“Lola, bakit po may tatlong plato kahit dalawa lang tayo? May darating po bang bisita?”
Biglang natigilan si Aling Corazon habang nagsasandok ng mainit na sinigang. Dahan-dahan niyang ibinaba ang sandok at napatingin sa bakanteng upuan sa dulo ng hapag. Ilang sandali siyang hindi nakapagsalita, hanggang sa napansin ng kanyang apo na nangingilid na ang luha sa kanyang mga mata.
“La, bakit po kayo umiiyak? May nasabi po ba akong mali?”
Umiling ang pitumpu’t isang taong gulang na matanda at pilit na ngumiti.
“Wala, apo. May naalala lang si Lola.”
Sa isang maliit na bahay sa lalawigan ng Quezon, tahimik na namumuhay si Corazon kasama ang sampung taong gulang niyang apo na si Miguel. Limang taon na mula nang iwan sa kanyang pangangalaga ang bata ng anak niyang si Rosalie, na nagtatrabaho ngayon sa Dubai bilang kasambahay.
Payak lamang ang kanilang pamumuhay. Umaasa si Corazon sa maliit na pensiyon ng kanyang yumaong asawa at sa perang ipinadadala ni Rosalie. Sa kabila ng kanyang edad, araw-araw pa rin siyang nagtitinda ng kakanin sa harap ng bahay upang may pandagdag sa kanilang gastusin.
Ngunit may isang kakaibang ugali ang matanda na matagal nang napapansin ni Miguel.
Tuwing alas-sais ng gabi, palagi siyang naghahanda ng tatlong plato, tatlong kutsara, at tatlong baso. Kahit silang dalawa lamang ang kakain, hindi kailanman nawawala ang isang bakanteng puwesto sa dulo ng mesa.
Minsan, nilalagyan pa niya ito ng kanin at kaunting ulam.
Kapag tinatanong ni Miguel kung para kanino iyon, palaging pareho ang sagot ng kanyang lola.
“Para sa taong matagal nang hindi nakakauwi.”
Noong una, inakala ng bata na para iyon sa kanyang inang nasa ibang bansa. Ngunit isang gabi, napansin niyang lalaki ang nasa lumang litrato na palaging tinitingnan ng kanyang lola bago maghapunan.
Isang lalaking nakasuot ng kupas na asul na polo, nakangiti habang may hawak na maliit na batang babae.
“Lola, sino po siya?”
Biglang kinuha ni Corazon ang litrato at itinago sa kanyang bulsa.
“Matagal na iyang larawan, apo. Kain ka na.”
Hindi na nagtanong si Miguel, ngunit hindi nawala ang kanyang pag-uusisa.
Kinabukasan, habang naghahanap ng lumang kuwaderno para sa paaralan, may nakita siyang kahong kahoy sa ilalim ng aparador ng kanyang lola.
Sa loob ay may mga lumang damit, isang sirang relo, at maraming sulat na nakatali sa pulang laso.
Sa ibabaw ng mga sobre ay iisang pangalan ang nakasulat.
“Para kay Mama, mula kay Benjie.”
Nang marinig niyang papalapit ang kanyang lola, agad niyang isinara ang kahon.
Ngunit gabing iyon, muli niyang tinanong ang matanda.
“La, sino po si Tito Benjie?”
Parang nawalan ng lakas si Corazon. Napaupo siya sa lumang bangko habang mahigpit na nakahawak sa gilid ng mesa.
“Saan mo narinig ang pangalang iyan?”
“Nakita ko po sa mga sulat. Anak n’yo rin po ba siya?”
Matagal na tumitig si Corazon sa bakanteng upuan.
Pagkatapos, dahan-dahan siyang nagsimulang magkuwento.
Dalawampu’t dalawang taon na ang nakalilipas, mayroon siyang anak na lalaki na nagngangalang Benjamin, o Benjie. Siya ang bunso sa tatlong magkakapatid at pinakamalapit sa kanyang puso.
Masipag si Benjie, ngunit hindi nakatapos ng kolehiyo dahil kinailangan niyang tumulong sa gastusin ng pamilya.
Nagtrabaho siya bilang mekaniko sa isang talyer at halos lahat ng kanyang sahod ay ibinibigay sa kanyang ina.
Ngunit nang magkaroon siya ng nobyang gustong pakasalan, nagsimula ang kanilang hindi pagkakaunawaan.
Ayaw ni Corazon sa babae dahil nangangamba siyang iiwan sila ni Benjie kapag nagkaroon na ito ng sariling pamilya.
Isang gabi, nauwi sa matinding pagtatalo ang kanilang usapan.
“Ma, gusto ko lang naman magkaroon ng sarili kong buhay,” sabi ni Benjie.
“Kung mas mahalaga sa iyo ang babaeng iyan kaysa pamilya mo, umalis ka na!” sigaw ni Corazon.
Napatahimik ang binata.
Kinuha nito ang kanyang bag at lumapit sa pinto.
“Ma, babalik ako kapag kalmado na tayo.”
Ngunit sa tindi ng galit ni Corazon, nasabi niya ang mga salitang habambuhay niyang pinagsisihan.
“Huwag ka nang bumalik! Wala na akong anak na katulad mo!”
Kinabukasan, may dumating na pulis sa kanilang bahay.
Naaksidente si Benjie habang nagmomotorsiklo pauwi mula sa tinutuluyang bahay ng kanyang kaibigan.
