MAG-ISA AKONG PUMUNTA SA TERMINAL BITBIT ANG LARUANG BUS KO—PERO NANG BUKSAN NILA ANG ILALIM NITO, MAY NAKATAGONG TICKET MULA SA BIYAHENG PAULIT-ULIT NILANG SINABING HINDI RAW UMIIRAL!

Para sa kanila, isa lang akong batang gala.

Isang maruming batang walang kasamang magulang, umiiyak sa gitna ng terminal habang yakap-yakap ang laruang bus na halos wala nang gulong.

Pinagtitinginan ako ng mga pasahero.

May tumatawa.

May bumubulong na baka pulubi ako.

At nang sabihin kong hinahanap ko ang bus na sinakyan ng nanay ko dalawang buwan na ang nakalipas, lalo lamang silang hindi naniwala.

“Walang biyaheng ganiyan, iho,” sabi ng dispatcher.

“Meron po,” sagot ko habang pinipigilan ang iyak. “Sumakay po si Mama.”

“Taga-saan ka ba?”

“San Roque po.”

“Sino kasama mo?”

Umiling ako.

Wala na akong kasama.

Ang lola kong nag-aalaga sa akin ay namatay isang linggo na ang nakaraan. Bago siya pumikit, ibinigay niya sa akin ang lumang laruang bus ni Mama.

“Dalhin mo sa terminal,” bulong niya. “Huwag mong iwawala.”

Kaya kahit takot ako, sumakay ako ng jeep mag-isa.

Akala ko kapag ipinakita ko ang laruan, may makakaalala kay Mama.

Pero nang sabihin kong Route 17—San Mateo Midnight Trip ang sinakyan niya, nagtawanan ang ilang empleyado.

“Walang Route 17 dito.”

“Baka gawa-gawa lang ng nanay mo.”

Doon ako napaiyak.

Dahil bago umalis si Mama, iyon mismo ang sinabi niya sa akin:

“Anak, kapag hindi ako nakabalik, hanapin mo ang bus na sinakyan ko.”

Mahigpit kong niyakap ang laruang bus.

“Meron po talaga,” paulit-ulit kong sabi.

Lumapit ang isang security guard.

“Anak, kailangan mong umalis dito kung wala kang ticket.”

“May ticket po si Mama.”

“Nasaan?”

Hindi ko alam.

Iyon ang pinakamasakit.

Wala akong maipakita.

Hanggang sa mapansin ng isang babaeng konduktor ang laruan ko.

“Sandali.”

Kinuha niya iyon.

Agad ko siyang hinawakan.

“Huwag po!”

“Hindi ko sisirain.”

Binaligtad niya ang bus.

May maliit na turnilyo sa ilalim.

“Parang may compartment.”

Tinawag ang terminal supervisor at isang pulis.

Sa harap ng maraming tao, maingat nilang binuksan ang ilalim ng laruan.

May nakatiklop na papel sa loob.

Kupas.

Medyo basa.

Pero malinaw pa ang mga letra.

Isang lumang bus ticket.

At nang basahin ng supervisor ang nakalagay, biglang nawala ang kulay sa kanyang mukha.

ROUTE 17 — SAN MATEO
11:45 PM
SEAT 23
Passenger: MARIA SANTOS

Pangalan ng nanay ko.

Biglang tumahimik ang terminal.

“Hindi maaari,” bulong ng dispatcher.

Lumapit ako.

“Sinabi ko po sa inyo.”

Hindi ako galit.

Umiiyak lang ako.

Kinuha ng pulis ang ticket.

“Bakit sinasabi ninyong walang ganitong ruta?”

Walang sumagot.

Hanggang sa may isang matandang driver na nasa likuran ang biglang napaupo.

“Route 17…”

Nanginginig ang boses niya.

“Matagal nang pinagbawal banggitin iyan.”

Napatingin lahat sa kanya.

“Bakit?”

Sumagot siya:

“Dahil iyong huling bus na bumiyahe sa rutang iyon… hindi na nakabalik.”

