroke, o atake sa puso.

Sa blog post na ito, pag-uusapan natin ang 8 karaniwang pagkakamali sa gamot na madalas nangyayari sa mga senior – at paano ito maiiwasan sa mas simple at praktikal na paraan.

Paalala: Hindi ito kapalit ng payo ng doktor. Kung may malubhang nararamdaman (hirap huminga, matinding pamamanhid, biglang panghihina kalahating katawan, sobrang lagnat, kakaibang rashes), magpatingin kaagad sa doktor o sa pinakamalapit na ospital.

1) Pag-inom ng Gamot na “Hiyang” kay Iba (Kapitbahay, Kapatid, Asawa, Kaibigan)

Isa ito sa pinaka-dangerous na nakasanayan:

• “Nagsakit ulo mo? Eto gamot ko, effective ’yan sa akin.”
• “Ako rin mataas ang BP ko, eto gamot ko. Inumin mo rin.”
• “Pareho lang naman tayo ng sakit, sa akin gumana ‘to.”

Magkaiba ang katawan, edad, kidney at liver status, blood pressure, sugar, at iba pang kondisyon ng bawat tao. Kahit pareho kayo ng “sintomas”, puwedeng magkaibang dahilan nun sa loob ng katawan.

Bakit delikado?

• Ang gamot sa presyon ng kapitbahay mo puwedeng sobrang lakas para sa’yo – pwedeng bumagsak ang BP mo nang sobra, magdulot ng hilo, nahimatay, o pagbagsak.
• Antibiotic na “gumana” sa isa, hindi laging angkop sa infection mo – pwedeng hindi gumana, o magdulot ng allergy.
• May mga gamot na bawal sa may sakit sa bato, atay, o puso – hindi mo alam kung ligtas sa’yo.

Paano iwasan?

• Golden rule: Kung hindi sa’yo nireseta, huwag basta inumin.
• Huwag tumanggap ng gamot na “sobra” sa ibang tao bilang daily na maintenance mo.
• Kung curious ka sa gamot na ininom ng iba, itanong mo sa doktor:“Doc, ang kapitbahay ko po ito ang gamot, bagay ba sa akin ’yun o iba ang dapat sa akin?”

2) Pagbabawas o Pagtigil ng Gamot sa Sariling Desisyon (“Okay na ako, stop na siguro”)

Karaniwan ito sa mga senior:

• “Hindi na sumasakit ulo ko, kaya hindi na ako uminom ng gamot sa BP.”
• “Gumanda na sugar ko sa huling check-up, tumigil na muna ako sa gamot.”
• “Nahilo ako kahapon, kaya binawasan ko na lang ang dose ko.”

Mabuting maging mapagmatyag sa nararamdaman. Pero delikado kapag:

• Ikaw ang nagdedesisyon magbawas/ tumigil nang walang payo ng doktor.

Bakit?

• May mga gamot na hindi puwedeng biglang itigil (halimbawa, ilang gamot sa puso, BP, anti-seizure, at iba pa). Puwede itong magdulot ng rebound effect – mas lumala pa kaysa dati.
• May maintenance meds na kailangan talagang tuloy-tuloy, hindi lang iniinom kapag may nararamdaman.
• Kung may side effect, ang tamang aksyon ay sabihin kay doc, hindi magbawas sa sarili.

Paano iwasan?

• Kapag may kakaibang side effect (hilo, pagsusuka, sobrang antok, hirap huminga, rashes), tawag / balik sa doktor, hindi basta stop.
• Sabihin nang direkta:“Doc, simula nung ininom ko ‘tong gamot na ‘to, ganito po naramdaman ko…”
• Hayaan si doktor ang magdesisyon kung:
  • babaguhin ang dose,
  • lilipat sa ibang gamot,
  • o ititigil na.

3) Hindi Alam Kung Para Saan ang Gamot, Basta Inom na Lang

Maraming seniors na pag tinanong,

“Ano pong gamot ang iniinom nyo?”
ang sagot:
“Yung kulay puti, yung bilog, para daw sa kung ano.”

Kung hindi mo alam para saan ang iniinom mong gamot:

• Hindi mo maiintindihan kung bakit hindi pwedeng palampasin.
• Hindi mo alam kung aling gamot ang pwedeng sanhi ng nararamdaman mong side effect.
• Hirap magpaliwanag sa ibang doktor sa emergency.

Bakit problema ito?

• Kapag napunta ka sa ibang doktor o ospital, tatanungin ka:“Ano po ang mga maintenance niyo?”
  Kung sagot mo ay “Hindi ko po alam.”, mas mataas ang risk ng ulitin ang gamot na hindi bagay o hindi makita ang drug interaction.
• Puwedeng doble-doble ang klase ng gamot na pareho pala ng epekto.

