EPISODE 1: ANG PUNONG MATAGAL NANG HINAHANAP
Labing-isang taong gulang pa lamang si Nico nang mawala ang kanyang ama na si Ramon sa kabundukan ng San Isidro. Isa itong forest guide na tumutulong sa mga turista at rescue team na makatawid sa makakapal na gubat. Isang maulang hapon, umalis si Ramon upang hanapin ang dalawang hikers na hindi nakabalik sa campsite.
Hindi na siya nakauwi.
Tatlong araw siyang hinanap ng rescuers. Sinuyod ang mga bangin, ilog, at lumang trail, ngunit walang natagpuan kundi ang kanyang basang backpack sa tabi ng isang sapa.
Pagkaraan ng ilang buwan, itinigil ang malawakang paghahanap.
Pero hindi sumuko si Nico.
Bago mawala ang kanyang ama, madalas nitong ikuwento ang tungkol sa isang napakalaking puno sa mataas na bahagi ng bundok.
“Kapag naligaw ka, hanapin mo ang punong may tatlong hiwa sa katawan,” sabi ni Ramon noon. “Doon nagsisimula ang daan pauwi.”
Akala ni Nico ay simpleng kuwento lang iyon.
Hanggang isang gabi, habang nililinis niya ang lumang gamit ng ama, may nakita siyang litrato. Nakatayo si Ramon sa tabi ng malaking punong nababalutan ng lumot. Sa puno ay may kakaibang ukit—tatlong magkakrus na linya na parang bituin.
Sa likod ng litrato ay nakasulat:
“KAPAG MAY NANGYARI SA AKIN, HANAPIN ANG PUNONG ITO.”
Kinabukasan, nagpasya si Nico na umakyat mag-isa.
Bitbit niya ang lumang larawan, kaunting tubig, at jacket ng kanyang ama.
Ngunit hindi pa siya nakakalayo nang makita siya ni Mang Joel, dating kaibigan ni Ramon at volunteer rescuer.
“Hoy, Nico! Saan ka pupunta?”
“Hanapin ko po si Papa.”
Hindi agad nakapagsalita si Joel.
“Matagal na siyang nawawala, anak.”
“Hindi po ibig sabihin noon na patay na siya.”
Nang ipakita ni Nico ang litrato, biglang nagbago ang mukha ni Joel.
“Kilala ko ang punong ito.”
Agad silang nagtungo sa barangay at humingi ng tulong sa mga pulis at rescue volunteers.
Makalipas ang ilang oras na pag-akyat sa maulan at mahamog na bundok, biglang huminto si Nico.
Itinuro niya ang isang napakalaking puno sa gilid ng lumang trail.
“Sir… iyon po!”
Lumapit ang pulis at tinanggal ang lumot sa katawan ng puno.
Lumitaw ang tatlong magkakrus na hiwa.
Eksaktong katulad ng nasa litrato.
Ngunit sa ibaba ng lumang simbolo ay may mas bagong ukit.
Isang arrow.
At sa tabi nito, isang pangalan:
NICO.
EPISODE 2: ANG MENSAHENG INIWAN PARA SA ANAK
Nang makita ni Nico ang sariling pangalan na nakaukit sa puno, parang nawalan siya ng lakas.
“Si Papa po gumawa niyan,” nanginginig niyang sabi.
“Paano ka nakakasiguro?” tanong ng pulis.
Hinawakan ng bata ang isang letra.
“Ganito po siya magsulat ng N. Palaging pahilis ang unang guhit.”
Natahimik ang lahat.
Kung si Ramon nga ang gumawa ng ukit, ibig sabihin ay nakarating siya sa punong iyon matapos siyang mawala.
At posibleng buhay pa siya nang matagal matapos itigil ang paghahanap.
Sinundan nila ang arrow. Humantong iyon sa isang lumang trail na halos natatakpan na ng damo at pako. Habang lumalalim sila sa gubat, napansin ng rescuer ang sunod-sunod na marka sa mga bato—mga simpleng guhit na tila sadyang iniwan upang sundan.
“Trail markers ito,” sabi ni Mang Joel. “Ginagamit namin ni Ramon dati.”
