Ako si Mika, 1st year college student. Labing-walo lang ako noon, pero pakiramdam ko pasan ko na ang buong mundo—projects, quizzes, pamasahe, at lalong-lalo na ang tuition. Araw-araw akong nag-aalala kung paano ko tatapusin ang semester, kasi alam kong si tatay lang ang kumakayod para sa amin.
Si tatay, si Ramon, construction worker dati, pero nang maaksidente siya sa site at nasugatan ang tuhod, napilitan siyang maghanap ng kung anu-anong raket. Minsan tagabuhat sa palengke. Minsan maghapon sa junkshop. Minsan magdamag na tricycle driver ng iba. Kaya palagi siyang amoy pawis, amoy alikabok, at laging may mantsa ang damit. Pero sa bawat mantsa na ‘yon, alam kong may kapalit—pang-kain ko, pang-tuition ko, pangarap ko.
Noong araw na ‘yon, galing ako sa school na halos manginig na sa kaba. Tinawagan ako ng registrar:
“Ma’am Mika, reminder lang po. Deadline na ng bayad. Kung hindi po makakapagbayad, hindi po kayo makaka-enroll sa midterms.”
Parang may pumisil sa dibdib ko. Pag-uwi ko, nakita ko si tatay na nakaupo sa gilid ng kama, tahimik, hawak ang luma niyang sobre. Halata ko sa mata niya na pagod siya. Yung mga palad niya, basag-basag at may sugat na tinakpan lang ng lumang bandage.
“Tay…” mahina kong tawag. “Tinawagan na naman ako ng school…”
Hindi siya tumingin agad. Parang hinihintay niyang lumakas ang loob niya bago magsalita. Tapos ngumiti siya—yung ngiting pilit pero may lambing.
“Anak,” sabi niya, “may gagawin tayo.”
“Ano po?”
Kinuha niya yung sobre. “Sasamahan kita. Pero… dadaan muna tayo.”
Hindi ko na tinanong kung saan. Basta sumunod ako. May kung anong bigat sa dibdib ko, halo-halong hiya at takot, kasi alam kong kahit anong pilit namin, kulang pa rin.
Lumabas kami ng bahay na halos wala akong lakas magsalita. Maulan nang bahagya, basa ang kalsada, malamig ang hangin. Si tatay, suot ang lumang jacket niyang kupas, may punit sa manggas. Ako naman naka-hoodie at backpack, pero ang bigat ng bag ko hindi lang libro—pangamba.
Pagdating namin sa city, huminto si tatay sa harap ng isang mamahaling restaurant. Kita sa labas ang mga ilaw na dilaw, mga mesa na naka-puting tela, mga taong naka-polo at dress. Sa taas, may malaking signage: UPscale Restaurant.
Napatigil ako. “Tay… bakit tayo nandito?”
“May susunduin lang ako,” sabi niya. “Tapos kakain tayo.”
Kumunot noo ko. “Kakain tayo dito? Tay, hindi natin kaya—”
“Anak,” putol niya. “Sandali lang.”
Lumapit siya sa pintuan, hawak ang sobre. Sumunod ako, pero pakiramdam ko lahat ng mata sa paligid nakatutok sa amin. Basa ang sapatos ni tatay, putik ang laylayan ng pantalon. Ako, napalunok. Gusto kong hilahin siya paalis, kasi natatakot akong mapahiya siya.
Pagbukas pa lang ng pinto, sinalubong kami ng isang waiter na naka-uniform, maayos ang buhok, at malamig ang tingin.
“Sir… may reservation po ba kayo?” tanong niya, pero yung tono parang may kasamang panghuhusga.
“Wala, iho,” sagot ni tatay. “May kukunin lang ako. Sandali lang.”
Napatingin yung waiter sa damit ni tatay. Tapos tumingin siya sa sapatos. Sa putik. Sa punit.
“Sir, pasensya na po,” sabi niya. “Hindi po kayo pwedeng pumasok. May dress code po tayo dito.”
Nanlamig ang batok ko. Ramdam kong umiinit ang mukha ko sa hiya. Gusto kong sabihin, “Tay tara na.” Pero bago ako makapagsalita, lumapit pa yung manager—mas matanda, mas matalim ang tingin.
“Sir,” sabi ng manager, “hindi po kami tumatanggap ng ganyang… ayos. Baka po pwede sa ibang lugar na lang.”
Parang sinampal si tatay sa harap ko. Hindi siya sumigaw. Hindi siya lumaban. Yumuko lang siya, hawak ang sobre na parang biglang bumigat.
“Pasensya na,” mahinang sabi ni tatay. “May kukunin lang ako… para sa anak ko.”
“Sir, exit na lang po,” matigas na sagot ng manager.
Nanginig ang kamay ko. Umangat yung luha ko, pero pinigilan ko. Gusto kong sumigaw para kay tatay. Gusto kong ipagtanggol siya. Pero ang boses ko, naipit sa lalamunan.
“Tay…” bulong ko. “Tara na, tay…”
Tumalikod si tatay. Pero bago kami tuluyang lumayo, narinig namin yung waiter na pabulong sa isa pang staff:
“Grabe, dito pa talaga pupunta. Ang dumi-dumi.”
