EPISODE 1: ANG MATANDANG BITBIT ANG SIRANG ORASAN
Tatlong araw nang nawawala ang pitong taong gulang na si Lian, ang nag-iisang apo ni Mang Nestor. Mula nang mamatay ang kanyang anak na si Mely sa isang aksidente, si Lian na lang ang natitirang dahilan kung bakit bumabangon pa araw-araw ang matanda. Kaya nang hindi na umuwi ang bata matapos bumili ng tinapay sa dulo ng kanto, halos gumuho ang kanyang mundo. Hinanap niya ito sa palengke, sa waiting shed, sa eskinita, sa barangay hall, at maging sa ilog na malapit sa kanilang lugar. Ngunit walang sinuman ang makapagsabi kung saan ito napunta.
Pagsapit ng ikatlong araw, napansin ng mga kapitbahay na may dala-dala si Mang Nestor na isang lumang sirang orasan—iyong malaking kahoy na orasan na dati’y nakasabit sa kanilang sala. Basag ang salamin nito, wala na ang isang paa, at matagal nang hindi tumutunog. Gayunman, yakap-yakap iyon ng matanda habang paikot-ikot sa buong barangay. Sa bawat kanto, humihinto siya, itinatayo ang orasan sa tabi ng pader, at parang may hinihintay.
“Matanda na talaga si Nestor,” bulong ng iba. “Nabaliw na yata sa kaiiyak.”
Ngunit hindi siya nakikinig. Ang nasa isip lang niya ay ang bilin niya noon kay Lian: “Kapag naligaw ka, apo, pakinggan mo ang tunog ng lumang orasan ni Lolo. Iyon ang daan pauwi.”
Bandang hapon, hinarang siya ng dalawang pulis na rumuronda sa lugar. Si Patrolman Reyes ang unang lumapit at bahagyang hinawakan ang balikat niya.
“Tay, bakit ninyo po bitbit ang orasan sa gitna ng kalsada? Delikado po iyan. Baka kayo pa ang masaktan.”
Tumingin sa kanya si Mang Nestor, nanginginig ang labi. “Hindi ito basta orasan, iho. Ito ang paboritong tunog ng apo ko. Kapag narinig niya ito, lalabas siya. Alam kong malapit lang siya.”
Napatingin ang ibang residente. May ilan na naawa, may ilan ding napailing. Ngunit imbis na paalisin siya agad, napansin ng babaeng pulis na si Patrolwoman Dianne ang pamumuo ng luha sa mata ng matanda.
“Ano pong pangalan ng apo ninyo?” tanong nito.
“Lian,” bulong ni Mang Nestor. “Hindi ako titigil hangga’t hindi ko siya nauuwi.”
Dahil sa awa at kutob, nagpasya ang dalawang pulis na samahan siya sa pag-ikot sa mga eskinita. Bitbit niya ang sirang orasan, habang ang buong barangay ay tila nag-aabang kung simpleng paghahanap lamang ba ito ng isang desperadong lolo—o may mas malalim pang lihim na ilalantad ang lumang kahoy na iyon.
EPISODE 2: ANG TUNOG NA NAGPATAHIMIK SA KALYE
Mabagal ang paglalakad ni Mang Nestor habang nakaalalay sa kanya ang dalawang pulis. Sa bawat kanto, maingat niyang ibinababa ang orasan, iniituwid ang katawan nito, saka marahang iniindayog ang pendulum na matagal nang sira. Walang tunog. Wala ring sagot. Gayunman, hindi siya sumusuko. Paulit-ulit niya iyong ginagawa, para bang umaasa siyang may himalang mangyayari.
Habang naglalakad sila, ikinuwento niya kung bakit mahalaga ang lumang orasan kay Lian. Noong apat na taong gulang pa lamang ang bata, naligaw ito minsan sa palengke. Natagpuan niya ang apo sa ilalim ng isang mesa, umiiyak, ngunit tumahan nang marinig ang kampanilya ng kanilang lumang orasan sa bahay pagdating ng alas-sais. Mula noon, ginawa na nilang palatandaan ang tunog niyon tuwing maglalaro si Lian sa labas. “Kapag tumunog ang orasan, uuwi ka na agad,” palagi niyang bilin.