Mabilis na tumibok ang puso ni Nico.
“Papa talaga.”
Makalipas ang halos isang oras, nakita nila ang isang lumang kubong gawa sa kahoy at yero. Wasak ang kalahati ng bubong, ngunit may mga bakas na minsan itong tinirhan.
Sa loob ay may lumang lata, tuyong damit, at piraso ng tela na pamilyar kay Nico.
Jacket iyon ng kanyang ama.
Sa ilalim ng isang kahon ay may maliit na notebook.
Binuksan ni Mang Joel ang unang pahina.
Sulatan iyon ni Ramon.
Day 4. Nasugatan ang paa ko sa bangin. Hindi ako makabalik sa main trail.
Sumunod na pahina:
Day 7. May narinig akong motor sa ibabang bahagi ng bundok. Hindi rescue team. May mga taong naghuhukay sa protected area.
Napatingin ang mga pulis sa isa’t isa.
Nagpatuloy ang diary.
Day 10. Nakita nila ako. Kailangan kong umiwas. May ilegal na operasyon sa lumang mining tunnel.
Biglang nanghina si Nico.
Hindi pala aksidente lamang ang pagkawala ng kanyang ama.
May nakita itong hindi dapat makita.
Sa pinakahuling pahina ay nakasulat:
Kung makita ito ni Nico, anak, huwag mo akong sundan nang mag-isa. Hanapin mo ang punong itinuro ko sa’yo. Sa ilalim ng malaking ugat may iiwan akong ebidensya.
Agad silang bumalik sa punong may ukit.
Naghukay ang pulis sa ilalim ng ugat.
May nakita silang waterproof container.
Sa loob ay may memory card, ilang litrato, at maliit na mapa.
Sa isa sa mga litrato, makikita si Ramon na palihim na kumuha ng larawan ng tatlong lalaki sa harap ng lumang tunnel.
At isa sa mga lalaking iyon—
ay isang taong kilalang-kilala ng buong barangay.
EPISODE 3: ANG LIHIM SA LOOB NG LUMANG MINAHAN
Ang lalaking nasa litrato ay si Arturo Valdez, isang negosyanteng matagal nang nagbibigay ng donasyon sa barangay at kilala bilang sponsor ng mga environmental project.
Ngunit ayon sa mga litrato ni Ramon, siya pala ang nasa likod ng ilegal na pagmimina sa protected mountain area.
May mga trak na pumapasok sa bundok tuwing gabi, at ginagamit ang lumang tunnel upang itago ang mga nakukuhang mineral.
Mas malala, ayon sa audio file sa memory card, narinig ni Ramon ang pag-uusap ng mga tauhan ni Arturo.
“May guide na nakakita sa atin.”
“Hanapin n’yo. Hindi puwedeng bumaba iyon.”
Nang marinig ni Nico ang recording, napahagulhol siya.
“Hinabol po nila si Papa.”
Agad humingi ng reinforcement ang pulisya. Sinundan nila ang mapang iniwan ni Ramon patungo sa lumang mining tunnel.
Pagdating doon, halatang matagal nang abandonado ang harapan. Ngunit sa likod ng mga halaman, may sariwang tire marks.
Pumasok ang rescue team na may helmets at flashlights.
Sa loob, nakita nila ang lumang kagamitan, mga kahon ng dokumento, at mga bakas ng pagkain.
“May gumagamit pa rito,” sabi ng pulis.
Sa mas malalim na bahagi ng tunnel, nakakita sila ng maliit na silid na may rehas.
Walang tao sa loob.
Ngunit may lumang kahoy na higaan at dingding na puno ng marka.
Isa… dalawa… tatlo…
Daang-daang guhit.
Parang binibilang ng isang taong nakakulong ang mga araw.
Sa gitna ng mga marka ay may nakaukit na:
PARA KAY NICO — HINDI AKO SUMUKO.
Napaupo ang bata sa sahig at humagulgol.
“Papa…”
Lumapit si Mang Joel at niyakap siya.
Sa ilalim ng higaan, may isa pang sulat.
