Basang-basa at nanginginig si Jomar habang nakatayo sa gitna ng mababaw na baha sa harap ng kanilang barangay, hawak ang isang lumang laruan na kanina pa niya pinapalutang sa tubig, nang bigla niyang mapansin ang isang kamay na paulit-ulit na kumakaway mula sa bubong ng isang bahay na halos kalahati na lamang ang nakalitaw mula sa rumaragasang baha.
Hindi agad naunawaan ng sampung taong gulang na bata kung bakit tila desperado ang taong nasa bubong, ngunit nang makita niyang walang ibang tao sa paligid at palakas nang palakas ang agos, mabilis siyang tumakbo patungo sa kaniyang ina na si Marites, na kasalukuyang nag-iimpake ng ilang damit at pagkain sa isang malaking plastik na bag.
“Ma! May tao sa bubong!”
Napalingon si Marites at agad na hinawakan ang kamay ng anak.
“Saan?”
Itinuro ni Jomar ang lumang bahay sa dulo ng makipot na kalsada.
Sa una ay halos wala siyang makita dahil sa malakas na ulan, ngunit nang kumidlat ay malinaw niyang nakita ang isang lalaki na nakaupo sa bubong habang desperadong kumakaway.
Agad na tumawag si Marites sa barangay rescue team.
Makalipas ang ilang minuto, dumating ang mga rescuers sakay ng maliit na rubber boat. Kasama nila si Kapitan Ernesto at dalawang volunteer na sanay sa pagsagip sa mga binahang lugar.
Habang papalapit sila sa bahay, lalo nilang napansin na hindi lamang isang tao ang naroon.
May isa pang anino sa likod ng lalaki.
“May kasama pa siya!” sigaw ng isang rescuer.
Mabilis silang lumapit at agad na inakyat ng dalawang rescuer ang bubong.
Ngunit nang makarating sila roon, biglang nanahimik ang lahat.
Ang lalaking kumakaway ay si Ramon, isang matandang lalaki na halos hindi na makatayo dahil sa panghihina. Nakasuot siya ng basang damit at nanginginig ang buong katawan.
“Nasaan ang kasama ninyo?” tanong ni Kapitan Ernesto.
Hindi agad sumagot si Ramon.
Sa halip, itinuro niya ang maliit na bahagi ng bubong na natatakpan ng lumang kumot.
Dahan-dahang lumapit ang rescuer at itinaas iyon.
Isang maliit na batang babae ang naroon.
Nakahiga.
Tahimik.
Hindi gumagalaw.
Agad siyang binuhat ng rescuer.
“Buhay pa ba?” nanginginig na tanong ni Ramon.
Sinuri ng rescuer ang bata at mabilis na umiling.
“Wala na siyang pulso.”
Napaupo si Ramon sa bubong.
At doon siya tuluyang napaiyak.
Samantala, nakatingin lamang si Jomar mula sa kabilang bahay, hindi nauunawaan kung bakit biglang naging tahimik ang lahat.
Nang makarating sa evacuation center ang mga rescuer, patuloy na tinanong ni Kapitan Ernesto si Ramon tungkol sa nangyari.
“Lolo ninyo ba siya?”
Umiling ang matanda.
“Hindi.”
“Sino ang batang iyon?”
Matagal na hindi sumagot si Ramon.
Pagkatapos ay inilabas niya mula sa bulsa ang isang maliit na litrato na nabasa na halos hindi na makita ang mukha.
“Anak ko siya.”
Napatingin ang lahat.
“Anak ninyo?”
Tumango si Ramon habang pinipigilan ang hikbi.
“Si Lira.”
Ipinaliwanag niyang ilang buwan pa lamang ang nakalilipas nang mamatay ang kaniyang asawa. Simula noon, silang mag-ama na lamang ang magkasama sa maliit na bahay na iyon.
Ngunit nang gabing iyon, mabilis na tumaas ang tubig.
Una ay hanggang bukung-bukong lamang.
Pagkatapos ay hanggang tuhod.
Hanggang sa umabot na sa dibdib ni Lira.