Paano ayusin?

• Magkaroon ng “gamot notebook” o maliit na papel sa pitaka na nakasulat:
  • Pangalan ng gamot
  • Para saan (BP, sugar, puso, cholesterol, uric acid, etc.)
  • Ilang beses sa isang araw
  • Kailan iinumin (umaga/gabi, bago/ pagkatapos kumain)
• Sa check-up, puwede mong sabihin:“Doc, paki sulat naman po sa reseta kung para saan bawat gamot para mas maalala ko.”

4) Pag-inom ng Maraming Gamot Sabay-sabay na Walang Tamang Oras o Gabay

May seniors na ganito ang style:

• “Para isang inom na lang, sabay-sabay ko na ‘to lahat sa umaga.”
• O kaya: “Nakalimutan ko sa umaga, ininom ko na lang lahat sa gabi para hindi sayang.”

Ang problema: magkakaiba ang timing ng epekto ng bawat gamot.

• May gamot sa presyon na mas dapat sa umaga.
• May cholesterol meds na mas ina-advise sa gabi.
• May gamot na dapat bago kumain, may dapat pagkatapos kumain.
• May gamot na nakakaantok, dapat hapon o gabi, hindi umaga.
• May gamot na nakakapagpababa ng BP o asukal; puwede kang hiluhin nang matindi kung sinabay-sabay.

Ano ang pwedeng mangyari?

• Biglang bagsak ng presyon → hilo, panghihina, bagsak, injury.
• Biglang baba ng sugar → panginginig, pawis, hilo, confusion.
• Sobrang antok → delikado kung maglalakad o bababa ng hagdan.

Ano ang mas ligtas na gawin?

• Ipa-review kay doc or pharmacist ang listahan ng gamot at itanong:“Doc, alin po ang pang-umaga, alin ang panggabi, alin ang dapat may laman ang tiyan?”
• Gumawa ng schedule sa papel at idikit sa pader o ref:
  • UMAGA: (pangalan ng gamot)
  • TANGHALI: (kung meron)
  • GABI: (pangalan ng gamot)
• Gumamit ng pill organizer (pillbox) na may labels na Lunes–Linggo / Umaga–Tanghali–Gabi para hindi nagkakapalit.

5) Pag-inom ng Gamot nang Walang Kinakain (Kung Dapat After Meals) o Sobra ang Kain sa Mali ang Timing

Hindi lahat ng gamot kaya ng tiyan nang walang laman.
Karaniwan:

• pain relievers,
• ilang antibiotics,
• ilang vitamins,
• ilang maintenance meds.

Kapag ininom mo ang mga ito nang walang laman ang tiyan, pwedeng sumakit ang sikmura, sumama ang dumi, or magdulot ng hilo at panghihina.

Sa kabilang banda, may gamot na dapat on empty stomach (wala munang pagkain) para mas epektibo, pero iniinom pagkatapos kumain dahil “natatakot sa sakit ng tiyan” – maaaring humina ang bisa nito.

Mga puwedeng mangyari:

• Pananakit ng sikmura, kabag, pagsusuka.
• Hilo dahil sa pinagsamang epekto ng gamot + gutom.
• Hindi gumana nang tama ang gamot dahil mali ang timing.

Paano iwasan?

• Sa reseta pa lang, itanong na agad:“Doc, bago po ba o pagkatapos kumain itong gamot na ito?”
• Kung sinabing after meals, kahit biskwit, tinapay, lugaw man lang, maglagay ng kahit kaunting pagkain sa tiyan bago uminom.
• Kung sinabing before meals, sundin ang oras na binigay (hal. 30 minuto bago kumain).

6) Pagsasabay ng Maintenance + Herbal + Food Supplements nang Walang Nagsusuri

“Natural lang naman ‘to, okay lang siguro.”
Iyan ang madalas na palusot pag herbal o food supplements.

Kadalasang sabay-sabay na:

• maintenance sa presyon, asukal, puso, at kolesterol
• tsaa o herbal na pampapayat, pampalakas, pampalinis ng kidney
• food supplements (capsule, powder, “immune booster”)

Ang hindi alam ng marami: kahit herbal at supplement, may epekto sa atay, bato, dugo, at presyon – at puwedeng mag-interact sa gamot.

Bakit delikado?

• Puwedeng palalimin ang epekto ng ibang gamot (hal. blood thinner + herbal na pampalabnaw daw ng dugo → mas mataas risk ng pagdurugo).
• Puwedeng pahinaan ang bisa ng ibang gamot.
• Puwede ring dagdag stress sa atay at kidneys.

Paano maging ligtas?

