❗Lampas 70 Ka Na? 7 Bagay na Huwag Gawin Pagkagising Para Iwas Hilo at Panghihina!
“Ma! Dahan-dahan lang!” sigaw ni Jun nang makita ang nanay niyang si Lola Minda, 74, na biglang tumayo mula sa kama.
Nahilo.
Umandar ang kwarto.
Namuti ang paningin.
Buti na lang, may nahawakan siyang upuan. Kung hindi, baka dumiretso siya sa sahig.
Pagkatapos suriin sa health center, sabi ng doktor:
“Hindi lang po gamot ang importante sa edad n’yo.
KUNG ANO ANG GINAGAWA NINYO PAGKAGISING, MALAKI ANG EPEKTO SA HILO AT PANGHIHINA.
May mga bagay na dapat n’yo nang huwag ginagawa agad-agad.”
Kung ikaw ay lampas 70, mapapansin mo siguro:
– mas madaling mahilo,
– mas mabilis mapagod pagbangon,
– minsan parang “hindi sumusunod” agad ang tuhod at paa.
Ang maganda, may mga simpleng gawain sa umaga na kapag iniwasan mo, malaking bawas sa peligro ng hilo, pagkadulas, at biglang panghihina.
Narito ang 7 bagay na huwag na huwag mong gagawin agad pagkagising—at ano ang mas ligtas na kapalit.
1. Huwag Biglang Tumalon Mula sa Kama
Ito ang #1 na kasalanan ng maraming senior.
Sanay pa sa “kabataan style”:
– pikit…
– dilat…
– TAYO!
Pero sa edad na lampas 70, pabago-bago na ang presyon. Kapag bigla kang tumayo mula sa pagkakahiga:
- biglang bumababa ang daloy ng dugo sa utak,
- puwedeng umitim ang paningin,
- puwedeng manghina ang tuhod,
- at pwedeng ikadulas o ikabagsak.
Mas mataas ang tsansa nito sa mga may altapresyon, heart disease, o umiinom ng ilang maintenance na gamot.
Mas ligtas na gawin:
- Pagkagising, humiga muna nang mga 1 minuto, mag-inat-inat ng kamay at paa.
- Umupo muna sa gilid ng kama, ilagay ang paa sa sahig, huminga nang malalim ng 3–5 beses.
- Saka dahan-dahan tumayo, may malapit na pader o upuang puwedeng hawakan.
Konting minuto lang ang binawas, pero ang kapalit: bawas panganib sa biglang hilo at pagbagsak.
2. Huwag Yuyuko o Magpupulot Agad Pagkatayo
Si Lola Minda, pagkatayo, naalala:
“Ay, tsinelas ko!”
Yuyuko sana siya agad. Doon lalo umikot ang paningin.
Kapag bagong-bangon pa lang:
- hindi pa sanay ang dugo sa bagong posisyon ng katawan,
- kapag yumuko ka agad, lalo na pababa ang ulo,
- mas nakukuyom ang leeg at naiiba ang daloy ng dugo sa ulo.
Resulta:
lutang, hilo, parang bibigay ang tuhod.
Mas ligtas na gawin:
- Pagkatayo, tumayo muna nang tuwid, tingin muna sa diretsong level (’wag sa sahig agad).
- Pag handa na ang pakiramdam, pwede nang dahan-dahang yumuko—pero mas maganda kung uupo ka muna bago abutin ang gusto mo sa sahig.
- Mas mainam: ihanda na ang tsinelas at mga gamit sa tabi ng kama bago matulog pa lang, para wala kang masyadong pinupulot pagkagising.
3. Huwag Uminom Agad ng Matapang na Kape sa Walang Laman ang Tiyan
Paboritong style ni Lola Minda dati:
- bangon,
- diretso sa kusina,
- puno agad ang tasa ng 3-in-1, walang kain.
Sa edad na lampas 70, ang sobrang tapang o sobrang tamis na kape sa walang laman na tiyan ay pwedeng:
- magpasakit ng sikmura,
- magpalpitate,
- magpabilis ng kabog ng dibdib,
- magpataas nang konti ng BP sa mga sensitibo,
- magpalala ng kaba at pakiramdam ng panghihina.
Hindi bawal ang kape sa lahat, pero huwag agad-agad at wala man lang kahit kaunting pagkain.
Mas ligtas na gawin:
- Uminom muna ng maligamgam na tubig, ilang lagok lang.
- Kumain ng maliit na piraso ng tinapay, biskwit, o prutas bago sumabak sa kape.
- Kung di ka naman kayang hindi magkape, gawing mas mahina (dagdagan ng tubig o gatas, minus asukal).
4. Huwag Kagad Magbuhat ng Mabigat o Maglinis nang Todo
May mga lola na pagkagising pa lang:
- buhat agad ng timba,
- walis dito, mop doon,
- akyat-baba ng hagdan para magligpit.
Tapos magtataka:
“Bakit parang nanlalambot ang tuhod ko? Bakit hinihingal na ako agad?”
Sa umaga, lalo na kung bagong gising ang kalamnan:
- malamig pa ang kasu-kasuan,
- hindi pa “na-o-oil” ang mga muscle,
- mas mataas ang tsansang ma-strain o manakit.
Mas ligtas na gawin:
- Unahin ang banayad na stretching: igalaw ang leeg, balikat, braso, tuhod.
