Mga Seniors, Ingat! 6 Pagkaing Umaatake sa Kidney — At 3 Inumin na Pwedeng Sumagip sa ’Yo

Napansin mo ba na habang tumatanda ka, mas konting pagkain lang, mabilis nang sumasakit ang bewang, nangangalay ang tagiliran, o namamaga ang paa? Minsan, may kabigatan sa pakiramdam sa likod ng bewang, tapos iisipin na lang:

“Siguro rayuma lang ‘to.”
“Normal na siguro, matanda na kasi.”

Pero para sa maraming senior, ang tahimik na salarin ay kidney na napapagod sa araw-araw na kinakain at iniinom.

Kilalanin natin si Mang Bert, 69.

Paborito niya tuwing umaga ang:

• tuyo na may maraming patis,
• kanin,
• at instant na kape na sobrang tamis.

Tanghali at gabi:

• madalas sardinas o de-lata,
• o instant noodles na may sabaw na “maaanghang-sarap”.

Tubig?

“Hindi ako mahilig sa tubig, nalalanta tiyan ko niyan,” sabi niya.
Mas gusto niya softdrinks o matamis na powdered juice.

Nang una siyang magpa-check, medyo mataas daw ang creatinine pero binalewala niya:

“Ayoko muna mag-isip ng sakit, basta kaya ko pa maglakad, ok pa ‘ko.”

Pagkalipas ng isang taon, biglang namamaga ang paa, mabilis hingalin, at ang BP, laging mataas. Doon na nalaman na mahina na pala ang kidney – at kalahati ng dahilan, nasa plato’t baso niya araw-araw.

Para hindi humantong sa gano’n, pag-usapan natin ang:

• 6 pagkaing palihim na umaatake sa kidney, at
• 3 inumin na pwedeng tumulong protektahan ito (hindi milagro, pero kakampi).

6 Pagkaing Tahimik na Umaatake sa Kidney ng Senior

1. Instant Noodles at “Maalat-sarap” na Sabaw

Madaling lutuin, mura, masarap – kaya paborito ng maraming senior.

Pero ang problema:

• Sobrang taas sa asin (sodium)
• May dagdag na phosphate at additives

Kapag laging maalat:

• tumataas ang presyon,
• napipilitang magtrabaho nang todo ang kidney,
• unti-unting nasisira ang “salain” nito.

Mas delikado kung:

• may altapresyon,
• may diabetes,
• o dati nang sinabihan na “bantayan ang creatinine”.

Kung hindi talaga maiwasan:

• Huwag inumin lahat ng sabaw.
• Gamitin lang kalahati o mas kaunti ng seasoning.
• Huwag gawing pang-araw-araw na ulam.

---

2. Tuyo, Bagoong, Daing, Patis at Iba Pang Sobrang Alat na Pagkain

Almusal ni Lola Fely araw-araw:
tuyo + kanin + sawsawang patis. Tanghali, bagoong sa mangga. Gabi, miso na may dagdag pang patis.

Ang mga ito ay:

• sobrang taas sa sodium,
• kadalasan ay may “tagong alat” na hindi nasusukat.

Ano’ng epekto?

• taas-presyon,
• pamamaga ng paa,
• sobrang trabaho ng kidneys.

Hindi ibig sabihing bawal na habambuhay, pero:

• piliin lang sa ilang beses sa isang linggo,
• konti lang ang sawsawan,
• dagdagan ng gulay at tubig.

3. Processed Meat: Hotdog, Longganisa, Tocino, Ham, Corned Beef

Magaan sa bulsa, madali lutuin, pero mabigat sa kidney.

Bakit?

• mataas sa asin,
• may phosphate additives,
• may preservatives na kailangan pang salain ng atay at kidney.

Kung halos araw-araw:

• hotdog sa umaga,
• corned beef sa tanghali,
• longganisa sa gabi,

para mo na ring kinikiliti ang high blood at kidney failure sa tagal.

Mas mainam:

• paminsan-minsan na lang,
• manipis na hiwa,
• mas piliin ang sariwang isda, manok o tokwa bilang pang-araw-araw na ulam.

---

4. Matatamis na Inumin: Softdrinks, Powdered Juice, “Iced Tea” na Dessert na sa Tamis

Ito ang paboritong kasama ng maraming senior sa pananghalian at merienda.

Problema:

• sobrang taas sa asukal,
• walang tunay na fiber,
• mabilis magpataas ng blood sugar.

Ang sobrang asukal, kapag naging diabetes:

• unti-unting sumisira sa maliliit na ugat sa kidney,
• nagdudulot ng tinatawag na diabetic nephropathy – isa sa pangunahing dahilan ng dialysis.

Kung mahilig sa matamis:

• mas mabuti ang prutas na tamang dami kesa bote ng softdrinks,
• pwede ang tubig na may hiwa ng kalamansi o pipino imbes na powdered juice.