Kung mabasa mo ito, nailipat na nila ako. Narinig kong pupunta kami sa lumang logging camp sa hilagang bahagi ng bundok. Anak, kung buhay pa ako, uuwi ako. Kung hindi, tandaan mong hindi kita iniwan.
Doon naunawaan ng mga pulis na maaaring matagal na ikinulong si Ramon bago dinala sa ibang lugar.
Sinundan nila ang lumang logging road.
Ngunit bago sila makarating sa camp, nakakita sila ng bagong bakas ng sapatos sa putik.
Hindi iyon lumang marka.
Sariwa iyon.
At sa isang sanga, may nakataling piraso ng tela mula sa parehong kulay ng jacket ni Ramon.
“May tao pa rito,” sabi ng rescuer.
Tumakbo si Nico pasulong.
“Papa!”
Mula sa malayo, may mahina silang narinig.
Isang boses.
“Nico?”
EPISODE 4: ANG AMANG BUHAY PA MATAPOS ANG LAHAT
Hindi na napigilan si Nico. Tumakbo siya sa direksiyon ng boses habang sinusundan ng mga pulis at rescuers.
Sa likod ng isang malaking bato, may maliit na kubong halos natatakpan ng dahon.
Doon nila nakita ang isang lalaki.
Payat. Mahaba ang buhok. Marumi ang damit. May benda ang isang paa at halos hindi makatayo.
Pero buhay.
“Papa!”
Napalingon ang lalaki.
Nang makita si Nico, napahawak siya sa bibig.
“Anak…”
Tumakbo ang bata at niyakap siya nang buong lakas.
Parang bumuhos lahat ng luha at paghihintay ng maraming buwan.
“Akala ko patay ka na!” hagulgol ni Nico.
Mahigpit siyang niyakap ni Ramon.
“Hindi ako pwedeng mamatay nang hindi nakakauwi sa’yo.”
Napaiyak maging ang mga rescuer.
Ayon kay Ramon, matapos siyang makita ng mga illegal miners, ikinulong siya sa tunnel. Makalipas ang ilang linggo, inilipat siya sa logging camp upang bantayan habang hinihintay ang utos kung ano ang gagawin sa kanya.
Isang gabi, nakatakas siya sa pamamagitan ng sirang bahagi ng kubo.
Ngunit malubha ang pinsala ng kanyang paa at wala siyang communication device.
Kaya ginamit niya ang kaalaman sa bundok upang mag-iwan ng mga marka.
“Alam kong maaalala mo ang puno,” sabi niya kay Nico.
“Bakit pangalan ko ang inukit mo?”
“Para kung ikaw ang makakita, malaman mong buhay ako noong ginawa ko iyon.”
Mabilis siyang dinala sa ospital.
Samantala, sinalakay ng pulisya ang mga lugar na nakasaad sa ebidensiya. Naaresto si Arturo at ilan sa kanyang mga tauhan. Nakumpiska ang records ng illegal mining operation at mga dokumentong nagpapatunay na ilang taon na itong ginagawa.
Ngunit ang kaligayahan ni Nico ay hindi nagtagal.
Sa ospital, sinabi ng doktor na malubha ang infection sa sugat ni Ramon. Matagal din itong kulang sa pagkain at tubig, at may problema na sa kanyang kidney.
“Kailangan natin siyang bantayan nang mabuti,” sabi ng doktor.
Hindi umalis si Nico sa tabi ng ama.
“Papa, nakauwi ka na. Gagaling ka.”
Ngumiti si Ramon.
“Gusto ko pang makita kang grumaduate.”
“Makikita mo.”
“Gusto ko pang turuan kang magbasa ng mapa.”
“Turuan mo ako bukas.”
Hinawakan ng ama ang kamay niya.
“Anak, kung may mangyari—”
Umiling si Nico.
“Huwag po.”
Ngunit alam ni Ramon na napakahina na ng kanyang katawan.
At sa gabing iyon, muling tumaas ang kanyang lagnat.
EPISODE 5: ANG PUNONG NAGING DAAN PAUWI
Tatlong linggo nanatili sa ospital si Ramon. Unti-unting bumuti ang kanyang kondisyon, ngunit may permanente nang pinsala sa kanyang isang paa at mahina pa rin ang kidney.
