Episode 1: ang kalsadang puno ng yabang
Mainit ang araw at mabigat ang traffic sa highway. Si rafael, isang habal-habal rider, ay nakatigil sa gilid habang nakasuot ng luma pero maayos na helmet. Sa likod niya, may itim na backpack at isang maliit na raincoat na nakatupi, handang-handa sa biglang ulan. Nakapark sa gilid ang motor niya, nakaandar pa, dahil nagmamadali ang pasaherong susunduin niya.
Lumapit ang isang pulis na si po2 ramos, malapad ang dibdib at mabilis magtaas ng boses. “Hoy, ikaw.” sigaw niya. “Bakit ka nakatigil dito. Alam mo bang bawal yan.”
“Sir, may isusundo lang po ako.” mahinahon na sagot ni rafael. “Saglit lang po, may pinapadala po sa ospital.”
Nang marinig ang salitang ospital, lalo pang uminit ang mukha ni ramos, parang sinadya niyang hindi maniwala. “Ospital, ospital.” pang-asar niya. “Excuse na naman. Mga rider talaga, puro diskarte.”
Napalingon ang ilang tao. May mga nakataas na cellphone. May mga pasaherong naiinip sa kabilang lane. Ramdam ni rafael ang hiya, pero pinili pa rin niyang maging kalmado. “Sir, may booking po ako. Heto po yung message.” sabi niya habang inilalabas ang phone.
Tinapik ni ramos ang kamay niya, napalayo ang phone. “Wag mo akong videohan.” sigaw niya. “At wag mo akong binabasa ng message-message. Lisensya at prc… ay, rider ka nga pala.” sabay tawa.
Huminga nang malalim si rafael. “Sir, lisensya ko po.” iniabot niya. “Kompleto po ako.”
Tinignan ni ramos ang lisensya, saka biglang nagbago ang tono, mas malakas at mas mapanakit. “Kompleto ka nga, pero bastos ka.” mura niya, sunod-sunod, parang gusto niyang ipakitang siya ang hari ng kalsada. “Kung ayaw mong mabulok sa presinto, umalis ka dito.”
Parang may kutsilyong tumusok sa sikmura ni rafael. Naalala niya ang anak niyang may lagnat kagabi, at ang nanay niyang may maintenance na gamot. Hindi siya pwedeng lumaban nang padalos-dalos. “Sir, pakiusap.” mahina niyang sabi. “Saglit lang po. Isang minuto lang po.”
Umusog si ramos palapit, halos dibdib sa dibdib. “Isang minuto, isang oras, pareho lang.” sigaw niya. “Umalis ka, ngayon.”
At sa gitna ng tensyon, may dumating na itim na sasakyan sa likod ng checkpoint. Bumukas ang pinto, at may isang lalaking naka-polo na bumaba, mabilis ang lakad, diretso kay rafael.
Episode 2: ang pasaherong hindi nila inakala
Nagmadali ang lalaki palapit, halatang nagmamadali at may dala-dalang maliit na folder. “Ikaw ba si rafael.” tanong niya, mabilis pero kontrolado.
“Opo, sir.” sagot ni rafael, halos pabulong, dahil nakatutok pa rin si ramos sa kanya.
“Bakit hindi tayo makaalis.” tanong ng lalaki. “Kailangan na nating makarating sa ospital. May briefing ako doon, at may dadalaw din kaming pasyente.”
Bago pa makasagot si rafael, sumingit si ramos, nakataas ang daliri. “Sino ka.” sigaw niya sa lalaki. “Wag kang makialam. Operasyon to.”
Tumingin ang lalaki kay ramos, hindi natakot, pero hindi rin nagmataas. “Officer, pasahero ako.” mahinahon niyang sagot. “May urgent kami. Pwede ba tayong mag-usap nang maayos.”
“Urgent.” ulit ni ramos, sabay tawa. “Lahat urgent sa inyo. Sino ka ba para mag-urgent.”
