EPISODE 1: PINABABA SA GITNA NG INIT
Tanghaling tapat sa kalsada ng siyudad. Mabigat ang trapik, humahalo ang busina at init na parang kumakapit sa balat. Sa gilid ng daan, may checkpoint—orange cones, blinking lights, at dalawang pulis na halatang pagod na rin pero masyadong mataas ang boses.
Sa loob ng UV Express, siksikan ang mga pasahero. Nakasandal sa pinto si mara—buntis, malaki na ang tiyan, pawis na pawis, hawak ang bag na may prenatal booklet at isang maliit na tubig. Halatang nanghihina. Maya-maya, sumikip ang dibdib niya, parang may dumudurog sa sikmura. Huminga siya nang malalim.
“Kuya, pwedeng paki-bilis? masama po pakiramdam ko,” pakiusap niya sa driver.
“Ma’am, trapik eh,” sagot ng driver, halatang inis dahil may pulis sa unahan.
Paglapit sa checkpoint, pinara ang UV. Lumapit ang pulis na si sgt. manzano, sumilip sa loob. “Bakit ang dami n’yo? overload ’to ah,” sabi niya, sabay tingin sa driver.
“Sir, kumpleto po pasahero, hindi po overload,” depensa ng driver.
“Wag mo akong lokohin. ibaba mo ’yung isa,” utos ni manzano, sabay turo sa loob. Napunta ang turo kay mara, kasi siya ang nasa pinaka-malapit sa pinto.
Nanlaki ang mata ni mara. “Sir… buntis po ako. papunta po ako sa health center,” mahinang sabi niya.
“Buntis? hindi ko problema,” sagot ni manzano. “Basta may violation, may violation. Baba.”
Humigpit ang kapit ni mara sa hawakan. “Sir, sumasakit po tiyan ko,” pakiusap niya, nanginginig ang boses. “Please po.”
“Baba sabi!” sigaw ng pulis, at tumingin ang mga pasahero. May iba na umiwas ng tingin. May iba na nagbulong, “Hay naku, bumaba ka na lang.”
Dahan-dahang tumayo si mara. Pagbaba niya, parang lumambot ang tuhod niya. Sa init, sa hiya, sa takot—parang sabay-sabay siyang binagsakan. Humawak siya sa tiyan, pilit ngumiti para hindi mahalata na nanginginig.
“Sir, pwede po bang tumawag muna ako? may midwife po akong kausap,” sabi niya, hinugot ang cellphone.
“Tumawag ka kung gusto mo,” sagot ni manzano, sarcastic. “Wala akong pakialam.”
Pinindot ni mara ang number na naka-save: “DOH HOTLINE.” Nanginginig ang daliri niya. Hindi ito simpleng tawag. Ito ang number na binigay sa kanya nung prenatal counseling—para raw sa mga emergency at reklamo, para sa mga ina na walang ibang masasandalan.
Nang sumagot ang operator, halos maiyak si mara. “Hello po… buntis po ako… pinababa po ako sa UV… masama po pakiramdam ko…” Umiiyak na ang boses niya. “Hindi ko po alam kung kaya ko pang tumayo…”
Sa kabilang linya, naging seryoso ang boses. “Ma’am, nasaan po kayo ngayon? anong location? we will coordinate with the nearest DOH-HEMS and LGU health office.”
Nanlamig ang pulis nang marinig ang “DOH.” Hindi pa niya alam kung anong ibig sabihin nito. Pero sa gilid ng kalsada, may isang ambulansya sa malayo na biglang nag-siren, papalapit.
At sa mata ni mara, halos mawala ang liwanag—kasi hindi lang ito tungkol sa kahihiyan. Nararamdaman niya na may mali na sa tiyan niya.
EPISODE 2: ISANG TAWAG, ISANG SIRENA
Palapit nang palapit ang ambulansya. Tumigil ang ilang sasakyan, nag-uunahan ang mga tao tumingin. Si sgt. manzano, biglang nabagalan ang galaw. Yung kanina’y malakas ang boses, ngayon parang may kinain na hangin.
“Ma’am, okay ka lang ba?” tanong ng isa pang pulis na si patrolman enzo, mas bata at mas mahinahon. Lumapit siya kay mara, nakikita ang pamumutla.
“Masakit po…” bulong ni mara, pawis na pawis. “Parang… parang may humihila.”
Sa kabilang linya ng DOH hotline, kalmado ang operator. “Ma’am, paki-rate po ang pain from 1 to 10. may bleeding po ba? may paninigas?”
“Eight po…” umiiyak na sagot ni mara. “Wala pa po dugo… pero parang nanghihina po ako.”
