Ang ulan, ang checkpoint, at ang boses na punong pangmamaliit

Bumubuhos ang ulan na parang may gustong burahin sa kalsada. Kumakapal ang putik sa gilid, kumikislap ang headlight sa basang aspalto, at halos hindi mo makita ang dulo ng daan dahil sa curtain ng tubig. Sa gitna ng lahat ng iyon, dahan-dahang umusad ang motor ni Nico, suot ang lumang raincoat at helmet na may tumutulong tubig sa visor. Sa likod niya, may sakay siyang pasahero—isang lalaking naka-amerikana, basang-basa na rin, hawak ang payong na halos wala nang silbi sa lakas ng hangin.

Hindi sila nagmamadali para magpasikat. Nagmamadali sila dahil may kailangan. Ramdam iyon ni Nico sa bigat ng katawan ng pasahero at sa tikom ng bibig nito na parang may iniisip na seryoso. Kaya kahit madulas ang kalsada at nagtatalsikan ang tubig sa gulong, pinipilit ni Nico na maging maingat. Ayaw niyang madisgrasya. Ayaw niyang madagdagan pa ang problema.

Pero sa may bandang intersection, may checkpoint.

May pulis na nakatayo sa ilalim ng maliit na tolda, hawak ang flashlight, at parang galit sa buong mundo dahil basa ang sapatos niya. Kumaway siya nang malakas, at pinatabi si Nico sa gilid na punong-puno ng tubig. Huminto si Nico agad, pinatay ang makina, at inangat ang visor para marinig ang sasabihin.

“Boss, anong klaseng motor ‘to.” Sabi ng pulis, malakas ang boses, parang sinasadya para marinig ng mga tao sa paligid. “Sa gitna ng ulan, ang lakas ng loob mo pa.”

Napatigil si Nico. “Good evening po, sir.” Maingat niyang sabi. “Papadaan lang po kami, may pasahero po ako.”

“Pasahero.” Umismid ang pulis. “Edi lalo. Baka colorum ka.” Tinapat niya ang flashlight sa mukha ni Nico na parang interogasyon.

Naramdaman ni Nico ang hiya kahit natatakpan siya ng ulan. Hindi dahil sa salitang “colorum” lang, kundi dahil sa paraan. Parang gusto ng pulis na iparamdam na kahit anong paliwanag, mali ka na agad.

“Sir, may booking po ako.” Sabi ni Nico, sabay kuha sa phone na nakalagay sa waterproof pouch. “Pwede ko po ipakita.”

“Hindi mo na kailangan.” Sabi ng pulis, sabay turo sa gilid. “Baba ka. At yung sakay mo, bumaba rin. Baka may tinatakasan kayo.”

Doon na gumalaw ang pasahero sa likod. Hindi siya bumaba agad. Parang may pinipigil siyang emosyon. Pero nakita ni Nico sa side mirror na nakatingin na ito sa pulis, matalim, tahimik, at may bigat ang tingin. Parang isang taong hindi sanay bastusin.

Ang pagtaas ng boses at ang pagkapit ni Nico sa pasensya

Bumaba si Nico sa motor nang dahan-dahan para hindi dumulas. Ulan ang kalaban niya, pero mas mabigat ang pakiramdam na parang hinuhubaran siya ng dignidad sa harap ng checkpoint. Sa gilid, may dalawang motorista ang nakatigil din, at may ilang tao sa karinderya na sumisilip sa ilalim ng bubong. Sa ganitong panahon, kahit ayaw mong maging eksena, nagiging eksena kapag may isang taong gusto.

“Linya ka.” Sabi ng pulis, sabay turo sa putik. “Ayan, dun ka.” Parang gustong patunayan na kaya niyang paglaruan si Nico kahit binabaha na.

“Sir, pakiusap po.” Sabi ni Nico, pilit kalmado. “Madalas po kami dumaan dito. Pwede po ba maayos na usapan lang.”

Biglang tumawa ang pulis. “Maayos.” Sabi niya. “Kung gusto mo ng maayos, huwag ka magpasada sa ulan. Wala kang disiplina.”