Napalunok si rafael. Gusto niyang sabihin sa pasahero na umalis na lang, para matapos na. Pero nakita niya sa mata ng lalaki ang pagod at pagmamadali, parang may mas mabigat na dahilan kaysa simpleng appointment.
“Officer, hindi ako nakikipag-away.” sabi ng lalaki. “Pero may proseso. Kung may violation, issuehan mo. Kung wala, paalisin mo na kami.”
Biglang nag-init si ramos. “Ako ang proseso dito.” sigaw niya. “At wag mo akong turuan. Ikaw, rider, bastos ka.” sabay turo kay rafael. “Tinatarayan mo ako kanina.”
“Hindi po, sir.” mahina ni rafael. “Hindi po ako nambastos.”
“Sinungaling ka pa.” mura ulit ni ramos, mas malala, mas nakakasugat. May ilang tao ang napabulalas. May nag-iyak na bata sa gilid. Si rafael ay napayuko, parang gusto niyang maglaho.
Dahan-dahang inilabas ng pasahero ang wallet niya. Hindi niya ito inihampas. Hindi niya itinapat sa mukha ng pulis. Maingat niya lang itong binuksan at inilabas ang id, parang ayaw niyang manlait, pero kailangan nang itigil ang pang-aabuso.
“Officer ramos.” sabi ng pasahero, mas mababa ang boses. “Paki-check ito.”
Saglit na natahimik ang paligid. Kinuha ni ramos ang id, at sa unang tingin, nagmatigas pa rin ang mukha niya. Pero nang mabasa niya ang pangalan, ranggo, at unit, parang may malamig na tubig na ibinuhos sa ulo niya.
Nag-iba ang kulay ng kanyang mukha. Nanigas ang panga. Tumingin siya sa pasahero, parang hindi makapaniwala.
“Sir…” mahinang nasabi ni ramos. “Kayo po pala…”
Episode 3: ang pagbagsak ng yabang sa isang id
Hindi sumigaw ang pasahero. Hindi siya nagbanta. Pero ang katahimikan niya ang mas nakakatakot. “Oo.” sagot niya, diretso ang tingin. “Opisyal ako ng PNP. At ngayon, gusto kong malaman kung bakit minumura mo ang rider sa harap ng tao.”
Napatingin si ramos sa paligid. Biglang nakita niya ang mga cellphone na nakatutok. Narinig niya ang bulungan. Nararamdaman niyang umiikot ang mundo niya. “Sir, pasensya na po.” mabilis niyang sabi. “Misunderstanding lang po ito.”
“Misunderstanding.” ulit ng opisyal, hindi pa rin tumataas ang boses. “Narinig ko ang mga sinabi mo. Hindi yan misunderstanding. Yan ay pang-aabuso.”
Gusto sanang magsalita ni rafael, pero parang may buhol sa lalamunan. Ayaw niyang maging dahilan ng gulo. Pero biglang nagsalita ang opisyal, parang para sa kanya. “Rider, anong pangalan mo.”
“Rafael po, sir.” mahina niyang sagot.
“Rafael, tumingin ka sa akin.” sabi ng opisyal. “Hindi ka dapat yumuyuko kapag wala kang kasalanan.”
Doon lang naangat ni rafael ang ulo. Sa mata ng opisyal, walang yabang. May bigat lang, at may awa.
Lumapit ang isang mas mataas na ranggo na pulis mula sa kabilang lane, si sgt. de leon. “Sir, good afternoon po.” sabi niya, nag-salute. “Hindi po namin alam na kayo po ang sakay.”
Tumango ang opisyal. “Kaya nga delikado.” sagot niya. “Kung ako lang ang pinapakinggan ninyo dahil sa ranggo ko, paano yung mga tulad ni rafael na araw-araw ninyong hinaharang. Paano yung mga taong walang id na ipapakita.”