“Stay seated, ma’am. do not walk. help is on the way,” utos ng operator. “May responder na po kaming naka-dispatch.”
Naupo si mara sa bangketa. May isang pasahero mula sa UV ang bumaba at nag-abot ng payong. “Ma’am, heto po,” mahina niyang sabi. “Pasensya na po… natakot lang kami kanina.”
Hindi na nakasagot si mara. Nakatutok na lang siya sa paghinga. Humahawak siya sa tiyan, pinipigilang sumigaw.
Dumating ang ambulansya. Bumaba ang dalawang medic at isang nurse. “Ma’am mara?” tanong ng nurse, hawak ang stretcher.
“Opo,” sagot ni mara, halos hindi marinig.
“Okay, we’re bringing you to the nearest hospital with maternity ward,” sabi ng nurse, sabay tingin kay manzano. “Officer, why was a pregnant woman forced to alight under distress?”
“Nag-iinspeksyon lang po,” sagot ni manzano, pero halatang alanganin.
Nag-ring ang phone ni manzano—tawag mula sa station commander. “Manzano, may report kami galing DOH hotline. buntis daw pinababa n’yo. Ano’ng nangyayari diyan?” matigas ang boses sa kabilang linya.
Namula si manzano. “Sir, routine lang po—”
“Routine ang mangpababa ng buntis na masama pakiramdam?!” sigaw ng commander. “Suspend inspection at assist the patient. write incident report. now.”
Nanlaki ang mata ng mga bystander. Si manzano, napalunok. Lumapit siya kay mara, pero hindi na yung tono kanina. “Ma’am… pasensya na,” bulong niya.
Tumingin si mara sa kanya, luha at pawis sa mukha. “Sir… hindi po ako nakikipag-away,” mahina niyang sabi. “Gusto ko lang po umabot ang anak ko.”
Doon parang may tumama kay manzano. Tahimik siya, nakatayo lang, habang isinasakay si mara sa stretcher. Sa loob ng ambulansya, hinawakan ng nurse ang kamay ni mara. “Hinga ka, ma’am. we got you.”
Habang umiilaw ang sirena at lumalayo ang ambulansya, napatitig si manzano sa kalsada. Hindi siya sanay makaramdam ng guilt. Pero ngayon, parang may pumasok na takot—takot na baka isang simpleng utos niya ang naging dahilan ng trahedya.
At sa likod ng sirena, narinig ni mara ang tibok ng sarili niyang puso—at nanalangin siya nang buong lakas: “Lord, huwag po sana…”
EPISODE 3: SA LOOB NG ER, SA LOOB NG TAKOT
Sa emergency room, mabilis ang kilos. Nilipat si mara sa bed, kinabitan ng BP monitor, tinanong ang gestational age. “Thirty-six weeks po,” sagot niya, nanginginig.
“Ma’am, you might be having preterm labor or fetal distress. we need to check baby’s heartbeat,” sabi ng doktor.
Nang ilagay ang doppler, lahat napahinto. Saglit na katahimikan. Hanap. Hanap ulit. Tapos—mahina. Masyadong mahina.
“Doc… bakit po ganun?” luhaang tanong ni mara.
“Ma’am,” mahinahon ang doktor, “we will do everything. pero kailangan natin maging mabilis.”
Sa hallway, dumating si patrolman enzo kasama ang isang DOH coordinator at isang social worker. “Ma’am, we received the hotline call. we’re documenting this and ensuring you get the care you need,” sabi ng coordinator. “May Malasakit assistance din po.”
Si mara, hindi na halos nakikinig. Ang naririnig niya lang ay ang sarili niyang panalangin. Wala siyang kasama. Ang asawa niya, nasa construction site sa probinsya. Ang nanay niya, matanda at nasa bahay na walang load. Siya lang mag-isa sa siyudad.
Tinawagan ng nurse ang number sa prenatal record. “Sir, emergency po. please come to the hospital.”
Sa labas ng ER, dumating si sgt. manzano. Hindi na siya nakaporma. Basa ang batok niya sa pawis at hiya. Lumapit siya sa social worker. “Ma’am… ako po ’yung involved. gusto kong tumulong.”
Tiningnan siya ng social worker. “Kung gusto mo talagang tumulong, gawin mong tama: sabihin mo ang totoo sa report at huwag mo nang uulitin.”
Tumango si manzano, namumula. “Opo.”
Sa loob, narinig ni mara ang doktor. “Prepare for emergency C-section.”
Parang gumuho ang mundo. “Doc… delikado po ba?” tanong niya, nanginginig ang labi.
“Ma’am, we’ll be honest: may risk. pero mas risky kung maghihintay,” sagot ng doktor.