Naglunok si Nico. Gusto niyang sumagot, pero naalala niya ang isang simpleng katotohanan. Sa isang maling sagot, pwedeng lumaki ang problema. Pwedeng mag-impound. Pwedeng kulong. Pwedeng mawala ang hanapbuhay. Kaya pinili niyang magtiis.

Inabot niya ang lisensya at rehistro. “Sir, ito po.” Sabi niya.

Kinuha ng pulis ang papeles, tiningnan saglit, tapos ibinalik na parang wala lang. “Hindi yan.” Sabi niya. “Yung prangkisa mo.” Sabay ngisi, “O wala ka nun.”

“Sir, hindi po ako tricycle.” Sagot ni Nico, maingat. “Rider po ako. App-based.”

“App-based.” Umismid ulit ang pulis. “Dami niyong style. Dami niyong dahilan.” Tapos tumingin siya sa pasahero sa likod, na hanggang ngayon ay hindi pa bumababa. “Ikaw. Bumaba ka.” Sigaw niya. “Baka VIP ka ha.”

Doon na bumaba ang pasahero. Hindi nagmamadali. Hindi rin nagmukhang takot. Bumaba siya na parang may sariling mundo kahit basa ang slacks niya at tumutulo ang tubig mula sa buhok niya.

“Sir, maayos po kaming nakikipag-usap.” Sabi ng pasahero, mababa ang boses pero malinaw. “Anong violation niya.”

Napalingon ang pulis, at sa unang tingin, parang mas lalong uminit ang ulo. “Sino ka ba.” Sabi niya. “Abogado ka ba. Huwag kang makialam.”

Hindi natinag ang pasahero. “May karapatan po siyang malaman kung bakit siya pinahinto.” Sagot niya.

“May karapatan ka ring tumahimik.” Sagot ng pulis, sabay lapit, halos idikit ang mukha. “Gusto mo ba sumama sa kanya.”

Naramdaman ni Nico ang kaba. Hindi niya alam kung sino ang sakay niya. Ang alam niya lang, mukhang may pinag-aralan, at mukhang sanay sa pormal na usapan. Ngunit sa maling pulis, walang pinipili ang yabang.

At doon nangyari ang bagay na hindi inaasahan ng pulis.

Ang pangalan na binanggit at ang biglang pagbabago

Umiling ang pasahero, tapos kinuha ang phone niya na nakabalot sa plastic. Tinawagan niya ang isang numero na parang memorized. Hindi siya sumigaw. Hindi siya nagbanta. Pero sa boses niya, may kontrol at may bigat.

“Good evening.” Sabi niya sa telepono. “Nasa checkpoint po ako sa intersection. Pakisabi kay Colonel Reyes na pakicheck ang tao niya rito.”

Nag-freeze ang pulis sa narinig niyang “Colonel Reyes.” Parang may tumama sa dibdib niya. Saglit siyang natahimik, tapos tinawanan niya nang pilit. “Sinong Colonel.” Sabi niya. “Nagpapanggap ka pa.”

Hindi sumagot ang pasahero. Pinindot lang niya ang speaker, at ilang segundo lang, may boses sa kabilang linya na mas matanda, mas ma-autoridad, at hindi puwedeng balewalain.

“Sino ang pulis diyan.” Tanong ng boses.

Biglang nag-iba ang postura ng pulis. Hindi na siya nakasigaw. Hindi na siya nakaturo. Napatayo siya nang tuwid na parang biglang nagising sa katotohanan.

“Ako po, sir.” Sagot niya, mabilis, halos mabilaukan. “PO1—”

“Bakit mo binabastos ang rider.” Putol ng boses. “At bakit mo pinapatagal. Ano ang violation.”

Namutla ang pulis. Umikot ang tingin niya kay Nico, sa crowd, sa kasamahan niya, na parang naghahanap ng exit. “Sir, routine check lang po.” Sagot niya, nanginginig ang tono.

“Routine check ba ang pang-iinsulto.” Tanong ulit ng boses. “Ibigay mo ang pangalan mo. At bumalik ka sa himpilan pagkatapos ng duty.”