Parang binuhusan si ramos ng kahihiyan. Hindi na siya makatingin. “Sir, pasensya na po.” ulit niya, pero ngayon nanginginig na ang boses.
“Mag-sorry ka sa kanya.” utos ng opisyal, sabay turo kay rafael. “Hindi sa akin.”
Lumapit si ramos kay rafael, pero halatang hirap lunukin ang pride. “Pasensya na.” bulong niya, halos walang tunog.
Hindi pa rin umalis ang bigat sa dibdib ni rafael. “Sir.” sabi niya, nangingilid ang luha. “Hindi po ito unang beses. Kahit hindi ako sumagot, minumura po ako. Kahit nagtatrabaho lang ako, parang kriminal na ako.”
Tahimik ang lahat. Pati ang mga nagvi-video, parang napahinto ang hininga. Tumingin ang opisyal kay rafael, at dahan-dahang tumango. “Kaya nandito ako.” sabi niya. “Para marinig yan.”
Episode 4: ang presinto, ang video, at ang katotohanan
Dinala sa presinto ang insidente, hindi para ipahiya sa social media, kundi para may record at may aksyon. Sa loob, naupo si rafael sa isang upuan na parang laging pang-hinihintay. Nasa tabi niya ang opisyal, tahimik lang, pero naroon, parang pader na pumoprotekta.
“Rafael.” sabi ng opisyal habang pinupunan ang report. “May pamilya ka ba.”
“Opo, sir.” sagot ni rafael. “May anak po ako. At nanay ko po, may sakit.”
Tumango ang opisyal. “At bakit ka nagra-rider.”
Napangiti nang mapait si rafael. “Kasi po, ito lang ang meron.” sagot niya. “Dati po akong factory worker. Na-layoff po. Tapos nag-ipon ako ng motor. Para kahit paano, may maipakain.”
Lumabas ang internal affairs representative na si ms. salazar, dala ang printed copy ng incident report at link ng mga videos na kumalat. “Sir.” sabi niya sa opisyal. “May multiple uploads na po. May malinaw na audio ng pagmumura at pagbabanta.”
Napabuntong-hininga ang opisyal. “Officer ramos.” tawag niya. “Maupo ka.”
Naupo si ramos, wala na ang yabang. Namumula ang mata, hindi malinaw kung galit o takot. “Sir, nadala lang po ako.” sabi niya. “Stress po sa duty.”
“Stress ang duty ng lahat.” sagot ng opisyal. “Pero hindi lahat pinipiling manakit.”
Tahimik si ramos. Parang gusto niyang magsalita pero walang lumalabas.
Dahan-dahang kinuha ng opisyal ang papel at tinignan si rafael. “Ayokong matapos ito sa sorry.” sabi niya. “Kasi bukas, may bagong rider na naman. May bagong vendor. May bagong nanay. At kung walang pagbabago, mauulit lang.”
Lumapit si sgt. de leon. “Sir, ready na po ang preventive suspension procedure.” mahina niyang sabi.
Nanlaki ang mata ni ramos. “Sir, wag naman.” pakiusap niya. “May anak din po ako.”
Doon napapikit si rafael. Narinig niya ang linyang yun dati, pero sa ibang bibig. Parang palaging ginagamit ang pamilya para makatakas sa pananagutan.
Tumingin ang opisyal kay ramos, mabigat ang boses. “Kung may anak ka, mas dapat mong alam kung gaano kasakit mapahiya ang isang taong lumalaban para sa pamilya.” sabi niya. “Ngayon, haharap ka sa proseso.”
Lumabas ang papel. Pumirma ang mga witness. Tinanggap ni ramos ang notice, nanginginig ang kamay. At sa unang pagkakataon, nakita ni rafael na may hustisya palang pwedeng mangyari, kahit mabagal, basta may taong handang tumayo.
