Kung nararanasan mo ang pamamanhid, pangingilig, tusok-tusok, o parang “kuryente” sa kamay at paa, hindi ito dapat binabalewala—lalo na kung senior ka na. Totoo, may pagkakataon na dahil lang ito sa pagkapagod, maling upo, o pagkapit ng ugat. Pero kapag paulit-ulit, mas tumatagal, o mas lumalala, puwedeng may mas malalim na dahilan.
Para sa maraming seniors, ang pamamanhid ay madalas konektado sa:
- mataas na asukal sa dugo (diabetes o prediabetes),
- mahina ang sirkulasyon,
- kakulangan sa ilang bitamina (lalo na B vitamins),
- pamamaga o inflammation sa katawan,
- o habit na hindi natin namamalayan—kasama na ang pagkain at inumin.
Ang masakit dito: minsan hindi mo mararamdaman agad na “may mali,” pero dahan-dahan na pala itong nakakaapekto sa nerves. Kaya magandang tanong ito: May kinakain ba ako na puwedeng nagpapalala?
Hindi ito tungkol sa “bawal lahat.” Ang goal ay malaman kung alin ang dapat bawasan, at ano ang mas okay ipalit—para mas gumaan ang pakiramdam mo at hindi tuloy-tuloy ang pamamanhid.
Bakit may pagkain na nakakaapekto sa pamamanhid?
Ang nerves (ugat) ay parang “kable” ng katawan. Kapag sila ay nairita, napinsala, o kulang sa nutrisyon, lumalabas ang:
- pamamanhid,
- pangingilig,
- tusok-tusok,
- burning sensation,
- o minsan parang “namamatay” ang pakiramdam sa paa o kamay.
Ang ilang pagkain at inumin ay puwedeng magpalala dahil:
- Pinapataas nila ang asukal (na puwedeng makasira ng nerves kapag tumagal)
- Pinapalakas nila ang inflammation
- Pinapahina nila ang daloy ng dugo (circulation)
- Pinapababa nila ang vitamins/nutrients na kailangan ng nerves
Ngayon, ito ang 7 pagkain/inumin na dapat bantayan lalo na kung senior ka at madalas kang manhid.
1) Matatamis na Inumin (Softdrinks, Sweetened Juice, Milk Tea, Iced Coffee na maraming syrup)
Kung gusto mong bawasan ang pamamanhid, ito ang isa sa unang dapat bantayan: matamis na inumin.
Bakit?
Ang asukal sa inumin ay mabilis ma-absorb ng katawan. Ibig sabihin, mas mabilis din nitong napapataas ang blood sugar. Kung madalas itong nangyayari, mas mahirap i-control ang glucose, at mas nagkakaroon ng stress ang nerves at blood vessels.
Mga karaniwang halimbawa:
- regular softdrinks
- powdered juices
- bottled sweet tea
- milk tea
- iced coffee na maraming syrup/condensed milk
- energy drinks
Mas okay na pamalit:
- tubig (plain o may lemon/cucumber)
- unsweetened tea
- kape na konti o walang asukal
- infused water
Tip: Kung uhaw ka palagi, huwag automatic softdrinks. Uhaw + frequent urination ay pwedeng warning sign din ng mataas na asukal.
2) Matatamis na Meryenda at Dessert (Cake, Donut, Ice Cream, Candy, Pastries)
Ang sweets ay hindi lang “tamis.” Madalas kasama rin dito ang refined flour at processed fats, kaya triple ang epekto: blood sugar spike, inflammation, at dagdag timbang.
Bakit nakakaapekto sa pamamanhid?
- mas madalas ang sugar spikes
- mas tumataas ang inflammation
- mas lumalala ang insulin resistance
- mas bumibigat ang trabaho ng daluyan ng dugo
Mas okay na pamalit (hindi boring):
- prutas (whole fruit, hindi juice)
- yogurt na low sugar
- mani (konti lang)
- oatmeal snack na hindi matamis
Practical tip: Kung talagang gusto mo ng dessert, gawin itong maliit na portion at hindi araw-araw. “Special treat,” hindi “daily habit.”
3) Refined Carbs at “Puting” Starches (White Bread, White Rice na sobra, Noodles na puro)
Hindi mo kailangan matakot sa carbs—pero kailangan mo silang i-manage.
Kapag refined carbs ang madalas (puti at mabilis tunawin), mas mabilis din magtaas ng asukal.
Mga halimbawa:
- white bread/pandesal na sunod-sunod
- crackers/cookies
- sobrang daming white rice
- instant noodles
- pancit/canton na halos noodles lang
Mas okay na pamalit:
- brown/red rice or half-half mix
- kamote, mais, oats (portion control pa rin)
- whole grain bread (kung kaya)
- dagdag gulay + protina para mas stable
Simple plate guide:
- kalahati gulay
- isang quarter protina
- isang quarter carbs
Kapag ganito ang hati, madalas mas stable ang energy at mas iwas “lutang” pagkatapos kumain.