Pumikit si mara at pabulong na nagsalita sa tiyan niya. “Anak… kapit lang. please. si mommy ’to.”
Habang tinutulak siya papuntang operating room, tumawag ulit ang DOH hotline operator sa nurse station, nag-follow up. “How is the patient? do we need to activate more assistance?”
“Emergency CS po,” sagot ng nurse.
Sa labas ng OR, dumating ang asawa ni mara—si jonas—hingal, alikabok ang damit, halatang tumakbo mula sa sakayan. “Nasaan si mara?!” sigaw niya.
Lumapit si manzano, parang gustong magsalita pero walang boses. Si jonas, nakita ang uniporme, at biglang uminit ang mata. “Ikaw ba ’yung nagpababa sa kanya?!”
Napalunok si manzano. “Opo,” mahina niyang sagot. “Pasensya na.”
Hindi na nakasuntok si jonas. Parang nabunutan siya ng lakas. Umupo siya sa sahig, umiiyak. “Buntis ’yon… mag-isa… bakit?”
Tahimik si manzano. Wala siyang maibibigay na dahilan. Kasi alam niya—walang dahilan na sapat.
At sa loob ng OR, isang maliit na iyak ang hinihintay ng lahat. Isang tunog lang, para malaman nilang buhay ang pag-asa.
EPISODE 4: ANG TUNOG NA HINANAP SA LAHAT NG DASAL
Lumipas ang mga minuto na parang oras. Sa labas ng operating room, hawak ni jonas ang rosaryo na bigay ng nanay ni mara. Nanginginig ang kamay niya. Sa gilid, nakatayo si manzano, tahimik, parang batang nahuli sa malaking kasalanan.
Lumapit si ma’am riza, social worker. “Sir jonas, may assistance po tayo. wag muna kayong mag-alala sa bills. focus tayo kay ma’am mara at baby.”
“Salamat po,” pabulong ni jonas, pero ang mata niya, nakatutok sa pintuan.
Bumukas ang OR door. Lumabas ang nurse, mask pa rin, pero kita ang mata. “Sir… stable na po si ma’am mara,” sabi niya.
“Baby?” halos mapasigaw si jonas.
Huminga ang nurse. “Baby needed resuscitation… pero…” huminto siya, saka ngumiti. “may heartbeat po. nasa NICU.”
Bumigay si jonas. Umiyak siya nang malakas, parang batang nalunod tapos biglang nakaahon. “Salamat, Diyos ko…” paulit-ulit niya.
Sa likod, pumikit si manzano. Tumulo ang luha niya nang hindi niya namamalayan. Hindi dahil gumaan ang trabaho—kundi dahil narealize niya kung gaano kalapit sa trahedya ang isang simpleng utos.
Pinapasok si jonas sa NICU sandali. Sa incubator, nakita niya ang baby—maliit, nangingitim pa sa pagod, may tubo, pero buhay. Hinawakan niya ang salamin. “Anak… sorry… late si daddy,” bulong niya.
Paglabas niya, nakita niya si manzano. Hindi siya sumigaw. Hindi siya nanakit. Lumapit lang siya at nagsalita, basag ang boses. “Sir… kung nawala sila… hindi ko alam kung paano ako mabubuhay.”
Napatungo si manzano. “Alam ko,” sagot niya. “At habambuhay kong dadalhin ’to.” Huminga siya. “Sir jonas, willing po akong humarap. willing po akong maimbestigahan. basta… sana po, gumaling sila.”
Sa hallway, dumating ang DOH coordinator at may dalang papel. “We will file an incident report. the hotline served its purpose—rapid response. pero kailangan din ng accountability,” sabi niya.
Tumango si jonas. “Gusto ko lang po… walang ibang buntis na mamumuti sa kalsada dahil sa yabang.”
Si manzano, napatingin kay jonas. “Opo,” mahina niyang sagot. “ako mismo… sisiguraduhin ko.”
Pagkatapos ng ilang oras, pinayagang makita ni jonas si mara sa recovery room. Maputla siya, pero gising. Pagkakita kay jonas, tumulo ang luha niya. “Nandito ka na…”
“Pasensya na,” sagot ni jonas, hinawakan ang kamay niya. “Pinilit kong makarating.”
“Si baby?” unang tanong ni mara.
“Buhay,” sagot ni jonas, umiiyak. “Nasa NICU… pero lumalaban.”
Niyakap ni mara ang sarili niyang dibdib, parang yakap sa sugat at pag-asa. “Salamat,” bulong niya.
Sa gilid ng pinto, nakatayo si manzano. Hindi niya alam kung puwede siyang lumapit. Pero biglang tumingin si mara sa kanya.