5. All-You-Can-Protein Mindset: Laging “Sabaw ng Buto, Laman, Atay, Balun-balunan”

Kailangan ng senior ang protina para sa kalamnan – totoo ‘yon.
Pero ang problema, kapag:

• sobrang dami ng karne sa bawat kain,
• lagi pang sinasabayan ng sabaw ng buto at lamang-loob,

maaaring mabigatan ang:

• kidney sa pagproseso ng waste products ng protina,
• lalo na kung mahina na ito at hindi mo alam.

Lalo na ang:

• atay,
• bituka,
• isaw,

mataas sa purine, maaaring makataas ng uric acid, na sa iba, pwedeng dumagdag sa pinsala sa bato.

Hindi ibig sabihing bawal ang karne, pero:

• ayusin ang portion – may gulay sa plato, hindi puro ulam at sabaw.
• kung may CKD, sundin ang payo ng doktor kung gaano karaming protina lang ang pwede sa’yo.

---

6. “Herbal” at Tsaa na Hindi Alam ang Laman, Lalo na ‘Yung “Panglinis ng Kidney”

Ito ang pinakamasakit pakinggan, pero mahalagang malaman.

May mga:

• tsaa,
• kapsula,
• “herbal detox,”

na ipinapangakong “panglinis ng kidney” pero:

• di klaro ang sangkap,
• maaaring may halong matapang na kemikal o halaman na nakakasira pa ng bato sa tagal ng gamit.

Si Tito Ramon, 64, araw-araw umiinom ng “gamot sa ihi” na nabili online. Pagkuwan, sumakit ang bewang, lumabo ang ihi, at sa huli, lumabas na apektado na ang kidney.

Kaya:

• huwag basta maniniwala sa “detox sa bato,”
• pag may bagong iniinom na herbal, itanong sa doktor o nephrologist bago ipagpatuloy.

3 Inumin na Pwedeng Tumulong Magprotekta sa Kidney

Hindi ito magic o gamot, pero malalaking kakampi sila—lalo na kung kapalit ng nakakasamang inumin.

1. Malinis na Tubig – Tamang Dami, Hindi Biglaan

Pinakasimple, pero madalas pinapabayaan.

Ang sapat na tubig ay tumutulong sa:

• paglabas ng asin at basura sa katawan,
• pagpigil sa pamumuo ng sobrang concentrated na ihi,
• mas maayos na daloy ng dugo sa kidney.

Tips para sa senior:

• Maliit pero madalas na lagok sa maghapon (huwag isang litrong biglaan).
• Bawasan ang inom 1–2 oras bago matulog kung lagi kang naiihi sa gabi.
• Kung may heart failure o malalang sakit sa bato, sundin ang limit sa tubig na binigay ng doktor.

---

2. Gulay na Sabaw (Hindi Maalat) – “Soft Drink” ng Kidney

Isipin mo ang:

• sabaw ng sayote, kalabasa, malunggay, pechay,
• nilagang gulay na may kaunting asin lang.

Ang ganitong sabaw ay:

• nagbibigay ng likido para sa katawan,
• may potassium at iba pang mineral (ingat lang sa may CKD – tanong muna sa doktor),
• walang sobrang asukal at kemikal.

Kung dati ay:

• sabaw ng instant noodles
  o
• sabaw ng bulalo na puro sebo

ang lagi mong iniinom, malaking ginhawa sa kidney kung papalitan mo ito ng:

• malabnaw, hindi maalat na sabaw ng gulay araw-araw.

3. Tubig na may Prutas o Kalamansi (Infused Water, Hindi Juice)

Para sa mga ayaw sa “walang lasa” na tubig, puwedeng:

• lagyan ng hiwa ng pipino, lemon, o kalamansi ang isang pitsel,
• palamigin,
• inumin sa maghapon.

Kaibahan nito sa juice:

• wala o halos walang asukal,
• mas magaan sa pancreas at kidney,
• nakakaengganyong uminom ng tubig nang mas madalas.

Puwede ring:

• mainit-init na tubig na may kapirasong luya at kalamansi –
  basta walang sobrang honey o asukal, at payag ang tiyan at doktor mo.

---

Huling Paalala para sa Kidney ng Senior

Kung ikaw ay:

• lampas 60,
• may altapresyon, diabetes, o gout,
• o may kamag-anak na nag-dialysis,

mas lalo mong kailangang alagaan ang bato mo.

Sa bawat araw na:

• binabawasan mo ang maalat, processed, at sobrang tamis,
• pinapalitan mo ito ng tubig, sabaw ng gulay, at prutas sa tamang dami,

para kang nagpapahinga sa kidney at binibigyan ito ng dagdag na taon ng serbisyo.

Hindi mo man agad maramdaman bukas,
pero sa paglipas ng mga buwan, mapapansin mong:

• hindi na laging namamaga ang paa,
• mas magaan ang bewang,
• mas kalmado ang BP,

at mas malayo ka sa araw na pauupo ka sa dialysis chair.

Ang bato, tahimik magtiis—
pero may hangganan din ito.
Bago pa sumigaw ang katawan, mas mabuting unahan na natin sa kusina.