Hindi na siya umabot nang buhay sa ospital.
Sa puntong iyon, napahawak si Corazon sa dibdib habang tahimik na tumutulo ang kanyang luha.
“Alam mo, Miguel, noong huling gabi namin, naghanda ako ng paborito niyang adobo. Pero dahil galit ako, hindi ko siya tinawag para kumain.”
Napayuko ang bata.
“Mula noon, palagi akong naghahanda ng plato para sa kanya. Iniisip ko kasi… baka kung tinawag ko siyang kumain, hindi siya umalis nang gabing iyon.”
Mahigpit na niyakap ni Miguel ang kanyang lola.
“Lola, hindi n’yo naman po alam na mangyayari iyon.”
Ngunit umiling ang matanda.
“Hindi ko man alam, apo, alam kong nasaktan ko siya. At hindi ko na nagawang humingi ng tawad.”
Kinabukasan, habang muling nagliligpit si Miguel ng mga lumang gamit, may nakita siyang maliit na sobre sa ilalim ng kahong kahoy.
Hindi ito katulad ng ibang sulat.
May nakasulat sa harap nito.
“Para kay Mama. Ibigay kung sakaling hindi ako makauwi.”
Nanginginig niyang iniabot iyon kay Corazon.
Agad na nakilala ng matanda ang sulat-kamay ng anak.
Maingat niyang binuksan ang sobre.
Sa loob ay may maikling liham na isinulat ni Benjie bago ang kanilang huling pagtatalo.
“Ma, alam kong nag-aalala kayo dahil baka kapag nag-asawa ako, makalimutan ko na kayo. Pero hindi po mangyayari iyon.”
“Nag-iipon po ako para maipaayos ang bubong natin. Kinausap ko na rin si Tatay tungkol sa balak kong magpatayo ng maliit na kuwarto sa likod ng bahay. Para kahit magkapamilya ako, malapit pa rin ako sa inyo.”
Napatakip sa bibig si Corazon.
Nagpatuloy siya sa pagbabasa.
“Ma, kahit gaano po ako katanda, anak n’yo pa rin ako. Sana kapag dumating ang araw na may sarili na akong pamilya, may puwesto pa rin ako sa hapag ninyo.”
Tuluyang napahagulgol ang matanda.
Sa loob ng dalawampu’t dalawang taon, naniwala siyang umalis si Benjie dahil gusto na nitong kalimutan ang kanilang pamilya.
Hindi pala.
Ang gusto lamang ng kanyang anak ay magkaroon ng sariling buhay nang hindi nawawala ang kanyang lugar sa kanilang tahanan.
Nang gabing iyon, muling naghanda si Corazon ng tatlong plato.
Ngunit bago sila kumain, dahan-dahang hinawakan ni Miguel ang kanyang kamay.
“La, puwede po bang bukas, dalawa na lang ang plato natin?”
Napatingin ang matanda sa apo.
“Bakit, anak?”
“Kasi po, hindi naman kailangang may bakanteng plato para maalala natin si Tito Benjie. Puwede naman natin siyang mahalin kahit wala na siya.”
Matagal na hindi nakasagot si Corazon.
Pagkatapos, tumayo siya at maingat na inalis ang ikatlong plato.
Inilagay niya sa gitna ng mesa ang litrato ni Benjie.
“Anak, patawad,” mahina niyang bulong. “Ngayon ko lang naintindihan na hindi mo kailangang bumalik para malaman kong mahal mo pa rin ako.”
Mula noon, dalawang plato na lamang ang inihahanda ni Corazon tuwing hapunan.
Ngunit hindi kailanman nawala si Benjie sa kanilang mga kuwento.
At sa tuwing maghahapunan silang maglola, palaging may isang bagay na sinisiguro si Corazon.
Hindi matatapos ang gabi nang hindi niya nasasabi kay Miguel ang mga salitang minsan niyang ipinagkait sa kanyang anak.
“Mahal na mahal ka ni Lola, apo.”
Sapagkat natutuhan niyang ang pinakamahalagang puwesto sa hapag ay hindi ang bakanteng upuang iniiwan ng mga mahal nating pumanaw, kundi ang mga upuang inuupuan pa ng mga taong maaari nating yakapin habang may panahon.
MGA ARAL SA BUHAY
1. Huwag hayaang manaig ang galit sa pagmamahal. May mga salitang nabibitawan natin sa matinding sama ng loob na maaaring maging habambuhay nating pagsisihan. Habang may pagkakataon, matutong humingi ng tawad at makipag-ayos.
2. Ang pagkakaroon ng sariling buhay ng ating mga anak ay hindi nangangahulugang nakakalimutan na nila tayo. Bilang mga magulang, mahalagang matutunan nating suportahan ang kanilang mga pangarap habang pinananatili ang pagmamahalan sa pamilya.
3. Pahalagahan ang mga taong kasama pa natin ngayon. Hindi natin maibabalik ang kahapon, ngunit maaari nating gawing makabuluhan ang bawat hapunan, pag-uusap, at simpleng pagsasama kasama ang ating mga mahal sa buhay.
Kung naantig ang inyong puso sa kuwento ni Lola Corazon, ibahagi ito sa inyong mga kaibigan at pamilya. Baka may isang magulang o anak na kailangang makabasa nito upang maalalang mas mahalaga ang isang yakap at paghingi ng tawad ngayon kaysa habambuhay na pagsisisi sa huli.