Napatigil ang pulis. Halatang gusto niyang sumagot, pero wala siyang laban. Ang dating mayabang, ngayon nakalunok ng hangin. Ang dating malakas manlait, ngayon pabulong na lang.

Pinatay ng pasahero ang speaker at tiningnan si Nico. “Okay ka lang.” Tanong niya.

Tumango si Nico, pero ramdam pa rin ang bigat. Ramdam pa rin ang hiya, dahil kahit nagbago ang tono ng pulis, hindi naman mabubura agad ang ginawa.

Humarap ang pulis kay Nico. “Boss…” Sabi niya, hindi na makatingin nang diretso. “Pasensya na.” Tapos mabilis niyang dinugtong, “Hindi ko alam.”

Tahimik si Nico. Hindi niya kailangang sabihin ang “Hindi mo alam” para ipakita kung gaano kalalim ang problema. Dahil doon mismo umiikot ang lahat—sa katotohanang iba ang trato kapag may “kilala,” at iba ang trato kapag ordinaryong tao ka lang.

Pero bago pa lumalim ang tensyon, nagsalita ang pasahero, kalmado at diretso.

“Sir.” Sabi niya sa pulis. “Hindi mo kailangang ‘malaman’ kung sino kami para rumespeto. Dapat respeto agad.”

Nakatahimik ang pulis. Tumango na lang siya, halatang pinipigilan ang hiya.

At sa gitna ng ulan, binigay niya ang papeles pabalik kay Nico. “Sige, umalis na kayo.” Sabi niya, mas mababa na ang boses.

Ang pag-alis sa ulan at ang aral na hindi dapat kalimutan

Umandar ulit ang motor ni Nico. Basa pa rin ang daan. Malakas pa rin ang ulan. Pero may kakaibang katahimikan na sumunod sa kanila habang umaalis sa checkpoint. Sa likod, may ilang tao ang napailing, may ilang napabulong ng “Buti naman.” At may iba namang tahimik lang, parang nag-iisip kung ilang beses na nilang nakita ang ganitong eksena na walang dumadating na “tawag” para magpa-iba ng trato.

Habang bumibiyahe sila, hindi agad nagsalita si Nico. Hindi niya alam kung paano bubuksan ang usapan. Pero yung pasahero, siya ang unang nagsalita.

“Salamat sa pag-iingat.” Sabi niya. “Pasensya na kung nadamay ka.”

Umiling si Nico. “Hindi po kayo ang dahilan, sir.” Sagot niya. “Nangyayari po talaga yan. Minsan po, kahit tama ka, kailangan mo pa ring magpaliwanag nang magpaliwanag.”

Tahimik ang pasahero sandali. “Hindi dapat.” Sabi niya. “Pero kaya kailangan may nagrereklamo. Kaya kailangan may naglalakas loob.”

Pagdating nila sa drop-off point, nagbayad ang pasahero nang tama, at nagbigay pa ng tip, pero hindi ito yung tip na parang awa. Tip iyon na parang respeto. Bago siya bumaba, sinabi niya ang isang linya na tumatak kay Nico.

“Kung may pagkakataon, i-report mo.” Sabi niya. “Hindi para gumanti. Para hindi na maulit sa iba.”

Naiwan si Nico sa ulan, hawak ang helmet, humihinga nang malalim. Hindi siya tuwang-tuwa. Hindi siya nagdiwang. Ang naramdaman niya ay isang malungkot na katotohanan—na ang respeto, minsan, lumalabas lang kapag may “pangalan” sa likod ng sakay mo.

Moral lesson: Huwag mong gawing batayan ang suot, trabaho, o estado ng tao para igalang siya, dahil ang respeto ay dapat ibinibigay kahit sino pa ang kaharap mo. Ang kapangyarihan na ginagamit sa pang-aalipusta ay bumabalik sa nag-aabuso, lalo na kapag lumabas ang totoo. Kung may napulot kang aral sa kwentong ito, i-share mo ito sa iba sa pamamagitan ng pag-click ng share button, para mas maraming tao ang makaalaala na ang dignidad ay karapatan ng lahat, ulan man o araw.