“Ma, kumain na po kayo ng gulay, healthy ‘yan!”
Yan lagi ang sabi ni Liza sa nanay niyang si Lola Trining, 72.
At susunod naman si Lola Trining. Mahilig siya sa gulay—pinakbet, laing, monggo, spinach, salads. Lahat halos ng ulam niya, may gulay.
Pero nitong mga nakaraang buwan, may napansin si Liza:
- Mas madalas sumakit ang tiyan ni Mama.
- Minsan ay sumasakit ang kasu-kasuan at daliri sa paa.
- Sa check-up, tumaas ang potassium at uric acid, at pinagsabihan sila ng doktor.
Sabi ni Lola Trining:
“Akala ko ba, gulay ang pinakamalusog? Bakit parang sumasama pa katawan ko?”
Doon ipinaliwanag ng doktor:
“Hindi lahat ng gulay ay masama. Pero sa ilang senior na may sakit sa bato, gout, o iniinom na gamot, may mga gulay na kailangang bantayan ang dami at dalas.”
Hindi para takutin tayo sa gulay—kailangan pa rin natin ang gulay.
Pero bilang senior (o nag-aalaga ng senior), mahalagang alam mo kung alin ang:
- dapat hinay-hinay lang,
- dapat nililimitahan kung may partikular na sakit,
- at hindi dapat kainin nang sobra-sobra araw-araw.
Narito ang 7 gulay na dapat pag-ingatan ng mga senior—hindi dahil “lason” sila, kundi dahil sa maling dami, maling kondisyon, at maling timing, pwede silang magdulot ng problema.
1) Malalalim na Berdeng Dahon (Malunggay, Kangkong, Pechay, Spinach) – Delikado Kung May Blood Thinner
Halos lahat ng probinsya, may malunggay sa bakod. At oo, super healthy ito: may vitamins, minerals, fiber.
Pero may isang grupo ng senior na dapat maingat:
‘yung mga umiinom ng blood thinners (gamot pampalabnaw ng dugo, kadalasang iniinom ng may atrial fibrillation, may history ng bara sa puso o stroke).
Ang mga madadahong gulay tulad ng:
- malunggay
- spinach
- kangkong
- pechay
ay mayaman sa vitamin K, na may papel sa pamumuo ng dugo. Kapag biglang dumami o biglang nabawasan ang intake mo nito, puwedeng maapektuhan ang bisa ng blood thinner.
🔍 Delikado kapag:
- nagdo-dosis ng gamot sa dugo ang doktor base sa dati mong diet, tapos bigla kang kumain ng napakaraming leafy greens araw-araw;
- o kabaligtaran: dati mahilig ka sa gulay, biglang halos wala.
✅ Hindi ibig sabihin bawal – ang tamang approach:
- huwag biglang magbago ng dami ng berdeng gulay;
- ipaalam sa doktor: “Dok, mahilig po ako sa malunggay/kangkong ha.”
- ang goal: consistent na dami, hindi pabigla-bigla.
2) Kamatis at Kamatis-Based Sauces – Bantay Kung May Acid Reflux o Ulcer
Si Tatay Ruben, 68, ay adik sa:
- ensaladang kamatis
- paksiw na puro kamatis
- sawsawang kamatis sa lahat ng ulam
Maya-maya, reklamo niya:
- “Makirot sa sikmura.”
- “Umaakyat ang asim sa dibdib.”
- “Parang nasusunog ang lalamunan pag gabi.”
Maraming senior ang may GERD/acid reflux o ulcer, at ang asim ng kamatis (lalo na kapag hilaw o concentrated sa sauce) ay puwedeng magpalala nito.
🔍 Delikado kapag:
- gabi na, tapos kumakain pa ng maasim na ulam na maraming kamatis;
- tapos, hihiga agad pagkatapos kumain.
✅ Mas ligtas na paraan:
- lutuin ang kamatis (mas banayad sa tiyan kaysa hilaw sa iba);
- bawasan ang dami sa huling kainan sa gabi;
- iwas higang agad pagkatapos kumain.
3) Monggo, Beans, at Ibang Legumes – Bantay sa May Gout at Madaling Kabagin
Sina Lola Trining at ang kapitbahay niyang si Mang Roel ay tuwang-tuwa sa monggo Fridays.
Pero napansin nila: ilang araw pagkatapos kumain ng:
- monggo
- beans
- sitaw + beans combo
sumasakit ang:
- daliri sa paa
- tuhod
- at minsan ay kumakabog ang tiyan sa kabag.
Ang legumes (monggo, beans, etc.) ay may purines na sa ilang tao na may gout o mataas ang uric acid, puwedeng mag-trigger ng atake kapag sobra-sobra at sabay-sabay sa ibang high-purine food (laman-loob, sobrang karne).
Dagdag pa, madali rin silang magdulot ng kabag sa mga sensitibong tiyan.
🔍 Delikado kapag:
- may history ka na ng gout tapos araw-araw, beans/monggo + karne + laman-loob;
- o kapag kabag ka nang kabag pagkatapos kumain.
✅ Mas ligtas na paraan:
- kainin ang monggo at beans nang hindi araw-araw kung may gout;
- magbabad at hugasan nang maigi bago lutuin para mabawasan ang gas-forming properties;
- i-partner sa gulay at tubig, hindi puro karne at taba.