- Konting lakad muna sa loob ng bahay bago magbuhat.
- Kung may bubuhatin na timba o kahon, siguraduhing nakakain at nakainom ka na kahit kaunti.
- Ang mabibigat na gawain (paglalaba, pag-akyat sa matarik na hagdan, paglipat ng mabibigat na gamit) ay mas magandang ginagawa hindi agad-agad pagkagising—bigyan ang katawan ng oras mag-“warm up.”
5. Huwag I-skip ang Unang Ihi o Hindi Umihi Kahit Naiihi na
May ilang senior, tamad bumangon para umihi, kaya:
- pipigilan muna,
- mag-aayos muna ng kama,
- magliligpit,
- o minsan tulog-tulog pa uli kahit naiihi na.
Ang problema:
- puwedeng tumaas ang presyon dahil pinipigilan mo,
- pwedeng magdulot ng discomfort at pagkailang,
- at kung sabay pang nai-stress ka sa pagiwas bumangon, mas ramdam ang panghihina.
Lalo na sa may prostate problem o overactive bladder, mas lalong nakakaistorbo sa tono ng katawan ang pinipigilang ihi.
Mas ligtas na gawin:
- Kapag naramdaman mo nang naiihi ka na, isuprioridad na ’yun agad matapos ang simpleng pagbangon at pag-stretch.
- Siguraduhing may matibay na hawakan sa daan papuntang banyo (hawakan, pader, tungkod kung kailangan).
- Mas mabuti nang bumangon ka nang maayos at makaihi, kaysa pinipigil pero ini-stress ang katawan at pantog.
6. Huwag Agad Lumunok ng Maraming Gamot nang Wala sa Ayos
May ilang lolo’t lola na ganito ang style:
- bangon,
- inom ng tubig,
- sabay-sabay na lahat ng maintenance at vitamins, kahit sa walang laman na tiyan, kahit hindi pa sigurado kung alin ang dapat bago o pagkatapos kumain.
Pwede itong magdulot ng:
- hilo, lalo na kung may iniinom na gamot sa presyon na mabilis ang epekto,
- sakit ng sikmura,
- iritasyon sa lalamunan kung minadali ang paglunok,
- kalituhan (“Nainom ko na ba ’to kanina o hindi pa?”).
Mas ligtas na gawin:
- Maglagay ng pills organizer (’yung may M-T-W-TH-F-S-S labels) para klaro kung alin ang iinumin sa umaga, tanghali, gabi.
- Sundin ang bilin ng doktor kung alin ang “before meal” at alin ang “after meal” – huwag lahat sabay-sabay pagkabangon.
- Uminom muna ng ilang lagok na tubig, kumain ng konting pagkain (maliban na lang kung ang gamot talaga ay kailangan inumin nang walang laman ang tiyan).
7. Huwag Agad Magbabad sa Cellphone, Balita, o Problema Pagkadilat ng Mata
“’Pag gising ko, tinitingnan ko agad ’yung messages ng mga anak ko, tinitingnan ko na rin ’yung balita,” kwento ni Lola Minda.
Sa isang iglap:
- may message tungkol sa utang,
- may balita tungkol sa aksidente,
- may away sa group chat.
Resulta:
- kabog agad ang dibdib,
- taas agad ang inis,
- gising na gising ang isip sa problema… pero mahina pa ang katawan.
Sa umaga, ang katawan mo ay nag-a-adjust pa lang mula sa tulog.
Kung babanatan mo agad ng stress, galit, kaba, mas mabilis kang:
- hingalin,
- manghina,
- maubos ang lakas mentally at emotionally.
Mas ligtas na gawin:
- Bigyan ang sarili ng 10–15 minuto na tahimik pagbangon.
- Magdasal, magpasalamat, mag-stretch, uminom ng tubig, huminga nang malalim.
- Pagkatapos lang nito magbukas ng TV o cellphone para sa balita o message.
Hindi man nito direktang pabababain ang BP, pero malaking tulong ang kalma na umaga sa buong araw mo—lalo na sa puso at utak.
Pagkatapos sundin ni Lola Minda ang mga ito araw-araw sa loob ng ilang linggo:
- hindi na siya biglang tumatayo,
- hindi na siya agad naglilinis na parang 30 lang ang edad,
- inayos na ang pag-inom ng gamot,
- binigyan ang sarili ng tahimik na 10 minuto bago harapin ang mundo.
Napansin ni Jun:
“Ma, pansin ko ha… mas bihira na kayong nahihilo paggising. Hindi na rin kayo parang lantang-gulay sa umaga.”
Ngumiti si Lola, hawak ang tasa niyang maligamgam na tubig bago ang kape.
“Oo anak. Akala ko dati, edad na lang ang problema.
Hindi ko alam, pati pala ’yung pagkilos ko sa unang 15 minuto ng umaga, may ambag sa nararamdaman ko buong araw.”
Kung lampas 70 ka na, hindi mo kontrolado ang edad.
Pero kaya mo pa ring kontrolin ang bilis ng paghiga at pagbangon, bigat ng binubuhat, laman ng bituka at isip pag-umaga.
At minsan, sapat na ’yung pag-iwas sa 7 bagay na ’to pagkagising
para maibsan ang hilo, panghihina, at takot na baka isang araw,
hindi na kaya ng tuhod at ulo mong sabayan ang pagsikat ng araw.
