EPISODE 1: ANG KANDILANG WALANG NAG-AANGKING NAG-IWAN
Tuwing Biyernes ng gabi, halos pare-pareho ang ruta ni Mang Ramil. Mula palengke hanggang simbahan, mula terminal hanggang eskinita, paikot-ikot ang luma niyang jeepney na halos kasing tanda na rin ng pagod sa kanyang mukha. Mahigit dalawampung taon na siyang drayber. Sanay na siya sa lasing na pasahero, sa estudyanteng nagmamadaling umuwi, sa inang may bitbit na gulay, at sa matandang tahimik na nakatingin lang sa dilim ng bintana.
Pero may isang bagay na hindi niya kinagisnan.
Tuwing Biyernes, pagkahuling pasada niya bandang alas-diyes ng gabi, kapag wala nang pasahero at ilalagay na sana niya sa garahe ang jeep, may nakikita siyang kandila sa pinakahuling upuan.
Maliit lang iyon. Minsan puti, minsan dilaw. Laging tuwid ang pagkakatayo sa gitna ng upuan, at mas lalong nakakapangilabot dahil hindi naman ito nakasindi. Basta basta na lang naroon, parang may naglatag habang hindi niya napapansin.
Noong unang beses, inisip niyang biro lang ng mga kabataan.
Noong ikalawang Biyernes, kinabahan siya.
Noong ikatlo, hindi na siya mapakali.
Sinubukan niyang tanungin ang barker sa terminal. “May nakita ka bang naiwan dito bago ako umalis?”
Umiling lang ito. “Wala naman, Manong. Ikaw lang mag-isa sa jeep kanina.”
Tinanong niya rin ang konduktor ng katabing jeep. Wala rin daw silang napansing sumakay na may hawak na kandila.
Minsan, pagkakuha niya sa kandila, may malamig na hangin pang dumadaan sa loob ng jeep kahit sarado ang karamihan ng bintana. At sa rearview mirror, pakiramdam niya’y may matang nakatingin mula sa hulihan—pero paglingon niya, puro bakanteng upuan lang.
“Nag-iisip ka lang ng kung anu-ano,” sabi niya sa sarili.
Pero hindi ganoon kadaling kumbinsihin ang dibdib niyang unti-unting kinakabahan tuwing sasapit ang Biyernes.
At nang sumunod na linggo, nagpasya si Mang Ramil na hindi na basta kikibit-balikat.
Aabangan niya kung sino ang nag-iiwan ng kandila sa huling upuan.
EPISODE 2: ANG PASAHERONG HINDI NIYA MAALALANG BUMABA
Dumating ang sumunod na Biyernes na mas mabigat ang pakiramdam ni Mang Ramil kaysa dati. Buong araw pa lang ay nasa isip na niya ang kandilang paulit-ulit na lumilitaw sa kanyang jeep. Kaya pagsapit ng gabi, mas naging mapanuri siya sa bawat sumasakay.
May babaeng may dalang bayong. May dalawang binatang galing trabaho. May matandang lalaking tahimik na nakatulog sa unahan. May isang madre ring sumakay malapit sa simbahan, ngunit bumaba agad sa may munisipyo. Walang may dalang kandila. Walang mukhang nagtatago ng kung anong kalokohan.
Pagsapit ng alas-nuwebe y medya, unti-unti nang nabawasan ang pasahero. Ambon-ambon ang ulan sa labas, at ang ilaw ng mga poste ay tumatama sa basang kalsada na parang mahahabang pilas ng dilaw sa dilim. Dalawa na lang ang natitira sa loob: isang lalaking naka-cap sa unahan, at isang babaeng nakaitim na umupo sa pinakahuling bahagi.
Napansin iyon ni Mang Ramil.
Tahimik lang ang babae. Hindi siya gumagalaw. Hindi rin siya sumisilip sa bintana. Nakayuko lang, hawak yata ang kung anong maliit na bagay sa kandungan. Ilang beses sumulyap si Mang Ramil sa rearview mirror, pero hindi niya maaninag nang maayos ang mukha nito dahil sa dilim at sa ilaw na paputol-putol mula sa kalsada.
Pagdating sa may simbahan, bumaba ang lalaking naka-cap.
Ang babae, hindi.
Nagtuloy ang jeep hanggang sa huling babaan. Huminto si Mang Ramil at sumigaw, “O, huling sakay na po!”
Walang sumagot.
Lumingon siya sa likod.
Wala nang babae.
Nanlamig ang batok niya.
Wala siyang narinig na yabag. Wala siyang narinig na bayad na inabot. Wala ring tunog ng pagbukas ng pinto sa likod. Basta nang huling tumingin siya sa rearview mirror, naroon pa iyon—at paglingon niya, wala na.