4) Talong at Ibang Gulay na Madalas Iprito – Hidden Fats para sa Puso
“Gulay naman ‘yan, talong!”
Oo, pero paano niluto?
Si Mang Leo, 70, mahilig sa:
- pritong talong
- tortang talong na babad sa mantika
- pritong okra, pritong kalabasa, pritong lahat
Kaya lang, napansin ng doktor niya:
- tumataas ang cholesterol
- sumisikip ang dibdib sa pagod
- lumalaki ang tiyan
Ang gulay na ipiniprito sa maraming mantika ay nagiging “fat sponge”—sinisipsip ang oil at nagiging mataba at mataas sa calories, na tahimik na nagdadagdag ng bigat at risk sa puso.
🔍 Delikado kapag:
- halos lahat ng gulay mo, deep-fried;
- araw-araw ang mantika, tapos may maintenance ka na sa puso o BP.
✅ Mas ligtas na paraan:
- ihaw, steam, pakulo, ginisa sa kaunting mantika lang;
- kung magpiprito, piliin ang konting oil lang at huwag paulit-ulit gamitin ang lumang mantika.
5) Atchara at Pickled Gulay – Sobrang Alat at Asim
Akala ni Lola Bebang, “gulay pa rin” ang atchara at pickles kaya pwede nang unlimited.
Pero ang hindi niya napansin:
- mataas ang asin (sodium);
- marami ring asukal sa ibang pickles;
- minsan ay may vinegar na maasim na pwedeng makairita sa tiyan.
Para sa senior na may altapresyon, sakit sa bato, o heart failure, ang sobrang alat sa pickled gulay ay puwedeng magdulot ng:
- pamamanas
- pagtaas ng presyon
- dagdag trabaho sa puso at bato
🔍 Delikado kapag:
- araw-araw, halos bawat kainan, may sandamakmak na atchara at pickles;
- sabay pa sa instant noodles, de-lata, bagoong, at toyo.
✅ Mas ligtas na paraan:
- konting sawsaw lang, hindi ginagawang ulam;
- piliin ang mas sariwa at hindi masyadong maalat.
6) Gulay na May Mataas na Oxalate (Spinach, Beet Greens, etc.) – Ingat sa May History ng Kidney Stones
Sa ilang senior na may history ng kidney stones (bato sa bato), ang mga gulay na mataas sa oxalate (katulad ng spinach at ilang imported leafy greens) ay puwedeng makadagdag sa risk kung sobra-sobra at sabayan ng iba pang oxalate-rich food.
Hindi ito automatic na bawal sa lahat, pero kung may bato sa bato ka na dati, magandang tanungin ang doktor kung kailangan bang higpitan ang mga ganitong gulay.
🔍 Delikado kapag:
- dati ka nang may kidney stone;
- tapos araw-araw ay spinach smoothie, spinach salad, spinach sa lahat ng ulam.
✅ Mas ligtas na paraan:
- i-rotate ang gulay—huwag iisa lang araw-araw;
- uminom ng sapat na tubig;
- kumunsulta sa doktor/dietitian para sa personal na payo.
7) Gulay na Kontaminado (Pesticides, Maruming Hugas, Gulay sa Estero)
May mga gulay na hindi naman delikado sa papel, pero nagiging problema dahil sa:
- maruming paghuhugas
- kontaminadong tubig sa paghuhugas o pagluluto
- sobrang pesticide residue
Sa senior na mas mahina ang resistensya, pwedeng maging sanhi ito ng:
- LBM
- sakit ng tiyan
- impeksyon
✅ Mas ligtas na paraan:
- hugasan nang maigi sa dumadaloy na malinis na tubig;
- kung leafy, ibabad sandali sa tubig na may kaunting asin o suka, tapos banlaw;
- lutuin nang maayos, iwas hilaw-hilaw lalo na kung sensitibo ang tiyan.
Mahalaga: Hindi Ibig Sabihin “Masamang Gulay” na Ito’y Dapat Nang Iwasan Lahat-Lahat
Ang mensahe nito ay hindi: “Masama ang gulay, huwag kumain ng gulay.”
Ang totoong mensahe:
- Karamihan sa gulay, mabuti.
- Pero sa ilang kondisyon at maling paraan ng pagkain, may gulay na pwedeng dagdagan ang problema sa puso, bato, tiyan, at kasu-kasuan.
Para sa senior (lalo na kung may maintenance, sakit sa bato, puso, gout, o GERD):
- kilalanin ang sariling katawan;
- obserbahan kung anong gulay ang paulit-ulit na may kasunod na problema (kabag, kirot, LBM, atake ng gout);
- at huwag matakot magtanong sa doktor o dietitian:
“Dok, okay po ba sa akin ang madalas na monggo/kamatis/malunggay, ganito po kasi ang sakit ko.”
Sa tamang kaalaman, hindi mo kailangang iwan ang gulay.
Sa halip, matututo kang pumili, magbawas, at magluto nang tama—para ang gulay ay maging tunay na kakampi ng kalusugan mo, hindi tahimik na sumisira sa katawan.
