ANG LIHIM NA ITINAGO NG ASAWA SA LOOB NG LABINDALAWANG TAON!
Pag-uwi ni Renato sa kanilang bahay, kapansin-pansing tahimik ang paligid. Walang sapatos ng mga bata sa may pintuan. Walang mga bag sa sala. Walang litrato ng graduation o medalya sa dingding, kahit labindalawang taon niyang iniipon ang perang para sana sa pag-aaral nina Joshua at Nicole.
Nadatnan niya si Maribel na nakaupo sa kusina, hawak ang lumang sobre.
“Nasaan ang mga bata?” mariing tanong ni Renato.
Hindi agad sumagot ang babae.
“Maribel, saan sila?”
Napayuko ito.
“Umalis na sila.”
Parang tinamaan ng kidlat si Renato.
“Ano?”
“Matagal na.”
Nanginginig ang mga kamay ni Renato. “Gaano katagal?”
Hindi sumagot si Maribel.
Sa halip, inilapag niya sa mesa ang isang lumang susi.
“Buksan mo ang aparador sa kuwarto.”
Hindi niya alam kung bakit, ngunit sinunod niya.
Kinuha ni Renato ang unang sobre.
May pangalan ni Joshua.
Ngunit hindi ito school receipt.
Hospital record iyon.
Nakalagay ang petsa labindalawang taon na ang nakaraan.
“Hindi…” bulong niya.
Mabilis niyang binuksan ang sumunod na dokumento.
Pangalan ni Nicole.
Hospital record din.
Parehong ospital.
Parehong araw.
Nanginginig siyang napalingon kay Maribel.
“Ano ang ibig sabihin nito?”
Umiyak ang babae.
“Renato…”
“Bakit may mga hospital record ang mga anak natin?”
Tuluyang napaluhod si Maribel.
“Patay na sila.”
Parang huminto ang mundo.
Hindi agad naunawaan ni Renato ang narinig.
“Sinungaling ka.”
“Renato, patawarin mo ako.”
“Labindalawang taon akong nagtatrabaho para sa kanila!”
Humagulgol si Maribel. “Alam ko.”
“Labindalawang taon akong nagpapadala ng pera!”
“Alam ko!”
“Tumatawag ako gabi-gabi para marinig sila!”
Doon tuluyang napaiyak si Maribel.
“Hindi ko alam kung paano sasabihin sa iyo.”
Lumapit si Renato at hinablot ang isang litrato.
Makikita roon sina Joshua at Nicole na nakangiti sa harap ng isang maliit na tindahan.
“Bakit mo ako niloko?”
Huminga nang malalim si Maribel.
“Dahil noong araw na namatay sila, kakatawag mo lang mula Qatar. Sinabi mong ilang buwan ka pang magtatrabaho dahil kailangan mong bayaran ang malaking utang para sa kinabukasan nila.”
Napatingin si Renato sa sahig.
“Akala ko hindi ko kakayaning sabihin sa iyo na wala na sila.”
“Pero bakit mo ipinagpatuloy?”
“Sa una, gusto ko lang mabuhay ka. Ayokong mawalan ka ng dahilan para bumangon.”
Tumahimik ang bahay.
Pagkaraan ng ilang sandali, inilabas ni Maribel ang isang makapal na notebook.
Doon niya isinulat ang bawat perang ipinadala ni Renato.
Halos lahat ng pera ay inilagay niya sa isang maliit na scholarship fund sa pangalan nina Joshua at Nicole para sa mga batang walang kakayahang mag-aral.
“Bakit?” tanong ni Renato.
“Dahil hindi na natin sila mapapaaral. Pero may ibang batang puwedeng mabigyan ng pagkakataon.”
Napaupo si Renato.
Sa unang pagkakataon, naunawaan niya kung bakit palaging sinasabi ni Maribel na may school expenses.
Ngunit may isang bagay na hindi niya kayang patawarin.
Hindi dahil sa pera.
Kundi dahil labindalawang taon siyang nabuhay sa isang kasinungalingan.
Nang gabing iyon, pumunta siya sa sementeryo.
Dalawang maliit na lapida ang magkatabi.
Joshua Villanueva.
Nicole Villanueva.
Labindalawang taon na silang wala.
At sa unang pagkakataon, nakaluhod si Renato sa harap ng mga anak na hindi na niya muling mayayakap.