“Sir,” mahinang sabi ni mara, “hindi ko po alam kung paano ako nagawa n’yong sigawan kanina. pero… salamat po at sumunod kayo nang tumawag ako.”
Napatigil si manzano. Luha ang sumingit sa mata niya. “Ma’am… patawad,” bulong niya. “Hindi ko dapat hinintay ang hotline bago ako maging tao.”
At sa katahimikan ng recovery room, may isang aral na tumusok: minsan, ang tulong dumadating dahil may number kang natawagan—pero mas dapat dumating ang respeto kahit wala kang natawagan.
EPISODE 5: ANG PANGAKONG HINDI NA DAPAT MAY SUSUNOD
Makalipas ang tatlong araw, unti-unting lumakas si mara. Nakakatayo na siya nang dahan-dahan, kahit masakit ang hiwa. Sa NICU, mas maayos na ang paghinga ng baby. Tinanggal na ang isang tube. Maliit pa rin, pero mas matatag.
Isang umaga, dumalaw sa ospital ang station commander kasama ang DOH coordinator. Nandoon din si sgt. manzano, naka-uniporme, pero iba ang tindig—hindi yabang, kundi bigat.
“Ma’am mara,” sabi ng commander, “we are here to apologize and to inform you: pending administrative case si sgt. manzano. he will undergo retraining and will be reassigned.”
Tumingin si mara kay manzano. Nakita niya ang pagod at hiya sa mukha. Hindi siya natutuwa sa kapahamakan ng iba. Pagod na siya. Gusto niya lang ng kapayapaan.
“Sir,” sabi ni mara sa commander, “hindi ko po gusto ng ganti. gusto ko po ng pagbabago.”
Tumango ang DOH coordinator. “Ma’am, we will also coordinate with LGU for pregnant-friendly transport protocol at checkpoints. at ipapaalala namin: kapag buntis, senior, PWD, may medical distress—priority and assist, not harass.”
Umiyak si jonas sa tabi ni mara. “Salamat po,” mahina niyang sabi.
Lumapit si manzano kay mara, hawak ang maliit na papel. “Ma’am,” bulong niya, “ito po ang written apology ko. at ito po… contact number ko. kung may kailangan kayo, kahit hindi na ako naka-assign dito… tutulong po ako.”
Tinitigan ni mara ang papel, tapos tumingin sa kanya. “Sir manzano,” mahina niyang sabi, “hindi ko kailangan ng number mo para matulungan. kailangan ko ng assurance na kapag may ibang buntis sa UV… hindi na siya bababa sa init.”
Napalunok si manzano. “Opo,” sagot niya. “Simula ngayon, kapag may buntis sa checkpoint ko… ako ang unang mag-aabot ng upuan at tubig. hindi sigaw.”
Sa araw ng discharge, binuhat ni jonas ang baby carrier. Si mara, dahan-dahang lumakad, hawak ang sugat, pero nakangiti. Sa labas ng ospital, sumalubong ang araw—mainit pa rin, maingay pa rin ang kalsada—pero iba na ang pakiramdam.
Bago sila sumakay sa sasakyan, biglang dumating si ma’am riza, social worker, dala ang maliit na envelope. “Ma’am mara, ito po yung assistance approval. para sa gamot, follow-up checkup, at gatas.”
Naluha si mara. “Salamat po,” bulong niya.
Pag-alis nila, napadaan sila sa parehong kalsada kung saan siya pinababa. Naroon pa rin ang cones. Naroon pa rin ang pulis. Pero ngayon, may bagong karatula sa checkpoint: “MEDICAL DISTRESS PRIORITY LANE.”
Huminto sandali si jonas, tumingin sa karatula. “Ma… dahil sa’yo ’yan,” bulong niya kay mara.
Umiling si mara, hawak ang baby carrier. “Hindi dahil sa’kin,” sagot niya. “Dahil sa lahat ng nanay na walang lakas sumigaw.”
Sa loob ng sasakyan, tinignan niya ang baby—mahimbing na natutulog. Hinalikan niya ang noo nito. “Anak,” bulong niya, “kung may matutunan ka man sa araw na ’to… ito ’yon: may mga taong maninigaw… pero may mga taong tutulong. at kapag hindi dumating ang tulong… matuto kang tumawag, tumayo, at lumaban—kahit nanginginig.”
Tumulo ang luha niya, pero hindi na luha ng takot. Luha ito ng pag-uwi.
At sa likod nila, sa checkpoint, nakatayo si manzano, nakatingin sa lumalayo nilang sasakyan. Tahimik siya, pero sa loob niya, may panata—na ang susunod na buntis na dadaan doon, hindi na kailangan pang tumawag ng hotline para lang maramdaman ang pagiging tao.
