Hapon iyon, yung oras na sabay-sabay nagmamadali ang mga tao pauwi. Maingay ang kalsada, halong busina, sigawan ng konduktor, at tunog ng mga gulong sa basang aspalto. Sa may pedestrian lane, may ilang taong nag-aabang, pero may iba ring tumatawid kahit hindi pa berde ang ilaw, dahil sa pagod, gutom, at minamadaling oras.

Sa gitna ng lahat, naroon si lola teresa. Payat, maliit, at may hawak na lumang bag na parang bitbit ang buong buhay niya. Mabagal ang lakad niya, nanginginig ang tuhod, at halatang hirap na hirap makisabay sa bilis ng siyudad. Tumingin siya sa kaliwa, sa kanan, tapos huminga nang malalim na parang nagdarasal bago tumawid.

Pero hindi niya napansin na sa kabilang side, may pulis na nakabantay. Si officer mendoza. Matipuno, mainit ang ulo dahil maghapon na siyang nakatayo sa init, at halatang sawa na sa mga pasaway na motorista at pedestrian.

Pagkalampas ni lola teresa sa kalahati ng kalsada, biglang lumapit si officer mendoza at hinawakan ang braso niya.

“Lola, ano ginagawa mo?” sabi ng pulis, hindi pa sigaw pero matigas ang tono. “Hindi ka dumaan sa tamang tawiran.”

Napatigil si lola teresa. Nanlaki ang mata niya, parang batang nahuli. “Anak, pasensya na.” sabi niya, mahina ang boses. “Hindi ko na po kasi kaya tumagal sa gitna. Sumakit na po tuhod ko.”

“Hindi dahilan ‘yan.” sagot ng pulis. “Jaywalking ‘yan. Delikado. Paano kung masagasaan ka? Paano kung may madamay pa?”

Tumango si lola teresa, pero nanginginig ang labi niya. “Oo anak, pasensya na talaga. Uuwi lang po ako.”

“Ano address mo?” tanong ng pulis.

“Sa may barangay santolan, anak.”

Tiningnan ni officer mendoza ang kalsada, tapos tiningnan si lola teresa na parang kailangan niyang magpakita ng tapang sa harap ng mga tao. Dahil sa gilid, may mga nakatingin na, may ilang nagre-record na gamit cellphone, at may mga boses na nagsisimulang magkomento.

“Dapat sa mga ‘yan hinuhuli.” sabi ng isa.

“Kawawa naman si lola.” bulong ng isa pa.

“Lola, sasama ka sa presinto.” sabi ni officer mendoza, sabay hila nang bahagya sa braso niya.

Doon biglang napahigpit si lola teresa sa bag niya. “Anak, huwag naman po.” pakiusap niya. “May gamot po ako sa bag, at may apo po akong hinihintay sa bahay. Hindi po ako kriminal.”

“Hindi kita tinatawag na kriminal.” sagot ng pulis. “Pero may violation ka. Kailangan mong matuto.”

At sa isang iglap, yung simpleng tawid, naging eksena na. Yung kalsada, naging parang entablado ng kahihiyan.

Ang Pagkahawak sa braso at ang pagdating ng takot

Habang tinutulak ni officer mendoza si lola teresa papunta sa gilid, mas lalo silang napapansin. May mga sasakyan na bumubusina, may mga taong tumitingin, at may ilang nakangisi na parang natutuwa sa drama ng araw.

“Anak, masakit.” sabi ni lola teresa, halatang nanginginig ang braso. “Mahina na po ako.”

“Hindi kita sinasaktan.” sagot ng pulis, pero mas humigpit ang hawak. “Sumunod ka lang.”

May isang babaeng tumatakbo palapit, halatang galing sa kabilang side. Backpack sa likod, pawis ang noo, at galit ang mga mata. Si anna iyon, apo ni lola teresa. Hindi siya mayabang ang dating, pero may aura siyang parang sanay humarap sa mga tao at magdesisyon sa gitna ng tensyon.