“Pinilit kong iligtas siya,” umiiyak na kuwento ni Ramon. “Pero hindi ko na siya kayang buhatin nang matagal.”
Inakyat niya ang anak sa bubong at pinilit na manatiling gising.
“Sinabihan ko siyang huwag matulog.”
Ngunit nang madaling-araw, nanlamig ang katawan ng bata.
“Sinubukan kong humingi ng tulong.”
Iyon ang dahilan kung bakit siya kumakaway.
Hindi para sa kaniyang sarili.
Kundi para sa anak niyang hindi na niya kayang iligtas.
Tahimik ang buong evacuation center.
Samantala, hindi makaalis si Jomar sa kinauupuan niya.
Paulit-ulit niyang naaalala ang sandaling nakita niya ang kamay ni Ramon.
Akala niya ay isang simpleng rescue lamang.
Hindi niya alam na ang kamay na iyon ay kamay ng isang ama na ilang oras nang kumakapit sa pag-asa.
Maya-maya, lumapit si Ramon kay Jomar.
“Salamat, anak.”
Napatingin ang bata.
“Bakit po?”
“Kung hindi mo kami nakita…”
Hindi na niya natapos ang pangungusap.
Napayuko siya.
“Baka hindi man lang ako nakapagpaalam sa anak ko.”
Naluha si Jomar.
Mula sa bulsa niya ay inilabas niya ang maliit na laruang kotse na kanina pa niya nilalaro sa baha.
Iniabot niya iyon kay Ramon.
“Para po kay Lira.”
Napatingin ang matanda sa laruan.
Nanginginig ang kamay niyang tinanggap iyon.
At sa unang pagkakataon mula nang dumating ang rescuers, tuluyan siyang napahagulgol.
“Gustong-gusto niya ang mga laruan,” bulong niya.
Kinabukasan, humupa ang baha ngunit nanatiling maputik at tahimik ang buong barangay.
Nakatayo si Jomar sa harap ng kanilang bahay habang pinagmamasdan ang mga taong naglilinis ng mga putik at sirang gamit.
Sa isang sulok, nakita niya si Ramon.
Mag-isa.
Hawak pa rin ang maliit na laruang kotse.
Wala na ang bahay nito.
Wala na rin ang anak niya.
Ngunit hindi niya binitiwan ang laruan.
Lumapit si Jomar at tahimik na umupo sa tabi niya.
“Lolo Ramon…”
“Bakit?”
“Kapag may tao pong nangangailangan ng tulong, kahit bata lang ako, pwede ko pa rin silang tulungan, di ba?”
Tumingin sa kaniya ang matanda.
Ngumiti siya sa gitna ng mga luha.
“Oo, anak.”
“Dahil minsan,” patuloy ni Jomar, “isang maliit na tao lang ang kailangang makakita para hindi tuluyang mawala ang pag-asa.”
Napayakap si Ramon sa bata.
At sa gitna ng barangay na winasak ng baha, may dalawang taong parehong nawalan ng isang mahal sa buhay—ang isa ay isang ama na nawalan ng anak, at ang isa naman ay isang batang unang beses nakakita kung gaano kasakit ang pagkawala.
Mula noon, tuwing umuulan nang malakas, hindi na muling nilaro ni Jomar ang kaniyang mga laruan sa baha.
Hindi dahil natakot siya sa tubig.
Kundi dahil natutunan niyang sa likod ng bawat bahay na tahimik, bawat kamay na kumakaway, at bawat taong humihingi ng tulong, maaaring may isang kuwentong hindi natin nakikita.
At kung minsan, ang isang simpleng pagtigil upang tumingin ay maaaring maging dahilan upang may isang taong makaramdam na hindi siya nag-iisa.
Ngunit higit sa lahat, natutunan ni Jomar na walang sinumang magulang ang dapat mapilitang pumili kung sino sa kaniyang mga anak ang ililigtas.
Dahil ang pinakamalaking sakit ng isang ama ay hindi ang malunod.
Ito ay ang mabuhay matapos mawala ang anak na buong buhay niyang ipinangakong poprotektahan.