Napabuntong-hininga si Patrolwoman Dianne. “Kaya pala kahit sira na, bitbit pa rin ninyo.”
“Hindi ko na kailangan kung gumagana pa ito,” sagot ng matanda. “Ang kailangan ko ay maalala iyon ng apo ko.”
Pagdating nila sa tapat ng isang kulay berdeng bahay sa dulo ng makitid na eskinita, biglang huminto si Mang Nestor. Hindi niya maipaliwanag kung bakit, ngunit tila bumigat ang pakiramdam niya. Dahan-dahan niyang ibinaba ang orasan sa harap ng pinto. Saktong nang iindayog niya ang pendulum, may biglang kumalansing sa loob ng kahon ng orasan. At kasunod niyon, umalingawngaw ang isang mahinang ngunit malinaw na ting… ting… ting…
Napatigil ang buong kalye.
“Tumunog…” bulong ni Patrolman Reyes.
Napaatras si Mang Nestor sa gulat, saka napatingin sa berdeng bahay. Sa likod ng manipis na kurtina, tila may aninong gumalaw. Hindi pa man nakakasalita ang sinuman, may narinig silang bahagyang kaluskos mula sa loob—parang may batang mabilis na tumakbo. Pagkaraan ng ilang segundo, isang mahinang katok ang tumugon mula sa pader: tatlong sunod-sunod na tunog.
Napahawak sa bibig si Mang Nestor. “Si Lian iyon,” hikbi niya. “Iyan ang senyas namin.”
Mabilis na kumilos ang mga pulis. Kumatok sila nang malakas sa pinto, ngunit walang sumasagot. Nang sumigaw si Dianne at nagpahayag na pulisya sila, saka lamang bahagyang bumukas ang pinto. Isang babae ang sumilip, halatang kabado, at iginiit na mag-isa lamang daw siya sa bahay.
Ngunit sa mismong sandaling iyon, muling tumunog ang sirang orasan.
At kasabay niyon, may boses na umiyak mula sa loob.
“Lolo…”
EPISODE 3: ANG TAGUAN SA LIKOD NG KURTINA
Hindi na nagdalawang-isip ang mga pulis. Agad nilang tinulak ang pinto at pumasok sa bahay matapos marinig ang pag-iyak ng bata. Umaalingasaw sa loob ang amoy ng kulob na silid at lumang damit. Sa unang tingin, ordinaryo lamang ang bahay—may lumang sofa, maliit na mesa, at isang sirang electric fan. Ngunit sa pinakalikod, may makapal na kurtinang nakatakip sa dating dingding ng kusina. Doon galing ang mahinang hikbi.
Habang pinipigilan ni Patrolman Reyes ang babaeng nagbukas ng pinto, mabilis na nilapitan ni Dianne ang kurtina. Paghatak niya rito, bumungad ang isang makipot na silid na halatang ginawang taguan. Naroon si Lian, payat, namumutla, at yakap-yakap ang isang maruming maliit na kumot. Sa sulok, may isa pang batang lalaki na tahimik lamang at takot na takot.
“Lolo!” sigaw ni Lian, sabay takbo kay Mang Nestor.
Napayakap ang matanda sa apo at halos hindi makahinga sa sobrang pag-iyak. Paulit-ulit niyang hinahalikan ang noo nito, ang buhok, ang mga kamay. “Apo… apo ko… nahanap din kita…”
Hindi rin napigilan ng mga kapitbahay na nagmamasid sa labas ang mapaluha. Ilang araw nang halos hindi kumakain si Mang Nestor sa kaiikot at kakahanap, at ngayo’y nasa mga bisig na niya muli ang batang inakala niyang nawala na habambuhay.
Ngunit hindi pa roon natapos ang pagkabigla. Sa imbestigasyon, natuklasan ng mga pulis na ang babaeng nasa bahay, si Marilou, ay sangkot sa pagkuha ng mga bata at pagtatago sa mga ito bago dalhin sa ibang lugar. Nalaman nilang pinakiusapan niya si Lian na pumasok sa bahay kapalit ng tsokolate at sinabing may mensahe raw ang kaibigan ng kanyang yumaong ina. Nang makapasok ang bata, ikinulong na siya kasama ang isa pang batang matagal nang pinaghahanap ng kabilang barangay.