“Lola!” sigaw niya habang tumatawid. “Bitawan niyo po siya!”

Tumigil ang pulis at napalingon. “Sino ka?” tanong niya, halatang irita.

“Ako po ang apo.” sagot ni anna, humihingal. “Anong ginagawa niyo? Bakit niyo hinahatak yung lola ko?”

“Violation.” sagot ni officer mendoza. “Jaywalking. Dadalhin ko sa presinto.”

“Jaywalking lang po.” sabi ni anna, pilit na kalmado pero nanginginig sa galit. “Matanda na po siya. Pwede niyo naman po i-assist, i-remind, hindi yung hinahatak niyo na parang kriminal.”

“Wala akong pakialam kung matanda o bata.” sagot ng pulis. “Rules are rules.”

Napatingin si anna sa paligid. Kita niya ang mga cellphone na nakatutok. Kita niya ang mga mukha ng taong parang naghihintay ng mas malaking gulo. Kita niya rin ang takot sa mukha ni lola teresa, yung takot na parang bumabalik sa panahon na wala siyang boses, wala siyang lakas.

“Officer.” sabi ni anna, mas mababa ang boses. “Pakibitawan niyo po muna. Masasaktan niyo siya.”

“Ano ngayon kung masaktan?” biglang uminit ang tono ni officer mendoza. “Hindi ko kasalanan ‘yan. Siya ang lumabag.”

Napalunok si anna. Sandali siyang tumahimik, tapos biglang kinuha ang cellphone niya at nag-dial. Hindi siya nag-acting. Hindi siya nagpa-epal. Simple lang, pero bawat galaw niya, parang may dalang bigat.

“Hello.” sabi ni anna sa phone, malinaw ang boses. “Sir, nandito po ako sa may crossing sa avenida. Hinuhuli po yung lola ko dahil jaywalking. Pero hinahatak siya at pinapahiya. Paki-send po yung traffic unit supervisor, ngayon.”

Hindi alam ni officer mendoza kung sino ang kausap. Pero biglang nagbago ang ekspresyon niya nang marinig niya yung tone ni anna. Hindi ito yung usual na pakiusap. Hindi ito yung pakiusap ng taong natatakot. Ito yung tono ng taong sanay mag-utos, pero may kontrol.

“Sino ka ba talaga?” tanong ng pulis, mas mababa na ang boses.

Tumingin si anna sa kanya. “Hindi po importante kung sino ako.” sagot niya. “Importante, yung lola ko, dapat ligtas.”

Ang Biglang pagdating ng convoy at ang titig na nagpatigil sa lahat

Hindi pa lumilipas ang limang minuto, may tunog ng sirena sa malayo. Una, parang normal lang. Pero habang papalapit, mas malinaw ang tunog, mas mabigat, mas seryoso. Tumigil ang ilang sasakyan. May mga tao pang napalingon. May nagbulong ng “Sino kaya ‘yan?”

Isang convoy ang dumating. Hindi sobrang haba, pero sapat para mapatingin ang lahat. May isang sasakyan na may official markings, tapos may mga lalaking naka-barong at naka-suit na bumaba. Kasunod, may mga opisyal na diretso ang lakad papunta sa kanila.

Nang makita ni officer mendoza ang mga papalapit, parang may tubig na ibinuhos sa ulo niya. Biglang nawala ang init ng ulo. Biglang tumuwid ang tindig. Biglang kumapit ang kaba sa lalamunan.

Lumapit ang isang mataas na opisyal, may dalang radio, at may mata na hindi nagtatanong, kundi nag-a-assess.

“Anong nangyayari dito?” tanong ng opisyal.

Hindi agad makasagot si officer mendoza. “Sir… jaywalking po.” sagot niya, halatang nag-aalangan.

Tumingin ang opisyal kay lola teresa, nakita ang nanginginig na kamay, nakita ang pamumula ng braso. Tapos tumingin siya kay anna.

“Ma’am anna.” sabi ng opisyal, may respeto. “Ok po ba kayo?”