Dahan-dahan siyang bumaba sa upuan ng drayber at nilapitan ang hulihan.
At gaya ng inaasahan na yata ng katawan niyang manginig—
naroon na naman ang kandila.
Nakatayo sa pinakahuling upuan.
Ngunit sa pagkakataong ito, may kasama nang maliit na piraso ng papel sa ilalim.
Nakasaad ang tatlong salitang lalong nagpalamig sa kanyang dugo:
“SUMUNOD KA SA AKIN.”
EPISODE 3: ANG PAGSUNOD SA DILIM NG BIYERNES
Hindi agad nakahinga nang maayos si Mang Ramil matapos mabasa ang sulat. Ilang ulit niyang tiningnan ang papel, umaasang baka namamalikmata lang siya. Pero malinaw ang pagkakasulat. Hindi padalos-dalos, hindi pangbata, hindi rin mukhang biro ng tambay.
“SUMUNOD KA SA AKIN.”
“Hindi na ito tama,” bulong niya sa sarili.
Gusto na sana niyang itapon ang kandila at umuwi. Pero may kung anong humahatak sa kanya—hindi man lang matinding tapang, kundi kakaibang pananabik na may halong takot. Pakiramdam niya, kung hindi niya susundan ang nangyayari, hindi na siya mapapatahimik pang muli.
Kaya imbes na dumiretso sa garahe, pinaandar niyang muli ang jeep.
Tahimik ang kalsada. Kaunti na lang ang sasakyan. Ang ulan ay halos ambon na lamang. Habang binabaybay niya ang rutang dinaanan kanina, ramdam niya ang kabog ng dibdib sa bawat lubak. Hawak-hawak niya ang kandila sa tabi ng manibela, at ang maliit na papel ay nakapatong sa dashboard sa ilalim ng rosaryong nakasabit sa rearview mirror.
Pagdating niya sa kanto malapit sa lumang kumbento, may nakita siyang pigurang nakaitim na naglalakad sa gilid ng kalsada.
Parehong tayo.
Parehong tahimik.
Parehong tila ang babaeng sumakay kanina.
Hindi siya makasigaw. Hindi rin siya makabusina.
Basta sinundan lang niya iyon nang dahan-dahan.
Liko sa isang makipot na daan.
Diretso sa gilid ng lumang paaralan.
Hanggang tumapat sa lumang simbahan na halos wala nang tao sa paligid.
Huminto ang pigura sa tapat ng gate ng simbahan.
Pagkurap ni Mang Ramil, wala na naman ito.
Nanindig ang balahibo niya sa buong katawan.
Pero bukas ang gate.
At mula sa loob ng simbahan, may iisang ilaw ng kandila na kumikislap sa may altar.
Napalunok siya. Dahan-dahan siyang bumaba ng jeep, hawak ang kandila mula sa hulihang upuan, at pumasok sa bakuran ng simbahan. Sa bawat hakbang, mas lalong bumibigat ang hangin, parang may matagal nang naghihintay sa kanyang makarating.
At sa loob ng simbahan, sa pinakaharap na hanay ng upuan, may isang matandang babae na nakaupo nang tahimik.
Pagtingin nito sa kanya, namasa agad ang mga mata nito.
“Ramil…” nanginginig nitong sabi. “Sa wakas, dumating ka rin.”
EPISODE 4: ANG BABAENG NAGHINTAY NG DALAWAMPUNG TAON
Huminto si Mang Ramil sa gitna ng pasilyo ng simbahan. Pakiramdam niya, may kung anong lumang pinto sa alaala niya ang unti-unting bumubukas sa boses ng matandang babae.
Hindi niya ito agad nakilala.
Matanda na ito, payat, at halatang marami nang luha ang dinaanan sa buhay. Ngunit may pamilyar sa mga mata nito. Mula sa pagkakaupo nito sa unahan, dahan-dahan itong tumayo habang hawak ang rosaryong kupas na sa kakadasal.
“Ako si Aling Teresing,” sabi nito. “Nanay ni Lina.”
Parang tinamaan ng kidlat ang dibdib ni Mang Ramil.
Si Lina.
Ang babaeng minsang pinakamamahal niya.
Ang babaeng pinangakuan niyang babalikan matapos siyang mangibang-bayan noon bilang drayber sa probinsya.
Ang babaeng hindi na niya nasilayan pa nang tuluyan silang mawala sa ugnayan dahil sa hirap, sakuna, at paglipas ng panahon.
Nanlambot ang tuhod niya. “Nanay… ni Lina?”
Tumango ang matanda, umiiyak na.
“Bakit… bakit po ako pinapunta rito?” tanong ni Mang Ramil na halos pabulong na lamang.