Parang may kutsilyong tumusok sa dibdib ko. Hindi ko na kinaya. Lumingon ako, nanginginig.
“Hindi siya madumi!” sigaw ko. “Mas marangal pa siya kaysa sa inyo!”
Napatigil ang mga tao. Yung ilan, napatingin. Yung iba, nagkunwaring walang narinig. Yung manager, napatitig lang sa akin na parang ako ang mali.
Hinila ako ni tatay. “Anak… tama na.”
Pero hindi ko mapigilan ang luha. “Tay, bakit ganun? Wala naman tayong ginawang masama!”
Huminga siya nang malalim. Sa ilalim ng ilaw ng restaurant, nakita kong pula ang mata niya—parang kanina pa siya umiiyak, pero ngayon lang lumabas. Dahan-dahan niyang binuksan ang sobre, at doon ko nakita ang mga papel na nakaipit.
Akala ko pera. Akala ko resibo ng pagkain. Pero nang mabasa ko yung nasa itaas, parang gumuho ang mundo ko:
“TUITION PAID – ₱15,000”
May iba pang papel. Pare-pareho ang nakasulat.
“TUITION PAID – ₱15,000”
“TUITION PAID – ₱15,000”
Napahawak ako sa bibig ko. Biglang humina ang tuhod ko.
“Tay… ano ‘to?”
Hindi siya makatingin sa akin. Parang nahihiya. Parang natatakot.
“Binayaran ko na, anak,” bulong niya. “Hindi ko na sinabi kasi ayokong mag-alala ka. Nag-advance ako… para kahit anong mangyari, tuloy ka sa school.”
Parang nahilo ako. “Pero… paano mo ‘to nabayaran?”
Napapikit si tatay. Tapos sa unang pagkakataon, nakita kong bumagsak ang luha niya sa papel—tumama sa resibo, kumalat ang tinta.
“Nagtrabaho ako,” sabi niya. “Ilang gabi akong hindi kumain. Yung baon ko, tinipid ko. Yung pera na dapat pang-ulam natin… itinabi ko. Minsan, tubig lang ang hapunan ko. Minsan, tinapay na tig-sampu. Para lang… para lang hindi ka tumigil.”
Parang may humigpit sa dibdib ko. Naalala ko bigla yung mga araw na sinasabi niya, “Busog pa ako,” kahit alam kong hindi. Yung mga gabing naglalakad siya pauwi, para makatipid sa pamasahe. Yung mga pagkakataong binibigay niya sakin yung huling barya niya, tapos siya, wala na.
“Tay…” nanginginig kong sabi, “bakit hindi mo sinabi sa akin?”
Ngumiti siya, pero ang ngiting ‘yon, basag. “Kasi anak… kapag sinabi ko, magiguilty ka. Ayokong mabigatan ka. Ang gusto ko lang, makapagtapos ka. Yun lang ang pangarap ko.”
Sa likod namin, naramdaman kong tumahimik yung restaurant staff. Yung manager, hindi na makapagsalita. Parang biglang may bumara sa lalamunan nila. Pero wala na akong pakialam sa kanila.
Lumuhod ako sa harap ni tatay—sa mismong basang kalsada, sa harap ng mga ilaw na hindi naman para sa amin—at niyakap ko siya nang mahigpit.
“Tay, sorry…” hagulgol ko. “Sorry kung minsan nahihiya ako sa itsura mo. Sorry kung minsan nagrereklamo ako. Hindi ko alam… hindi ko alam na ganito pala kabigat.”
Hinaplos niya ang buhok ko, nanginginig ang kamay. “Anak… wag kang humingi ng sorry sa akin. Ang gusto ko lang… wag mong sayangin.”
Tumingala ako. Kitang-kita ko ang mukha niyang puno ng pagod at luha, pero sa mata niya, nandoon pa rin yung liwanag—yung liwanag na hindi nabibili ng mamahaling pagkain.
Umuwi kami nang gabing ‘yon na walang kinain sa restaurant. Pero sa puso ko, may kinain akong mas mabigat: katotohanan.
Minsan, tayong mga anak, sobrang abala sa pangarap natin… nakakalimutan nating may taong nagugutom para lang mapuno tayo. Minsan, pinapahalagahan natin ang tingin ng ibang tao, kaysa sa taong hindi kailanman tumigil magmahal sa atin.
Hindi mo kailangang maging malinis ang damit para maging marangal. Hindi mo kailangang kumain sa mamahaling lugar para masabing may halaga ka. May mga taong marumi sa paningin ng mundo, pero pinakamalinis ang puso—dahil ang marumi sa kanila, pawis ‘yon ng sakripisyo.
Kaya bago tayo mahiya sa magulang natin, bago tayo magreklamo sa maliit na bagay, bago tayo magdamdam sa “kulang,” tanungin muna natin ang sarili natin:
Ilang beses na ba silang nagtiis nang tahimik para lang hindi tayo sumuko?
Hindi pinapasok si tatay sa mamahaling restaurant dahil marumi raw siyang tingnan…
pero nang ilabas niya ang sobre, nakita ko ang tunay na yaman:
hindi pera—kundi isang amang handang magutom, para lang mabusog ang pangarap ng anak niya.
TRENDING STORY YOU MAY WATCH
