Naisip mo na ba na noong bata ka, basta may timba at tabo, ligo lang—walang kaarte-arte? Pero ngayong lampas 70 ka na, parang ibang usapan na:
- mas mabilis kang ginawin,
- mas madali kang mahilo,
- at minsan, parang nakakatakot nang pumasok mag-isa sa banyo.
Hindi dahil “maarte na” ang katawan mo, kundi mas sensitibo na siya. At ang simpleng maling oras, maling tubig, o madulas na sahig ay puwedeng maging dahilan ng dulas, hilo, o atake—lalo na sa senior.
Kilalanin natin si Lolo Peding, 74.
Sanay siya maligo alas-singko ng umaga. Isang araw, malamig ang panahon, wala pa siyang kain, kakainom lang niya ng gamot sa altapresyon. Pumasok siya sa banyo, nagbuhos ng medyo mainit na tubig, sabay yuko-yuko para magsabon sa paa.
Pag tayo niya—biglang umikot ang paningin. Sumunod ang nangyari?
Madulas na sahig. Tumama ang balakang. ER. Anim na linggo halos hindi makalakad nang maayos.
Ang sabi ng doktor sa kanya:
“Hindi bawal maligo, Lolo. Pero bago maligo, dapat marunong na tayong mag-ingat.”
Kung lampas 70 ka na—or may mahal kang senior sa bahay—ito ang 7 bagay na dapat mong alam bago ka maligo.
1. Huwag maligo kung hilo, gutom, o kakainom lang ng gamot
Bago pa man buksan ang gripo, tanungin ang sarili:
- Hilo ba ako ngayon?
- Kumain na ba ako kahit kaunti?
- Kaka-take ko lang ba ng gamot sa presyon o asukal?
Sa edad na 70+, mas madali nang bumagsak ang blood pressure, lalo na kung:
- wala pang laman ang tiyan,
- bagong-inom ng gamot,
- pagod o puyat.
Kapag pinagsabay ito at mainit-init ang tubig, puwede kang mahilo bigla at matumba sa banyo.
Gawin ito:
- Kumain man lang ng biskwit o kalahating saging kung matagal na mula noong huling kain.
- Umupo muna 5–10 minuto bago pumasok sa banyo, maghintay kung iikot ang paningin.
- Kung kaka-inom mo lang ng gamot at kilala mong minsan ka nang nahilo dahil dito, maghintay muna ng kaunting oras bago maligo.
2. Piliin ang tamang oras ng paliligo
Hindi na pareho ang katawan ng 25 at 75. May mga oras na mas delikado sa senior:
- sobrang aga (madaling-araw, malamig, hindi pa gising ang katawan),
- sobrang gabi (pagod na, mababa na ang enerhiya, malapit nang matulog).
Mas ligtas kadalasan ang:
- mid-morning (mga 8–10 AM), o
- hapon (mga 3–5 PM), depende sa klima.
Si Lolo Peding, pagkatapos ng aksidente, in-adjust ang ligo niya:
Hindi na alas-singko; naging alas-nuwebe na—kakakain na niya ng almusal, may araw na, mainit-init na ang hangin. Mula noon, hindi na siya inaatake ng hilo sa banyo.
3. Huwag masyadong mainit o masyadong malamig ang tubig
Pag lampas 70, mas manipis na ang taba sa ilalim ng balat, mas sensitive ang ugat at puso.
Kapag sobrang init ang tubig:
- puwedeng biglang bumaba ang presyon,
- puwedeng sumakit ang ulo o dibdib,
- puwedeng mamula at mangati ang balat.
Kapag sobrang lamig naman:
- sumisikip ang ugat,
- puwedeng sumakit ang dibdib sa may sakit sa puso,
- nanginginig ang kalamnan, mas madali kang matapilok o madulas.
Tip:
- Subukan ang tubig gamit ang likod ng kamay o siko, hindi palad lang.
- Dapat “komportableng maligamgam” lang—‘yung hindi ka napapaso, hindi ka rin giniginaw.
- Kung tuyo ang balat mo at may rayuma, mas mainam ang maligamgam kaysa malamig.
4. Ayusin ang banyo: bawas dulas, dagdag hawak
Maraming senior ang nadudulas hindi dahil mahina, kundi dahil madulas talaga ang banyo.
Tanungin ang sarili:
- May rubber mat ba sa loob ng banyo?
- May hawakan (grab bar) ba malapit sa shower o timba?
- May upuan ba kung napapagod?
