Ako si Marco, labing-anim na taong gulang, at sanay na akong magkulong sa mundo ko tuwing may ayaw akong marinig.
Noong gabing iyon, narinig ko ang pagbukas ng pinto. Mahina lang, parang takot makagambala. Umuulan sa labas, at ang ilaw na nakasabit sa gitna ng sala ay umiindayog sa hangin. Narinig ko ang tunog ng basang tsinelas na tumapak sa semento. Alam kong si Mama iyon.
Hindi ako lumabas ng kwarto.
Mas pinili kong lakasan ang tugtog sa suot kong asul na headphones. Kunwari busy. Kunwari may kausap. Kunwari may mas mahalagang ginagawa kaysa sa pagsalubong sa kanya.
Hindi ko siya pinansin nang umuwi siya.
Kasi galit ako.
Kanina, hindi niya ako nabigyan ng pera para sa field trip. Sabi niya, “Sa susunod na lang, anak.” Sa susunod na lang. Lagi na lang ganun. Napahiya ako sa mga kaklase ko. Lahat sila may ambag, ako wala. Kaya nang mag-chat sila sa group chat, hindi na ako nagreply.
At nang marinig ko ang boses ni Mama na tumawag, “Marco, kumain ka na?” hindi ko siya sinagot.
Naglakad ako palabas ng kwarto, dumaan sa harap niya na parang hangin lang siya. Nakita ko siyang nakatayo malapit sa mesa, hawak ang luma niyang bag. Basa ang buhok niya, may mga patak pa ng ulan sa dulo. Pero hindi ako tumingin nang diretso sa kanya.
Lumabas ako ng bahay.
Naglakad-lakad lang ako sa kanto hanggang sa humina ang ulan. Pagbalik ko, bukas pa rin ang ilaw sa loob. Tahimik ang bahay. Wala na si Mama sa sala.
Akala ko natulog na siya.
Pagpasok ko sa kusina, doon ko nakita ang mesa.
May isang plato ng kanin. Kaunti na lang. Parang tinabasan. Katabi nito ang isang baso ng tubig at isang maliit na papel na nakatiklop.
Hindi ko agad pinansin. Inuna kong ilapag ang bag ko sa upuan. Pero may kakaiba. Bakit parang wala nang ulam? Kanin lang?
Lumapit ako.
Hinawakan ko ang papel.
Nakasulat doon, medyo pahilis at nanginginig ang sulat:
“Anak, kumain ka na ha. Nauna na ako. May overtime pa ako bukas. Pasensya ka na kung hindi kita nabigyan kanina. Gagawa ako ng paraan.”
Parang may humawak sa lalamunan ko.
“Nauna na ako.”
Pero nasaan ang plato niya?
Tumingin ako sa lababo. Walang hugasin. Walang ibang bakas ng pagkain.
Bumalik ang tingin ko sa mesa. Yung kanin, parang ginalaw lang para magmukhang nabawasan. May marka ng kutsara, pero hindi tuluyang sinimot.
Bigla kong naalala ang itsura niya kanina—basa, pagod, nangingitim ang ilalim ng mata. Yung kamay niyang magaspang na nanginginig habang binababa ang bag.
Hindi siya kumain.
Ako ang inuna niya.
Naupo ako sa silya. Humawak ako sa plato. Mainit pa ng kaunti. Ibig sabihin, kakahain lang niya bago siya umalis ulit.
Lumapit ako sa pintuan at binuksan iyon.
Madilim na ang eskinita. Umuulan pa rin, mas mahina na nga lang. Sa dulo, may aninong papalayo. Payat, nakayuko, may dalang lumang payong.
Siya iyon.
Hindi pala siya natulog. Bumalik siya sa trabaho.
Bigla akong napaupo sa sahig. Hindi ko namalayan na umiiyak na pala ako. Tahimik lang sa umpisa, tapos lumakas nang lumakas. Hindi ko alam kung kailan ako huling umiyak nang ganito.
Naalala ko ang mga panahong hinihintay niya ako sa labas ng school, kahit tirik ang araw. Naalala ko kung paanong siya ang unang gumigising para magluto ng baon ko. Naalala ko ang pagngiti niya kahit minsan wala naman talagang dahilan.
At ako?
Hindi ko man lang siya tinanong kung kumusta ang araw niya.
Hindi ko man lang siya tinulungan magdala ng bag.
Hindi ko man lang siya tinignan sa mata.
Isang plato ng kanin at isang pirasong papel lang ang kailangan para ipamukha sa akin kung gaano ako kababaw.
Bumalik ako sa mesa. Umupo ako at hinila ang plato papalapit. Kinuha ko ang kutsara. Nanginginig ang kamay ko.
Hindi ko magawang lunukin ang kanin. Parang bawat subo may kasamang hiya.
Habang kumakain ako, patuloy ang pagpatak ng luha ko sa mesa. Nahalo sa kanin ang alat ng pagsisisi.
Pagkatapos, tumayo ako at pumasok sa kwarto niya.
Maliit lang ang silid niya. May lumang kama, manipis na kumot, at isang electric fan na maingay kung umikot. Sa gilid ng mesa niya, nakita ko ang sobre ng bayarin. Tubig. Kuryente. Isang resibo mula sa school ko.
May maliit na papel sa ibabaw.
“Field trip – 850.”
May marka ng bilog sa paligid ng numero. Parang paulit-ulit niyang tinititigan.
Doon tuluyang bumagsak ang dibdib ko.
Hindi niya ako nabigyan kanina hindi dahil ayaw niya.
Kundi dahil wala na talagang maibigay.
At kahit ganun, inuna pa rin niya akong pakainin.
Kinabukasan, hindi ako nagsuot ng headphones.
Maaga akong nagising. Nagluto ako ng itlog. Kahit hindi ako marunong, sinubukan ko. Nasunog ang una, pero okay lang.
Pag-uwi niya mula sa maagang shift, sinalubong ko siya sa pintuan.
Nagulat siya.
“Ma, kumain ka na?” tanong ko.
Ngumiti siya, pagod pero totoo.
“Oo naman, anak.”
Hinawakan ko ang kamay niya. Magaspang. May maliliit na sugat.
“Ma, pasensya na.”
Napakunot ang noo niya. “Bakit?”
“Dahil hindi kita pinansin kagabi.”
Tahimik siya sandali. Tapos ngumiti.
“Ay naku, wala ‘yun.”
Pero alam kong hindi wala ‘yun.
Kasi sa isang gabing hindi ko siya pinansin, halos masira ko ang isang pusong araw-araw pinipiling intindihin ako.
Mula noon, tuwing may tira-tirang kanin sa mesa, hindi ko na iyon tinitingnan bilang simpleng pagkain.
Tinitingnan ko iyon bilang paalala.
Na may isang taong kayang magutom, mapagod, at masaktan—basta siguradong busog at maayos ako.
At hinding-hindi ko na hahayaang umuwi siya sa bahay na pakiramdam niya mag-isa siya.
Dahil sa gabing iyon, sa harap ng isang simpleng mesa at isang maliit na sulat, natutunan ko ang isang bagay na hindi tinuturo sa school:
Ang pinakamabigat na gutom ay hindi sa tiyan.
Kundi sa pusong hindi pinansin.