Dinala nila ako sa opisina.

Doon ko unang nalaman ang totoo.

Dalawang buwan na ang nakaraan, may isang lumang bus na lihim na bumibiyahe tuwing gabi patungong San Mateo. Hindi raw iyon nakalista sa opisyal na dispatch records dahil pansamantalang ginagamit ng isang private operator.

Sa gabing sumakay si Mama, labindalawa ang pasahero.

Pagkatapos ng alas-dose, nawala ang contact sa driver.

Ngunit imbes na i-report agad, itinago raw ng ilang taong namamahala sa terminal ang insidente dahil ilegal ang biyahe at wala silang permit.

“Paano ang mga pasahero?” tanong ko.

Tahimik sila.

“Nasaan si Mama?”

Wala pa ring sumagot.

Hinawakan ko ang manggas ng pulis.

“Sir… nasaan po siya?”

Lumuhod siya sa harap ko.

“Hinahanap natin.”

Iyon ang unang pagkakataong may naniwala sa akin.

Sinuri nila ang lumang ticket at natagpuan ang serial number ng bus.

May lumabas na lumang GPS record.

Ang huling signal ay mula sa isang liblib na bahagi ng bundok sa pagitan ng San Mateo at Barangay Mabato.

Kinabukasan, sumama ako sa isang social worker habang nagpunta ang rescue team.

Hindi ako pinayagang umakyat sa bundok.

Naghintay ako sa barangay hall.

Oras ang lumipas.

Hanggang may tumawag.

Natagpuan nila ang bus.

Nahulog sa isang bangin at natabunan ng makapal na halaman.

“Si Mama?” tanong ko.

Tahimik ang social worker.

Doon ko naramdaman na may mas masakit pang sagot kaysa sa salitang “nawawala.”

Kinagabihan, dinala ako sa ospital.

Hindi ko maintindihan kung bakit.

Hanggang sa lumapit ang pulis na unang kumausap sa akin.

“May nakita kaming mga survivor.”

Biglang bumilis ang tibok ng puso ko.

“Si Mama?”

“May isang babae.”

Tumakbo ako sa hallway.

Sa isang kama ay may nakahigang payat na babae. Maraming galos. Maputla. Mahaba na ang buhok at halatang matagal na naghirap.

“Ma!”

Nagmulat siya.

Tumulo ang luha.

“Anak…”

Yumakap ako sa kanya nang buong lakas.

Akala ko tapos na ang lahat.

Akala ko nahanap ko na ang sagot na ipinangako ng laruang bus.

Ikinuwento ni Mama na nakaligtas siya sa pagbagsak ng bus kasama ang dalawang iba pang pasahero. Malubha ang sugat niya kaya hindi sila makalakad nang malayo. Nakahanap sila ng lumang kubo at nabuhay sa tubig-ulan at ilang halamang nakakain.

“Bakit hindi kayo nakita agad?”

“Malayo kami sa kalsada, anak.”

Hinawakan niya ang mukha ko.

“Nasaan si Lola?”

Doon ako natahimik.

Hindi ko kayang sabihin.

“Anak?”

“Wala na po si Lola.”

Pumikit si Mama.

Tumulo ang luha niya.

Mahigpit niya akong niyakap.

“Ako dapat ang nag-aalaga sa’yo…”

“Okay lang po. Nahanap naman kita.”

Ngumiti siya.

Pero kinabukasan, sinabi ng doktor na may malubha siyang infection dahil sa mga sugat na hindi nagamot nang matagal.

Hindi pa pala tapos ang paghihintay ko.

At sa pagkakataong iyon, kahit nahanap ko na si Mama—

baka mawala na naman siya sa akin.

Tatlong araw akong hindi umalis sa tabi ng kama niya.

Hawak ko ang laruang bus.

Iyon ang unang laruan kong ibinigay niya noong limang taong gulang ako.

“Ma,” sabi ko, “kapag gumaling ka, sasakay tayo ulit ng bus.”