4) Pritong Pagkain (Fried Chicken, Fries, Chicharon, Lumpia, Fishball, Kwek-kwek)
Masarap, oo. Pero kung madalas, ito ang puwedeng magpalala ng pamamanhid.
Bakit?
- mas maraming unhealthy fats
- mas tumataas ang inflammation
- mas nakakaapekto sa cholesterol
- puwedeng magpabigat sa circulation
Kapag hindi maganda ang sirkulasyon, mas madaling sumama ang pakiramdam sa kamay at paa.
Mas okay na pamalit:
- inihaw o steamed na isda
- nilaga/sinigang (bawasan ang alat)
- air-fried kung meron
- ginisang gulay na konti lang ang oil
Tip: Kung hindi maiiwasan ang prito, bawasan ang dalas. Halimbawa: dati araw-araw, gawin munang 2–3 times a week.
5) Processed Meats (Hotdog, Longganisa, Bacon, Spam, Corned Beef)
Ito yung “pangmabilisang ulam” na masarap, pero kadalasan:
- mataas sa sodium
- mataas sa saturated fat
- may preservatives
- minsan mataas din sa calories
Bakit ito issue sa pamamanhid?
Kapag madalas, puwedeng maapektuhan ang blood pressure at circulation—na mahalaga para sa nerve health.
Mas okay na pamalit:
- sariwang isda
- tokwa/tofu
- itlog (depende sa overall diet)
- manok na walang balat
Hack: Gamitin ang processed meat bilang “panghalo” lang, hindi main ulam. Halimbawa, konti sa gulay, hindi isang buong serving.
6) Sobrang Alat (Instant Noodles, Chips, Crackers, Tuyo/Daing na sobrang alat)
Ang alat ay hindi lang tungkol sa “timpla.” Malaking epekto nito sa katawan, lalo na sa seniors.
Kapag mataas ang sodium:
- tumataas ang blood pressure
- mas nahihirapan ang circulation
- mas nagkakaroon ng fluid imbalance
- mas madaling manakit o mangalay ang paa
Mga di halatang maalat:
- instant noodles seasoning
- canned foods
- chips/crackers
- sawsawan na madalas (toyo, patis)
Mas okay na pamalit:
- lutong bahay na kontrol ang asin
- prutas at gulay na pang-meryenda
- unsalted nuts
- herbs/spices/lemon para may lasa kahit bawas asin
Simple habit: Tikman muna bago magdagdag ng asin. Minsan automatic na lang ang pagdadagdag.
7) Alak (Beer, Wine, Gin) — Lalo na kung madalas at marami
Kung may pamamanhid ka na, mahalagang bantayan ang alcohol.
Bakit?
- puwedeng direktang makasira sa nerves kapag sobra at matagal
- puwedeng magdulot ng nutrient deficiency
- puwedeng magpalala ng dehydration
- puwedeng makaapekto sa blood sugar at tulog
Mas okay na pamalit:
- sparkling water na may lemon
- unsweetened drinks
- herbal tea
- “social drink” alternative (mocktail na hindi matamis)
Kung may maintenance meds ka, mas dapat i-check kung okay ba ang alcohol sa kondisyon mo.
Paano mo malalaman kung ito ang nagpapalala sa’yo?
Subukan ang simpleng 2-week reset:
- Piliin ang 2–3 sa listahan na pinakadalas mong kinakain/inumin.
- Bawasan o iwasan muna.
- Palitan ng mas healthy options.
- I-observe kung:
- bumababa ang tingling,
- mas gumagaan ang paa,
- mas maayos ang tulog,
- mas stable ang energy.
Kung may diabetes ka at nagmo-monitor ka ng sugar, mas madali mong makikita ang pagbabago.
Kailan ka dapat magpatingin agad?
Magpatingin na kung:
- biglang lumala ang pamamanhid
- may panghihina, nahuhulog ang hawak, natitisod
- may sugat sa paa na hindi gumagaling
- may “burning pain” na tumitindi
- sabay may panlalabo ng paningin o sobrang uhaw at madalas umihi
Mas maagang check-up, mas maraming puwedeng gawin para hindi lumala.
Panghuling Mensahe
Ang pamamanhid sa kamay at paa ay hindi lang “tiis-tiis.” Minsan ito ay signal ng katawan na may kailangan ayusin—sa asukal, sirkulasyon, nutrisyon, at lifestyle.
Hindi mo kailangang baguhin lahat sa isang araw. Kahit paunti-unti:
- bawasan ang matamis,
- bawasan ang prito,
- bawasan ang alat,
- ayusin ang plate,
- at piliin ang mas “friendly” sa nerves.
Kung nakatulong ang post na ito, paki-share naman sa pamilya at mga kaibigan mo—lalo na sa may mga senior sa bahay. Baka ito na ang reminder na kailangan nilang mabasa ngayon.