Kinuha ni Aling Teresing mula sa tabi niya ang isang lumang kahon. Sa ibabaw nito ay may ilang nakatiklop na liham, isang lumang litrato, at mga kandilang puti.
“Tuwing Biyernes,” sabi ng matanda, “nagsisindi ako ng kandila para sa anak ko. At tuwing Biyernes din, ipinapakiusap ko sa Diyos na kung buhay ka pa, maihatid ka Niya rito kahit minsan.”
Hindi makapagsalita si Mang Ramil.
Doon niya nalaman ang lahat.
Hindi raw siya iniwan ni Lina.
Hindi raw ito nag-asawa ng iba gaya ng balitang narinig niya noon.
Sa halip, hinintay siya nito nang maraming taon.
Ngunit nagkasakit si Lina.
At bago ito pumanaw, may isang hiling itong iniwan sa ina:
“Kapag nakita mo si Ramil, sabihin mong hindi ako nagtanim ng galit. At magsindi ka ng kandila sa jeep kung saan man siya bumiyahe, para maalala niyang may isang pusong naghintay sa kanya hanggang wakas.”
Napahawak sa upuan si Mang Ramil at tuluyang napaiyak.
Ang kandilang laging iniiwan sa huling upuan ay hindi pala sumpa.
Hindi rin biro.
Kundi paalala ng isang pag-ibig na hindi tumigil kahit tinapos na ng kamatayan.
EPISODE 5: ANG KANDILANG HINDI NA NIYA KATATAKUTAN
Tahimik na humagulhol si Mang Ramil sa loob ng simbahan. Sa harap ng altar, hawak niya ang lumang litrato nila ni Lina noong kabataan—nakaupo sa tabi ng jeep na minsan nilang pinangarap na maging sarili nilang biyahe sa buhay. Sa tabi niya, umiiyak din si Aling Teresing, para bang sa wakas ay naihatid na niya ang mensaheng dalawampung taon niyang pasan-pasan.
“Bakit hindi n’yo po agad ako hinanap noon?” tanong ni Mang Ramil sa pagitan ng hikbi.
“Naghanap kami,” sagot ng matanda. “Pero lumipat ka na noon ng pasada. Tapos may sakuna, nawala ang mga sulat, at unti-unting lumayo ang mundo. Nung maysakit na si Lina, ang sabi niya sa akin, huwag na kitang pilitin hanapin. Kung nakalaan daw, babalik ka sa tamang oras.”
Napapikit si Mang Ramil.
Ilang taon niyang inisip na pinabayaan siya.
Na baka minabuti nang kalimutan siya.
Na wala nang saysay ang mga pangakong binitiwan nila.
Hindi niya alam, may isang babae palang nanatiling tapat sa alaala nila—at isang inang tuwing Biyernes ay tahimik na nakikiusap sa langit na pagtagpuin man lang silang muli kahit sa anyo ng kandilang iniiwan sa huling upuan.
Mula noon, hindi na natakot si Mang Ramil sa kandila.
Tuwing Biyernes, bago siya bumiyahe, kusa na siyang naglalagay ng isang kandila sa hulihang upuan ng kanyang jeep. Hindi nakasindi. Tahimik lang. Parang paanyaya sa alaala, parang dasal, parang yakap sa pag-ibig na nahuli man sa panahon, hindi naman nawala sa puso.
Minsan, pagkatapos ng huling pasada, dumadaan siya sa simbahan. Doon siya nagsisindi ng kandila para kay Lina at tahimik na nagkukuwento tungkol sa mga pasahero, sa ulan, sa trapik, at sa mga araw na sana’y magkasama silang tumanda.
At sa bawat apoy na sumisiklab sa simbahan, hindi na niya nararamdaman ang kilabot.
Kundi kapayapaan.
Dahil sa wakas, nalaman niya ang lihim sa likod ng kandila sa huling upuan—
na minsan, ang mga bagay na kinatatakutan natin ay hindi palaging galing sa dilim.
Minsan, galing iyon sa pagmamahal na ayaw tayong kalimutang balikan.
ARAL NG KUWENTO:
Hindi lahat ng misteryo ay dahilan para matakot. Minsan, ang mga bagay na hindi natin maipaliwanag ay may dalang mensahe ng pag-ibig, pangungulila, at paghilom. Ang tunay na pagmamahal ay hindi laging nauuwi sa pagsasama, pero maaari itong manatiling buhay sa alaala, dasal, at mga simpleng senyas na tanging puso lang ang nakakaunawa.
Kung naantig ka sa kuwentong ito, LIKE, SHARE, AT MAG COMMENT sa comment section sa Facebook page post.