Mahina siyang ngumiti.

“Hindi ka ba natatakot?”

“Opo.”

“Bakit gusto mo pa?”

“Para po diesmal magkasama tayo.”

Tumawa siya nang kaunti.

Pagkatapos ay umubo.

Nang gabing iyon, hinawakan niya ang kamay ko.

“Anak, may sasabihin ako.”

“Huwag po. Matulog ka muna.”

“Makinig ka.”

Tumulo ang luha niya.

“Hindi mo kasalanan na naiwan ka.”

Napahagulhol ako.

“Hindi naman po ako galit.”

“Ako ang galit sa sarili ko.”

“Babalik ka pa naman sa bahay.”

Hindi siya sumagot.

Sa halip, inilagay niya ang kamay niya sa laruang bus.

“Alagaan mo iyan.”

“Bakit?”

“Kasi kapag nami-miss mo ako… isipin mong nakasakay lang ako.”

“Saang bus?”

Ngumiti siya habang umiiyak.

“Sa biyaheng pauwi.”

Madaling-araw nang biglang magsimulang tumunog ang mga makina sa paligid.

Pumasok ang mga doktor.

Inilayo nila ako.

“Ma!”

Hindi na siya sumagot.

Nakita kong paulit-ulit nilang sinusubukang buhayin siya.

Pero unti-unting naging tuwid ang linya sa monitor.

Hindi ko maalala kung gaano ako kalakas sumigaw.

Ang alam ko lang, yakap-yakap ko ang laruang bus habang hinihila ako palabas.

Dalawang buwan kong hinanap ang nanay ko.

At nang matagpuan ko siya—

tatlong araw lang pala ang ibibigay sa akin ng Diyos para makasama siyang muli.

Sa libing ni Mama, inilagay ko sa ibabaw ng kabaong niya ang lumang ticket.

Gusto sanang itago ng pulis bilang bahagi ng records, pero binigyan nila ako ng kopya at ibinalik ang original matapos makumpleto ang kailangan.

Hinawakan ko ang laruang bus.

May bagong maliit na papel akong inilagay sa ilalim nito.

Ako mismo ang sumulat:

PASSENGER: MARIA SANTOS
DESTINATION: BAHAY

Lumapit ang pulis sa akin.

“Okay ka lang?”

Umiling ako.

Hindi ako okay.

Wala na si Lola.

Wala na rin si Mama.

Pero ngumiti ako kahit umiiyak.

“Sir…”

“O?”

“Totoo po pala iyong biyahe.”

Tumango siya.

“Oo.”

“Bakit po walang naniwala?”

Hindi siya agad nakasagot.

Sa huli, sinabi niya:

“Dahil may mga taong mas piniling itago ang pagkakamali kaysa hanapin ang mga nawawala.”

Tumingin ako sa kabaong.

Kung naging tapat lang sila mula sa unang gabi, baka mas maaga nilang nahanap ang bus.

Baka naagapan ang infection ni Mama.

Baka hindi lang tatlong araw ang ibinigay sa amin.

Doon ako unang nakaramdam ng galit.

Pero mas malakas ang lungkot.

Bago isara ang kabaong, yumuko ako at bumulong:

“Ma, huwag kang mag-alala. Hindi na kita hahanapin.”

Napahinto ako dahil hindi ko kayang tapusin.

Pagkatapos ay hinawakan ko ang malamig niyang kamay sa huling pagkakataon.

“Alam ko na po kung nasaan ka.”

Iniwan ko ang ticket sa tabi niya.

Pero ang laruang bus ay iniuwi ko.

Hanggang ngayon, kapag gabi at may naririnig akong bus na dumadaan sa labas, napapabangon pa rin ako.

Sandali akong umaasang hihinto iyon sa tapat ng bahay.

Na bubukas ang pinto.

At maririnig ko ulit ang boses niya:

“Anak, pasensya ka na. Ang tagal ng biyahe. Pero nakauwi na si Mama.”