Episode 1: ang gate ng mga pangako
Umaga iyon na parang walang hangin, pero mabigat ang dibdib ni lia. Nakatayo siya sa harap ng mataas na gate ng isang malaking bahay, yakap ang sanggol na balot sa pulang kumot.
Hindi niya gustong gawin ito. Pero sa bulsa niya, barya na lang ang natitira, at sa isip niya, ang umiiyak na tiyan ng anak niya.
Dahan-dahan niyang inilapag ang sanggol sa tabi ng maliit na bantay-himpilan sa gate. Inayos niya ang kumot, tinakpan ang paa, at isiniksik sa kamay ng bata ang isang lumang pouch na may note.
“Pangalan niya si ben,” nakasulat. “Wala akong maibigay kundi buhay at dasal.”
Nanginginig ang daliri ni lia habang pinipindot niya ang doorbell. Pagkatapos ay umatras siya, nagtatago sa lilim ng malaking puno sa gilid ng kalsada.
Lumabas ang dalawang guwardiya. Una nilang nakita ang kumot, tapos ang maliit na mukha na namumula sa init.
“May bata dito,” sigaw ng isa, sabay silip sa paligid. “Sino’ng gumawa nito.”
Napahawak si lia sa bibig niya para hindi humikbi. Gusto niyang tumakbo pabalik at yakapin si ben, pero alam niyang kapag kinuha niya ulit, babalik sila sa gutom.
Binuhat ng guwardiya ang sanggol at mabilis na kumatok sa loob. Ilang minuto lang, lumabas ang isang babaeng elegante ang bihis, si madam celina, at tumigil sa paghinga nang makita ang bata.
“Diyos ko,” bulong niya, sabay lapit. “Sino’ng iniwan dito.”
Walang sumagot. Tanging iyak ni ben ang nagsalita.
Sa likod ng puno, napaupo si lia sa lupa. Tumulo ang luha niya sa braso, habang pinipigilan niyang gumawa ng tunog.
Nang magsimulang mag-usap ang mga guwardiya tungkol sa presinto, napasikip ang dibdib ni lia. Hindi niya kayang makulong, dahil wala nang babalikan si ben.
Bago pa lumayo ang mga guwardiya, tumayo si lia at naglakas-loob lumapit sa gate, pero hindi para kunin ang anak.
Lumapit siya na parang aplikante. “Kuya,” mahinang sabi niya, “naghahanap po ba kayo ng kasambahay.”
Tumingin ang guwardiya sa kanya, mula ulo hanggang paa. “Ikaw,” tanong niya, “sino ka.”
“Si lia po,” sagot niya, nanginginig. “Kahit ano pong trabaho, gagawin ko. Basta may matutuluyan, at… pwede po akong mag-alaga ng bata.”
Napatigil ang guwardiya. Parang may nabasang totoo sa mukha niya.
Lumabas si madam celina, hawak si ben. Tumingin siya kay lia na parang may tanong na hindi masabi.
At sa unang pagkakataon, nagtagpo ang tingin ng ina at anak sa pagitan ng rehas ng gate, habang pinipilit ni lia na huwag umiyak nang malakas.
Episode 2: ang katulong na laging nakayuko
Sa loob ng mansyon, naging tahimik ang mundo ni lia, pero mas mabigat ang bawat hakbang. Naka-uniporme na siya ng kasambahay, laging nakayuko, laging “opo” at “pasensya po.”
Hindi niya puwedeng sabihing si ben ang batang inalagaan niya. Kaya tuwing gigising si ben sa nursery at maghahanap ng amoy ng nanay, si lia ay nasa gilid lang, naglilinis, kunwari hindi nanginginig ang mga kamay.
Si madam celina ay hindi masama, pero malamig. “Bantayan mo ang bata,” utos niya. “Pero wag kang magpapakilala na parang ikaw ang may karapatan.”
Lumunok si lia at tumango. “Opo, madam.”