- Madalas ba kayong nag-iiwan ng sabon o balde sa gitna?
Si Lola Nena, 72, minsan nadulas dahil napakan niya ang sabon. Hindi naman malala, pero mula noon:
- naglagay sila ng anti-slip mat,
- naglagay ng plastik na upuan sa banyo,
- nilagay ang sabon sa lalagyan, hindi sa sahig.
Isa pa: kung kaya, huwag i-lock nang todo ang pinto.
- Sara pero huwag ikandado, o
- Gumamit ng lock na madaling buksan mula labas kung emergency.
5. Huwag magmadaling maligo—dahan-dahan ang galaw
Bago pumasok, siguraduhin na:
- Nasa loob na ang tuwalya, damit, at tsinelas.
- May matutuntungan na tuyong parte ng sahig.
Habang naliligo:
- Kung nakatayo, kumapit sa pader o bar kung magyuyuko para magsabon ng paa.
- Mas safe madalas na umupo sa plastik na silya at doon mag-sabon ng paa at binti kaysa yuko nang yuko.
Pagkatapos maligo:
- Patayin muna ang tubig, saka dahan-dahang tumayo.
- Huwag biglang yuko-tayo.
- Tuyoing mabuti ang paa bago sumuot ng tsinelas para hindi dumulas.
Tandaan: pag lampas 70, kalaban mo ang pagmamadali. Walang hahabol. Mas mahalaga ang dahan-dahan pero ligtas.
6. Pumili ng tamang sabon at huwag kuskus nang todo
Maraming senior ang sanay sa:
- matapang na sabon,
- matigas na bunot o bath sponge,
- kuskos hanggang mamula ang balat.
Pero tandaan:
- Mas manipis at tuyo na ang balat ng senior.
- Mas madali itong magasgas, mag-crack, at ma-infection.
Kapag araw-araw sobra ang pagkuskos:
- nagbibitak ang balat,
- nagkakaroon ng maliliit na sugat,
- mas madali kang kapitan ng impeksyon o “singaw” sa balat.
Mas mainam:
- Gumamit ng mild o unscented na sabon, lalo na sa braso, binti, at likod.
- Mas tutukan ang:
- kilikili,
- singit,
- pwet,
- paa.
- Pagkatapos maligo, pwedeng magpahid ng banayad na lotion o coconut oil sa tuyong bahagi (huwag sa talampakan para hindi dulas).
7. Huwag umalis ng banyo nang hindi nag-che-check ng pakiramdam
Pagkatapos maligo, huwag agad:
- sumugod sa kusina,
- magbuhat ng mabigat,
- o lumabas sa sobrang init o sobrang lamig.
Gawin ito:
- Umupo muna sandali sa kama o upuan.
- Tanungin ang sarili:
- Masakit ba ang dibdib?
- Hilo ba ako?
- Ang lakas ba ng kabog ng dibdib ko?
- Kung may nararamdaman, huwag mo nang ipilit magtrabaho.
- Uminom ng kaunting tubig, magpahinga, at ipaalam sa kasama sa bahay.
Si Lolo Peding, matapos ma-ospital, may simpleng rule na:
“Pagkatapos maligo, 10 minutong pahinga muna bago mag-kilos.”
Simula noon, hindi na siya inatake ng biglang hilo.
Bonus: Huwag maligo nang walang nakakaalam
Kung lampas 70 ka na, lalo na kung:
- may high blood,
- may sakit sa puso o baga,
- may history ng stroke,
maganda kung may taong gising at nasa bahay kapag maliligo ka.
- Sabihin mo: “Maliligo muna ako.”
- Kung kaya, magdala ng maliit na cellphone sa loob ng banyo (nasa tuyong lugar) o tiyaking kaya kang marinig kapag tumawag ka.
Sa totoo lang, hindi bawal ang ligo sa senior.
Ang bawal ay ‘yung:
- ligo kahit hilo,
- ligo sa sobrang lamig o sobrang init,
- ligo sa madulas na banyo,
- ligo nang nagmamadali at walang nakakaalam.
Masarap pa ring maligo, lalo na kung pagkatapos ay sariwa ang pakiramdam, mabango ang katawan, at magaan ang ulo.
Pero pag lampas 70, ang tunay na “malinis” ay hindi lang yung mabula ang sabon—
kundi yung marunong mag-ingat bago pumasok sa banyo,
para makalabas ka pa rin nang tuwid ang likod, ligtas ang tuhod, at may lakas pang ngumiti sa mga mahal mo sa buhay.