Episode 5: ang pag-uwi na may luha at pag-asa
Gabi na nang matapos ang lahat. Nasa gilid ng presinto si rafael, nakahawak sa helmet, parang hindi pa rin siya sanay na may kumakampi. Lumapit ang opisyal, dala ang isang maliit na sobre at bottled water.
“Rafael, uminom ka muna.” sabi niya. “Pasensya ka na kung nadamay ka sa sistema.”
Umiling si rafael. “Sir, salamat po.” sagot niya. “Pero hindi ko po alam kung anong mangyayari bukas. Baka pagbalik ko sa kalsada, may gumanti.”
Tumango ang opisyal, seryoso. “May protection ang complaint mo.” sabi niya. “At may hotline ka. Kung may mangyari, tawag ka agad.”
Napasinghot si rafael. “Sir, hindi ko naman po ginustong sumikat.” mahina niyang sabi. “Gusto ko lang po magtrabaho.”
“Alam ko.” sagot ng opisyal. “At yan ang dahilan kung bakit kailangang linisin ang ganyang ugali. Hindi para sa akin. Para sa mga taong tulad mo.”
Saglit na natahimik si rafael, saka biglang bumigay ang luha. “Sir, kanina po… nung minumura niya ako.” sabi niya, nanginginig. “Naalala ko po yung anak ko. Minsan tinanong niya ako kung bakit daw lagi akong pagod. Sabi ko, kasi para sa kanya. Pero hindi ko masabi na minsan, pagod ako sa pangmamaliit.”
Dahan-dahang inilapag ng opisyal ang kamay sa balikat ni rafael, hindi bilang boss, kundi bilang tao. “Hindi ka maliit.” sabi niya. “Mahalaga ang trabaho mo. At hindi dapat hinahamak ang taong marangal na kumakain.”
Lumapit si ramos, wala nang kasama, walang yabang, walang sigaw. “Rafael.” tawag niya, paos. “Pwede ba kitang kausapin.”
Tumingin si rafael, nanginginig pa rin. “Ano pa.” tanong niya, pero hindi na galit, pagod lang.
Huminga si ramos. “Hindi ko mababawi yung sinabi ko.” sabi niya. “Pero gusto kong humingi ng tawad nang totoo. Hindi dahil nandyan si sir. Hindi dahil sa video. Kasi narealize ko… may anak din akong naghihintay sa akin. At kung may gumawa sa kanya ng ginawa ko sayo, sisirain ako ng konsensya ko.”
Hindi agad sumagot si rafael. Tahimik siyang tumingin sa lupa, saka sa kamay niyang magaspang sa trabaho. “Sana.” mahina niyang sabi. “Sana hindi niyo na kailangan masaktan ang iba para lang maintindihan.”
Tumango si ramos, umiiyak na. “Oo.” sabi niya. “At tatanggapin ko yung parusa.”
Bago umalis si rafael, nag-ring ang phone niya. Video call mula sa anak niya. “Papa.” masayang boses. “Uwi ka na. Miss na miss kita.”
Napangiti si rafael kahit may luha pa. “Uuwi na anak.” sagot niya. “May na-delay lang, pero okay na.”
Pagbaba niya ng tawag, tumingin siya sa opisyal. “Sir.” sabi niya. “Salamat po. Hindi dahil opisyal kayo. Kundi dahil tao kayo.”
Ngumiti ang opisyal, simple lang. “Ingat ka sa daan, rafael.” sagot niya. “At pasensya na kung ngayon mo lang naramdaman na may kakampi ka.”
Sumakay si rafael sa motor, dahan-dahang umandar palabas ng presinto. Habang tumatakbo ang makina, naramdaman niyang mabigat pa rin ang dibdib, pero may liwanag na sumisingit. Umiyak siya sa ilalim ng helmet, hindi dahil sa hiya, kundi dahil sa unang pagkakataon, may nagsabing karapat-dapat siyang igalang.