“Narinig ko po si Lolo sa labas kahapon, pero hindi ko po siya matawag,” umiiyak na sabi ni Lian. “Kanina lang po ako nakalapit sa dingding.”
“Kaya nang tumunog ang orasan…” nanginginig na wika ni Mang Nestor.
“Opo. Alam kong kayo po ’yon. Tinuktok ko po ang pader.”
Mas lalo pang nanikip ang dibdib ng matanda. Ang orasan palang matagal nang sira ay tila ginamit ng langit para muling magtagpo silang maglolo. Ngunit nang tingnan ng mga pulis ang katawan ni Lian, nakita nilang may pasa ito sa braso at maliit na sugat sa paa. Naroon din ang isa pang batang lalaki na tinatamaan na ng lagnat.
Agad silang dinala sa ospital.
At sa biyahe, mahigpit lamang na nakahawak si Mang Nestor sa orasan—parang takot na takot na baka mawala muli ang himalang tumulong sa kanya.
EPISODE 4: ANG LIHIM NG ORASAN AT ANG SAKIT NG ISANG LOLO
Sa ospital, nilapatan ng lunas si Lian at ang isa pang bata. Ayon sa doktor, ligtas na sila, ngunit pareho silang nanghina dahil sa takot at kakulangan sa pagkain. Sa unang pagkakataon matapos ang ilang araw, nakatulog si Lian nang payapa, hawak ang manggas ng kamiseta ng kanyang lolo.
Habang nakaupo sa gilid ng kama, napansin ni Patrolwoman Dianne na hindi pa rin binibitawan ni Mang Nestor ang lumang orasan. Kaya marahan niya itong tinanong kung bakit niya iyon iniingatan nang ganoon.
Doon ikinuwento ng matanda ang masakit na kasaysayan nito. Ang orasan ay regalo raw ng kanyang asawang si Rosa noong ipinanganak ang kanilang nag-iisang anak na si Mely. Sa tuwing gigising sa gabi ang bata noon, pinapakinggan nila ang tugtog niyon hanggang sa makatulog ito. Nang lumaki si Mely, naging paborito rin niya ang orasan. At nang mamatay si Mely ilang taon na ang nakalipas, tuluyan na ring tumigil ang pagtunog nito.
“Mula nang mawala ang anak ko, hindi na muling umandar ang orasan,” mahinang sabi ni Mang Nestor. “Kaya inisip ko, baka kapag bitbit ko ito, maaalala ako ni Lian… at madadala niya ako sa kanya.”
Napaluha si Dianne. Hindi pala basta katigasan ng ulo ang pag-iikot ng matanda; iyon ay huling sinulid ng pag-asang pilit niyang hinahawakan.
Ngunit habang kausap siya ng pulis, biglang napahawak si Mang Nestor sa dibdib. Namutla siya at napayuko. Dali-dali siyang inalalayan ng mga nurse, at doon nadiskubre na mataas na pala ang kanyang presyon at halos sumuko na ang puso sa pagod, gutom, at puyat. Ilang araw na pala siyang halos tubig at tinapay lang ang kinakain.
“Bakit hindi kayo nagpatingin agad?” tanong ng doktor.
“Hindi ko puwedeng unahin ang sarili ko,” sagot niya. “Nawawala ang apo ko.”
Muling kumirot ang puso ni Lian nang marinig iyon. Kahit mahina pa ang katawan, lumapit siya sa kama ng lolo at hinawakan ang kamay nito.
“Lolo, huwag niyo po akong iiwan,” umiiyak niyang sabi.
Ngumiti ang matanda, ngunit bakas na ang matinding pagod sa mukha niya. “Hindi kita iiwan, apo. Hanggat kaya ko, hindi.”
Samantala, kumalat sa buong barangay ang balita. Ang matandang minsang pinagtawanan dahil sa bitbit na sirang orasan ay siya ngayong tinitingala ng lahat dahil sa hindi niya pagsuko. Ngunit ang hindi nila alam, ang pinakamasakit na bahagi ng kwento ay hindi ang pagkawala ni Lian—kundi ang presyo ng muling pagkikita nila.