Sa gabi, kapag tulog na ang lahat, doon lang siya nakakapagdasal nang buo. Doon lang siya nakakapagpaalam sa sariling puso na gusto niyang yakapin si ben, pero hindi niya magawa.
May mga araw na naririnig niyang pinag-uusapan siya ng ibang staff. “Bago yan, pero parang may tinatago,” bulong nila. “Laging nakatingin sa bata.”
Isang hapon, napahagulgol si ben nang biglang umalis si madam celina para sa meeting. Walang tumahan sa bata, kaya napalapit si lia at kinarga siya, halos hindi makahinga sa takot na may makakita.
Tumigil ang iyak ni ben, sumiksik ang mukha sa leeg ni lia, at doon muntik nang bumigay ang lahat. Gusto niyang sabihin, “anak, nandito si mama,” pero kinain niya ang salita.
Pumasok ang guwardiya para magbigay ng report at nakita si lia na karga ang bata. Napatigil ito. “Bawal yan,” sabi niya, hindi galit pero mahigpit.
“Pasensya po,” sagot ni lia, mabilis ibinalik si ben sa crib. “Hindi po tumitigil sa iyak.”
Tiningnan siya ng guwardiya, parang may naaalala. “Ikaw ba yung nasa gate noon,” tanong niya nang mababa.
Nanlamig si lia. Hindi siya makatingin. “Hindi ko po alam ang sinasabi niyo,” sagot niya, halos pabulong.
Hindi na nagsalita ang guwardiya, pero umalis itong mabagal, parang nag-iisip.
Kinagabihan, tinawag siya ni madam celina sa sala. “Lia,” sabi nito, “bakit parang takot na takot ka.”
“Wala po, madam,” sagot ni lia, pilit ngumiti.
“Tandaan mo,” dugtong ni madam celina, “dito sa bahay na ito, maraming mata.”
Tumango si lia, habang sa dibdib niya, ang tibok ng puso ay parang sirenang ayaw tumigil.
At sa nursery, si ben ay nakatulog na naman, hawak ang maliit na pouch na iniwan ni lia noon, parang alam ng batang iyon na may sikreto ang mundo, at ang sikreto ay ang nanay niyang nasa tabi lang, pero hindi pwedeng umamin.
Episode 3: ang araw na muntik nang mawala ang lahat
Isang umaga, nagising si ben na mainit ang katawan. Pawis na pawis ang noo, at mahina ang iyak. Lumapit si lia agad, pero nagkunwari siyang simpleng yaya lang, kahit gusto niyang sumigaw ng “anak ko yan.”
Tinawag nila ang doktor ng pamilya. “May infection,” sabi nito. “Kailangan dalhin sa ospital.”
Nagkagulo sa bahay. Si madam celina ay natataranta, habang ang ibang staff ay nag-aalala. Si lia naman, halos hindi makatayo.
“Sumama ka,” utos ni madam celina. “Ikaw ang sanay mag-alaga.”
Tumango si lia, pero sa loob niya, gumuho ang mga pader ng sikreto. Kapag nasa ospital sila, baka hanapan ng dokumento. Baka tanungin kung sino ang magulang. Baka sumabog ang katotohanan.
Sa sasakyan, hawak ni lia si ben, habang umiilaw ang araw sa bintana. Pinipilit niyang maging kalmado, pero ang luha niya ay tumutulo nang tahimik sa buhok ng bata.
Pagdating sa ospital, nilapitan sila ng nurse. “Sino po ang nanay,” tanong nito, praktikal ang boses.
Napatingin si madam celina kay lia, tapos bumalik sa nurse. “Ako ang guardian,” sagot niya.
Pero si ben, sa gitna ng lagnat, biglang humawak sa damit ni lia at umiyak nang mas malakas. “Ma…,” sambit niya, putol-putol, pero malinaw sa pandinig ng puso.
Napatigil ang nurse. Napatigil si madam celina. Napatigil ang mundo ni lia.
“Mama,” ulit ni ben, habang nakapikit.