Hindi iyon mahalaga kay Nico.
Ang mahalaga, buhay ang kanyang ama.
Sa araw na makalabas si Ramon, may isa siyang kahilingan.
“Gusto kong makita ulit ang puno.”
Nag-alala ang doktor, ngunit pumayag basta hindi ito lalakad nang malayo. Kaya sinamahan sila ng rescue team hanggang sa pinakamalapit na bahagi ng trail.
Sakay ng improvised carrier, dinala si Ramon sa malaking punong may tatlong magkakrus na ukit.
Nang makita ito, napaluha siya.
“Dito nagsimula lahat,” sabi ni Nico.
Umiling si Ramon.
“Hindi. Dito ako nagsimulang maniwalang makakauwi pa ako.”
Hinawakan niya ang lumang ukit.
Sa tabi ng pangalan ni Nico, kumuha siya ng maliit na kutsilyo at nagdagdag ng isang salita:
NAKABALIK.
Napayakap si Nico sa kanya.
“Papa, huwag ka nang aalis nang matagal.”
Ngumiti ang ama.
“Hindi na kita iiwan.”
Ngunit makalipas ang dalawang buwan, nagkaroon ng komplikasyon si Ramon sa kidney at malubhang infection na bumalik mula sa dating sugat.
Isinugod siya sa ospital.
Sa huling gabi, nakaupo si Nico sa tabi ng kama, hawak ang lumang litrato ng puno.
“Papa, sabi mo makikita mo akong grumaduate.”
Pinilit ngumiti ni Ramon.
“Makikita kita.”
“Paano?”
Itinuro niya ang dibdib ng anak.
“Diyan.”
Humagulgol si Nico.
“Ayoko po.”
Hinawakan ni Ramon ang mukha niya.
“Anak, noong nasa bundok ako, bawat araw na gusto kong sumuko, iniisip ko lang ang mukha mo. Ikaw ang dahilan kung bakit ako nag-iwan ng marka. Ikaw ang daan pauwi ko.”
“Papa…”
“Kapag naligaw ka sa buhay, huwag kang matakot. Mag-iwan ka ng mabuting marka para may makasunod sa’yo.”
Ilang sandali pa, mahina niyang sinabi:
“Mahal kita, anak.”
“Mahal din kita, Papa.”
Kinabukasan, tahimik na pumanaw si Ramon habang hawak ni Nico ang kamay niya.
Sa libing, inilagay sa ibabaw ng kabaong ang lumang litrato ng punong naging clue sa kanyang pagkawala.
Makalipas ang ilang taon, naging volunteer mountain rescuer si Nico. Sa tuwing may nawawala sa bundok, hindi siya agad sumusuko.
At sa malaking puno, pinanatili niya ang mga ukit ng ama:
NICO — NAKABALIK.
Para sa kanya, hindi iyon simpleng marka sa kahoy.
Iyon ang patunay na kahit sa pinakamadilim na kagubatan, ang pagmamahal ng isang ama ay kayang mag-iwan ng daan pauwi.
MGA ARAL SA BUHAY
- Huwag balewalain ang maliliit na clue na iniwan ng isang nawawalang tao; maaaring iyon ang tanging paraan niyang humingi ng tulong.
- Ang karanasan at alaala ng pamilya ay maaaring maging mahalagang bahagi ng paghahanap.
- Huwag agad mawalan ng pag-asa kapag hindi natagpuan ang nawawalang mahal sa buhay sa unang paghahanap.
- Ang tapang ay hindi kawalan ng takot—ito ang patuloy na paghahanap sa kabila ng sakit at kawalan ng kasiguruhan.
- Ang pinakamagandang pamana ng isang magulang ay hindi pera, kundi ang mga aral at markang iiwan niya sa puso ng anak.
I-LIKE, I-SHARE, AT MAG-COMMENT KUNG NANINIWALA KANG ANG PAGMAMAHAL NG ISANG AMA AY KAYANG MAG-IWAN NG DAAN PAUWI KAHIT SA PINAKAMADILIM NA LUGAR.