Tumango si anna, pero hindi siya ngumiti. “Hindi po ok, sir.” sagot niya. “Hinahatak po yung lola ko at pinapahiya. Hindi naman po siya nanlaban.”

Tahimik ang paligid. Yung mga nanonood, biglang hindi na makapagsalita. Yung mga nagre-record, biglang natahimik ang tsismis sa bibig.

“Officer mendoza.” sabi ng opisyal, tumingin nang diretso. “Bitawan mo ang matanda.”

Agad bitaw si officer mendoza, parang napaso.

“Sir, nag-eenforce lang po ako—”

“Enforcement is not abuse.” putol ng opisyal, malamig ang boses. “Hindi mo kailangang manakit o manghiya para magpatupad.”

Napalunok si officer mendoza. “Sir, pasensya na po.”

Doon lang nagsalita si anna, mas malinaw, mas diretso.

“Sir.” sabi niya sa opisyal. “I do not want special treatment. I want proper treatment. Ang lola ko dapat sinabihan, tinulungan tumawid, hindi hinatak sa kalsada.”

Tumango ang opisyal. “Tama.”

Tumingin siya ulit kay officer mendoza. “Report ka sa station. May incident report. At i-review natin ang body cam at mga witness video.”

Namutla si officer mendoza. “Sir…”

“Wala nang sir.” sagot ng opisyal. “Gawin mo ang tama.”

Doon lang napansin ng mga tao ang isang detalye. Yung isa sa mga lalaki sa convoy, may hawak na folder na may pangalan ni anna. At may bulong na kumalat, hindi na tsismis, kundi pagkabigla.

“Chief of staff daw yung apo.”

Parang sinapian ng katahimikan ang kalsada. Yung mga kanina ay ang lakas magsalita, biglang napayuko. Yung mga kanina ay nanghuhusga kay lola, biglang umiwas ng tingin.

Hindi dahil sa takot sa posisyon, kundi dahil nakita nila na ang katotohanan, kaya palang magpahinto ng abuso kahit sa gitna ng kalsada.

Ang Tahimik na pag-uwi at ang aral na iniwan ng araw

Hindi na dinala sa presinto si lola teresa. Sa halip, may isang traffic officer na maingat siyang inalalayan. May tubig na ibinigay. May upuan sa gilid. At si anna, hawak ang kamay ng lola niya, parang hindi niya hahayaang may humatak ulit.

“Lola, ok ka lang?” tanong ni anna.

Tumango si lola teresa, nangingilid ang luha. “Pasensya na, apo.” sabi niya. “Naging abala pa ako.”

Umiling si anna. “Hindi ka abala, lola.” sagot niya. “Tao ka. At karapatan mong tratuhin nang maayos.”

Bago umalis ang convoy, lumapit ang opisyal kay anna. “Ma’am, gusto niyo po bang magsampa ng complaint?”

Huminga nang malalim si anna. “Gusto ko po.” sagot niya. “Hindi dahil sa posisyon ko. Kundi dahil kung nagawa niya sa lola ko, baka ginagawa niya rin sa iba na walang kakayahang lumaban.”

Tumango ang opisyal. “Noted. Aasikasuhin natin.”

At habang unti-unting bumabalik ang ingay ng kalsada, may naiwan na tahimik na aral sa mga nakasaksi. Na hindi lahat ng “enforcement” ay tama. At hindi lahat ng tahimik, dapat apakan.

Moral lesson

Ang batas ay para protektahan ang tao, hindi para pahiyain ang mahina. Ang paglabag ay dapat ituwid sa tamang paraan, may respeto, may malasakit, at may pag-unawa, lalo na sa matatanda. Dahil kapag ang kapangyarihan ginamit para mang-api, hindi iyon serbisyo, abuso iyon.

Kung may kilala kang kailangang maalala na ang respeto ay hindi dapat nawawala kahit sa gitna ng pagpapatupad ng batas, i-share mo ang kwentong ito sa pamamagitan ng pag-click ng share button.