Hindi na nakatiis si lia. Yumuko siya at hinagkan ang noo ni ben. “Anak,” bulong niya.
Tumitig si madam celina kay lia, parang binabasa ang lahat ng araw na nagdaan. “Ikaw,” sabi niya, mabagal, “ikaw ba ang nanay niya.”
Nanginginig si lia. Wala na siyang matatakbuhan. “Opo, madam,” sagot niya, halos hindi marinig. “Ako po.”
Parang may basag na salamin sa mga mata ni madam celina. “Ikaw yung iniwan siya sa gate,” sabi nito.
“Opo,” sagot ni lia. “Hindi ko po siya iniwan dahil ayaw ko. Iniwan ko po dahil wala na kaming makain.”
Sandaling tahimik. Tanging tunog ng monitor ang naririnig.
“Bakit ka pumasok bilang katulong,” tanong ni madam celina, nanginginig ang boses.
“Para maalagaan ko siya,” sagot ni lia. “Kahit sa malayo, basta araw-araw ko siyang nakikita.”
Doon bumigay ang luha ni lia. Hindi na niya kinaya ang pagod, ang gutom, ang hiya, at ang takot.
“Kung paaalisin niyo po ako,” sabi niya, “pakiusap, wag niyo pong pabayaan ang anak ko.”
At sa ospital na punong-puno ng ilaw, ang sikreto ay naging totoo, at ang totoo ay mas masakit kaysa sa kahit anong parusa.
Episode 4: ang lihim ng mayamang puso
Hindi agad nagsalita si madam celina. Umupo siya sa waiting area, nakatitig sa sahig na parang naghahanap ng sagot sa mga bitak ng tiles.
“Akala ko,” mahina niyang sabi, “may nag-iwan sa amin para manakit.”
Umupo si lia sa kabilang dulo, hawak ang maliit na pouch ni ben. “Hindi ko po kayo sinaktan,” sagot niya. “Ako po ang nasasaktan.”
Tinakpan ni madam celina ang mata niya. “Alam mo ba,” sabi niya, “matagal na kaming hindi nabibiyayaan ng anak sa bahay na ito.”
Napatitig si lia.
“Yung asawa ko,” dugtong ni madam celina, “matagal nang wala. Yung anak namin… umalis din.”
Nang banggitin niya ang salitang “anak,” parang may biglang kaba sa hangin.
Lumapit ang doktor at nagsabing stable na si ben. Pero kailangan ng blood donor, at kailangang mabilis.
Nagtaas ng kamay si lia. “Ako po,” sabi niya. “Ako po ang nanay.”
“Baka hindi kayo compatible,” sagot ng doktor.
“Subukan niyo po,” sabi ni lia. “Kahit mahilo ako, basta gumaling siya.”
Sumunod si madam celina, biglang matigas ang mukha. “Ako rin,” sabi niya. “Subukan niyo rin ako.”
Nagulat ang lahat. “Madam,” sabi ng nurse, “sigurado po kayo.”
Tumango si madam celina. “Kung anak ko siya sa puso, may karapatan akong subukan.”
Ilang oras ang lumipas, at bumalik ang nurse na may papel. “Madam,” sabi nito, “compatible po kayo.”
Napatayo si madam celina na parang may biglang yelo sa likod. “Compatible,” ulit niya.
Hindi iyon patunay ng dugo, pero sapat para guluhin ang damdamin. Sapat para maalala niya ang anak niyang matagal nang nawala sa buhay niya.
Sa loob ng donation room, habang dumadaloy ang dugo ni madam celina, tumingin siya kay lia. “Lia,” sabi niya, “sino ang ama ni ben.”
Nanahimik si lia, parang sinakal ng alaala. “Si rafael po,” sagot niya, halos pabulong. “Pero iniwan niya kami.”
Nanlaki ang mata ni madam celina. Hindi siya nagsalita agad, pero namutla ang labi niya.
“Rafael,” ulit niya, parang lason at lunas sabay. “Iyan ang pangalan ng anak ko.”