• Ituring na “totoong gamot” din ang herbal at supplements.
• Isama ito sa listahan na ipinapakita sa doktor:
  • “Doc, umiinom din po ako ng ganitong tsaa / herbal / vitamins.”
• Kung may bagong reseta si doc, itanong:“Doc, bagay po ba ‘to sa mga iniinom ko nang herbal o vitamins? May dapat po ba akong itigil?”

7) Pagkalito sa Dose at Pagdoble ng Inom Dahil sa Kalimot

Sa edad na 70+, natural na mas makakalimutin.
Normal na minsan mapaisip ka:

“Nainom ko na ba yung gamot ko kanina o hindi pa?”

Ang resulta:

• May mga araw na dalawa beses nainom ang gamot na dapat once a day lang.
• May mga araw na wala palang nainom buong araw kasi inakala mong tapos na.

Pareho itong delikado:

• Kapag nadoble ang dose, puwedeng bumagsak ang BP o sugar, magdulot ng hilo, panghihina, o kahit pagkahimatay.
• Kapag palaging hindi nainom, hindi nagagawa ng gamot ang trabaho nito – patuloy na mataas ang BP, sugar, cholesterol, atbp.

Paano maiiwasan?

• Gumamit ng pillbox na may compartments per araw at oras.
  • Kapag wala na sa kahon, ibig sabihin nainom mo na.
• Gumawa ng simpleng checklist:
  • UMAGA – [ ]
  • TANGHALI – [ ]
  • GABI – [ ]
    Lalagyan ng ✔ kapag nainom na.
• Pakiusapan ang kasama sa bahay (anak, apo, asawa) na tumulong mag-remind sa umaga at gabi.
• Iwasang alisin ang gamot sa original na lalagyan kung doon nakasulat ang dose, maliban na lang kung maayos ang label sa pillbox.

8) Hindi Pagpapatingin Kapag May Side Effects – Tinitiis na Lang o Tinatakpan ng Ibang Gamot

Maraming senior ang ayaw nang bumalik sa doktor kapag may naramdamang kakaiba:

• “Normal na sigurong nahihilo.”
• “Sa tanda na ‘to, syempre hingal na.”
• “Ayoko na bumalik kay doc, gastos lang.”

Minsan, imbes na ipatingin ang side effect, dinadagdagan pa ng ibang gamot:

• Nahihilo sa isang gamot, iinom ng gamot sa hilo.
• Masakit tiyan sa isang gamot, inom ng kung ano-anong pangontra sa sakit ng sikmura.
• Inaantok sa isang gamot, iinom ng sobrang kape o energy drink.

Bakit delikado?

• Puwedeng senyales na yung gamot ay hindi bagay sa’yo o kailangan ng adjustment.
• Puwedeng sumasama na ang bato, atay, puso, o utak dahil sa kombinasyon ng mga gamot.
• Puwedeng mas lalong dumarami ang gamot na iniinom mo nang wala namang solusyon sa ugat ng problema.

Ano ang mas tamang gawin?

• Kapag may kakaibang naramdaman matapos mag-umpisa ng bagong gamot o taasan ang dose:
  • isulat kung anong araw nagsimula,
  • anong oras ininom,
  • anong eksaktong sintomas.
• Ibalita agad sa doktor:“Doc, nung sinimulan ko po itong gamot na ito, bigla akong nahihilo / nagsusuka / inaantok nang sobra / namamantal.”
• Huwag basta magdagdag ng bagong gamot na sariling desisyon para takpan ang side effect.

Panghuling Paalala sa Mga Senior at Pamilya

Ang gamot ay dapat tumutulong sa iyo, hindi sumisira ng pakiramdam.

Pero sa edad na 70 pataas, mas madali nang magkamali sa:

1. Pag-inom ng gamot ng iba
2. Pag-adjust ng dose sa sariling desisyon
3. Hindi pag-alam kung para saan ang iniinom
4. Pagsabay-sabay ng marami sa maling oras
5. Pag-inom nang walang tamang kain o mali ang timing
6. Pagsasabay ng maintenance, herbal, at supplements nang walang gabay
7. Pagdoble o pagkalimot sa dose
8. Pagtiis sa side effects nang hindi nagpapatingin

Ang susi: malinaw na impormasyon, tamang oras, tamang dose, at bukas na usapan sa doktor at pamilya.

Hindi ka mahina dahil kailangan mong magtanong.
Sa katunayan, mas matalino at mas responsable ang senior na nagtatanong kaysa sa tahimik na “bahala na.”

🧡 Kung may mahal kang senior sa buhay — magulang, lolo’t lola, tito, tita, o kaibigan — ishare mo ang blog post na ito sa kanila. Baka sa simpleng pag-iwas sa mga pagkakamaling ito sa gamot, makaiwas sila sa delikadong side effects at mas humaba pa ang panahon ng maayos at komportableng pamumuhay.