Sapagkat sinabi ng doktor na kahit makaligtas si Mang Nestor sa gabing iyon, kailangan na niyang paghandaan na mahina na talaga ang kanyang puso.
EPISODE 5: ANG HULING TUNOG NG ISANG PUSONG HINDI SUMUKO
Lumipas ang dalawang araw at bahagyang bumuti ang lagay ni Mang Nestor. Nakalabas siya ng ospital ngunit mahigpit ang bilin ng doktor na kailangan na niyang magpahinga nang lubos. Sa maliit nilang bahay, sa tabi ng lumang altar at kupas na larawan ni Mely at Rosa, muling ipinatong ng matanda ang sirang orasan. Tahimik na umupo si Lian sa tabi niya, hawak ang kanyang braso na tila takot na kahit isang iglap ay mawala ito.
“Lolo,” mahina niyang tanong, “bakit po tumunog ulit ang orasan?”
Ngumiti si Mang Nestor, saka hinaplos ang buhok ng apo. “Baka gusto lang ipaalam ng Mama mo at ni Lola mo na hindi ka nila pinabayaan.”
Napayakap si Lian sa kanya. Matagal silang nanatiling magkadikit, tahimik, habang sa labas ay dahan-dahang lumulubog ang araw. Maya-maya, inilabas ng matanda ang maliit na susi ng orasan mula sa kanyang bulsa at inabot iyon sa apo.
“Ito na ang mag-iingat niyan mula ngayon,” sabi niya. “Kapag natakot ka, sugatan ka, o nalulungkot ka, paandarin mo lang iyan. Tandaan mo, may tahanan kang babalikan.”
Humagulgol si Lian. “Ayoko po. Sa inyo po ’yan.”
“Mas gusto kong sa’yo mapunta. Ikaw ang dahilan kung bakit gusto ko pang lumaban.”
Kinagabihan, muling tumunog ang lumang orasan sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon. Isa… dalawa… tatlo… malinaw ang bawat kampana. Napatayo si Lian sa tuwa at napayakap sa lolo. Ngunit kasabay ng huling tunog, naramdaman niyang biglang bumigat ang katawan ng matanda sa kanyang mga bisig.
“Lolo?” nanginginig niyang tawag.
Nakatingin si Mang Nestor sa orasan, may mahinang ngiti sa labi, at luha sa gilid ng mata. “Nauwi na kita, apo,” bulong niya. “Pwede na akong magpahinga.”
Iyon na ang huli niyang mga salita.
Napahagulgol si Lian habang niyayakap ang malamig nang katawan ng lolo. Dinaluhan ng buong barangay ang burol ni Mang Nestor. Ang mga pulis na minsang humarang sa kanya ay nagbantay sa kabaong. Sa tabi nito ay nakapatong ang lumang sirang orasan—ngayo’y maingat nang inayos at muling pinatatakbo.
Pagkaraan ng mga buwan, hindi na muli nawalan ng direksiyon si Lian. Tuwing sasapit ang gabi at tutunog ang orasan, napapatingala siya at napapangiti sa kabila ng kirot. Sapagkat sa bawat kampana, para bang naririnig pa rin niya ang tinig ng kanyang lolo na nagsasabing, “Uwi ka na, apo. Nandito lang ako.”
MGA ARAL SA BUHAY
- Huwag agad husgahan ang tila kakaibang kilos ng isang taong sugatan sa pagkawala.
- Ang tunay na pagmamahal ay hindi sumusuko, kahit pinagtatawanan o hinaharangan na ng iba.
- Minsan, ang simpleng alaala ng tahanan ang nagliligtas sa isang batang naliligaw.
- Habang may oras, mahalin at pahalagahan ang mga lolo at lola nating handang ibigay ang lahat para sa pamilya.
I-LIKE, I-SHARE, AT MAG-COMMENT kung naniniwala kang ang pagmamahal ng isang lolo o lola ay kayang maghatid ng himala kahit sa pinakadilim na sandali.