Nanlumo si lia. “Hindi po ako nagsisinungaling,” sabi niya, nanginginig. “Hindi ko po alam… kung siya po yung anak niyo.”
Umiyak si madam celina nang walang tunog. “Kung totoo ito,” bulong niya, “ang batang iniwan sa gate… apo ko pala.”
At sa sandaling iyon, ang gate na akala ni lia ay dulo ng mundo, naging pinto pala ng isang pamilya na pare-parehong sugatan.
Episode 5: ang pag-uwi na matagal nang hinihintay
Kinabukasan, paglabas ni ben sa icu, unang hinanap ng mata niya si lia. Nasa gilid lang siya, umiiyak nang tahimik, pero ngayon hindi na niya kailangang magkunwari.
Lumapit si ben, mahina pa ang lakad, at yumakap sa kanya. “Mama,” sabi niya, malinaw na ngayon.
Doon bumigay si lia. Yumakap siya nang mahigpit, parang babawiin niya ang lahat ng gabing hindi niya nagawang kargahin ang anak niya.
Si madam celina ay nakatayo sa pintuan, hawak ang rosaryo. Lumapit siya, dahan-dahan, at hinaplos ang ulo ni ben. “Apo,” bulong niya, parang una niyang sinabing totoo ang salitang iyon.
Ilang araw matapos iyon, may dumating na lalaki sa bahay. Payat, nangingitim ang ilalim ng mata, at may dalang maliit na bag.
Si rafael.
Hindi siya dumiretso kay madam celina. Dumiretso siya sa nursery, nakatitig kay ben na parang multong bumalik ang konsensya.
“Ben,” sabi niya, nanginginig ang boses. “Anak.”
Humarap si lia, nanginginig din, pero hindi na marupok. “Wala kang karapatang biglain siya,” sabi niya. “Ang karapatan, pinaghihirapan.”
Lumapit si madam celina, matigas ang mukha. “Bakit ka bumalik,” tanong niya kay rafael. “Dahil narinig mong buhay ang anak mo, o dahil narinig mong mayaman ang bahay na ito.”
Napayuko si rafael. “Dahil nahihiya na po ako,” sagot niya. “At dahil nakita ko sa balita yung bata… yung gate… ako yung umalis.”
Tahimik ang lahat. Si ben ay nakatingin lang, hawak ang kamay ni lia.
Lumuhod si rafael sa harap ng bata. “Pasensya na,” sabi niya, umiiyak. “Hindi ko kayang bumawi, pero gusto kong magsimula.”
Hindi lumapit si ben. Sa halip, sumiksik siya kay lia.
At doon, si rafael ay tumingin kay lia, parang doon niya unang nakita kung gaano katapang ang batang inang iniwan niyang mag-isa.
Lumapit si madam celina kay lia at hinawakan ang kamay niya. “Lia,” sabi niya, “hindi ka na katulong dito.”
Napatigil si lia. “Madam,” sabi niya, “hindi ko po kailangan ng titulo. Kailangan ko lang ng anak ko.”
Ngumiti si madam celina, umiiyak. “At ibibigay ko sayo ang hindi mo kailanman dapat ipinagkait,” sagot niya. “Dignidad.”
Pagdating ng gabi, dinala ni lia si ben sa gate. Pareho silang nakatayo sa lugar kung saan siya minsang nanghina.
“Anak,” bulong ni lia, “dito kita iniwan para mabuhay ka.”
Tumingin si ben sa kanya at pinunasan ang luha niya gamit ang maliit na kamay. “Mama,” sabi niya, “hindi mo ako iniwan. Hinanap mo ako araw-araw.”
At sa ilalim ng ilaw ng gate, yakap ni lia ang anak niya nang buong-buo, habang sa likod nila, isang bahay na dati niyang tinakbuhan ang unti-unting naging tahanan, hindi dahil sa yaman, kundi dahil sa pagkakataong magmahal at magpatawad.
