EPISODE 1 – ANG MAHABANG PILA SA PHARMACY
Bandang alas-siyete ng gabi sa isang botika sa Quezon City, punong-puno ang loob—amoy alcohol, menthol, at pagod. Umiilaw ang fluorescent lamp na parang mas lalong nagpapakita ng inis sa mga mukha ng tao. Sa kahabaan ng counter, humahaba ang pila: may nanay na may batang inuubo, may construction worker na hinihingal, may senior na nakasandal sa tungkod.
Nasa bandang gitna si Lia, isang babaeng simple ang suot—teal na blouse, sling bag sa balikat, at hawak-hawak ang brown paper bag na may reseta. Kita sa mata niyang namumula na siya, hindi dahil sa puyat lang. Halatang may iniinda sa loob.
“Next!” sigaw ng cashier.
Nauuna si Lia. Lumapit siya, dahan-dahan, at inilapag ang reseta. “Ate, pasensya na po… pwedeng paki-check kung meron kayo nitong—”
“Wait lang!” putol ng cashier na abala sa computer.
Nakangiti pa rin si Lia kahit nanginginig ang kamay. “Opo. Sandali lang po.”
Sa likod niya, may lalaki sa pulang polo—si Ramon—nakakunot ang noo, taas-kilay, at halatang mainit ang ulo. “Ano ba yan, ate? Ang bagal mo! Pharmacy ‘to, hindi mo bahay!” malakas niyang sabi.
Napalingon ang iba. May mga napabuntong-hininga na parang sumang-ayon. May ilan namang tumingin kay Lia na parang may kasalanan siyang hindi mabilis huminga.
“Pasensya na po,” mahinang sagot ni Lia. “May hinahanap lang po akong gamot…”
“Gamut-gamot! Lahat kami may hinahanap!” sigaw ni Ramon. “Kung di mo kaya magmadali, umalis ka na lang sa pila!”
Parang tinamaan si Lia. Napayuko siya, mas hinigpitan ang hawak sa paper bag, na para bang iyon na lang ang natitirang lakas niya.
“Sir, kalma lang,” sabat ng isang babae sa likod. “Kita mo naman, umiiyak na.”
“Eh ano ngayon?” balik ni Ramon. “Umiiyak? Lahat kami pagod! ‘Wag siyang epal!”
Napatigil ang botika. Kahit ang cashier, napatingin. Pero walang nagsalita. Mas malakas ang inis kaysa awa.
Huminga nang malalim si Lia. Pinunasan niya ang luha gamit ang likod ng kamay, pilit na hindi nanginginig ang boses. “Sir… pasensya na. Hindi ko po sinasadya.”
“Hindi sinasadya?” nilakasan ni Ramon. “Ang sinasadya mo, inaaksaya mo oras namin!”
Sa gilid, may isang pharmacy assistant na lumapit, dala ang kahon. “Ma’am, available po yung isa. Yung isa po, wala na. Kailangan po ng substitute—”
Nagulat si Lia. “Ay… pwedeng tawagan ko po muna yung doktor?”
“Doktor?” narinig ni Ramon, napailing. “Ayan na naman tayo. Tawag-tawag pa!”
At sa sobrang kaba, nabitawan ni Lia ang reseta. Lumipad sa sahig. Yumuko siya para pulutin, nanginginig ang daliri.
Habang yumuyuko siya, narinig ng buong botika ang cashier na nagbasa ng pangalan sa reseta:
“LIA SANTOS-DELA CRUZ…”
Biglang tumahimik ang mga tao.
Parang may biglang bumukas na pinto sa alaala ng ilan.
At sa isang iglap, nag-iba ang ihip ng hangin sa loob ng botika.
EPISODE 2 – ANG APELYIDONG NAGPATAHIMIK SA LAHAT
Nang mabanggit ang apelyido, may isang matandang lalaki sa dulo ng pila ang napaatras. Napahawak siya sa dibdib, parang may naalala. May isang nanay na biglang napapikit, at ang pharmacy assistant ay napatigil sa paggalaw.
“Dela Cruz…?” bulong ng isang customer. “Parang… pamilyar.”
Si Ramon, na kanina’y parang hari sa lakas ng boses, biglang napatahimik. Hindi dahil sa takot—kundi dahil nakita niya ang reaksyon ng iba.
“Ma’am,” maingat na tanong ng cashier, biglang naging magalang, “kayo po ba… kamag-anak ni Dr. Emilia Dela Cruz?”
Napatigil si Lia sa pagyuko. Dahan-dahan siyang tumayo, hawak ang reseta na parang basang papel. “Opo,” mahina niyang sagot. “Nanay ko po.”
Parang may sumabog na bulong sa loob ng botika.
“Si Doc Emi…?” sabi ng matandang lalaki, nanginginig ang boses. “Yung doktor sa public hospital noon?”
“Yung nagliligtas kahit walang bayad?” dagdag ng isa.
“Yung nagpunta sa evacuation center nung bagyo?” sambit ng nanay na may batang inuubo.
Tumango si Lia, pero hindi siya ngumiti. Sa halip, lalo lang siyang napaluha. “Opo… siya po.”
Napatingin si Ramon kay Lia. “Edi… bakit ganyan ka? Bakit… nakapila ka dito, walang kasama?” tanong niyang hindi na galit, kundi litong-lito.
Humigpit ang panga ni Lia. “Kasi… wala na po si Mama.”
Nang marinig iyon, parang bumigat ang hangin. May ilang napasapo sa bibig. Ang cashier, natulala.
“Wala na…?” bulong ng matandang lalaki.
Umiling si Lia. “Three months na po. Cancer.” Tumingin siya sa paper bag. “Yung mga gamot po… para sa huling pasyente niya.”
Nagkatinginan ang mga tao. “Huling pasyente?” ulit ng cashier, parang hindi maintindihan.
Huminga nang malalim si Lia, nanginginig ang balikat. “May pasyente po si Mama… bata. Si Niko. Anak ng isang labandera. Si Mama po ang tumulong sa chemo niya noon. Libre. Siya yung… hindi iniwan ni Mama kahit walang pambayad.”
Napahawak si Lia sa dibdib. “Bago po siya pumanaw, sinabi niya sa’kin: ‘Anak, kung hindi ko kayanin, ikaw ang magtuloy… kahit sa gamot man lang.’”
Tahimik ang botika. Ang ingay ng aircon lang ang maririnig.
Si Ramon, napalunok. “Edi… bakit ka mabagal kanina?”
“Dahil…” pumikit si Lia, luha nang luha, “hindi ko alam kung ano’ng ipapalit ko kung wala yung gamot. Kasi… may araw lang po si Niko. Hindi na siya pwedeng ma-delay.”
Napatameme si Ramon. Kanina, minura niya si Lia. Ngayon, parang siya ang walang hangin.
May isang babae sa likod ang lumapit. “Ma’am Lia… ako po yung nurse dati sa ward ni Doc Emi. Naalala ko kayo. Kayo yung anak na laging nagdadala ng pagkain sa mga pasyente.”
Napatingin si Lia. “Ate Joy…?” bulong niya, parang batang biglang naghanap ng yakap.
“Oo,” sagot ng nurse, nangingilid ang luha. “Grabe… pasensya na, Ma’am. Hindi namin alam…”
At sa likod, may isang batang inuubo ang humigpit sa kamay ng nanay niya. “Ma, si Doc Emi ba yung tumulong kay Lolo dati?” tanong ng bata.
Tumango ang nanay, luha na rin.
Dahan-dahang yumuko si Lia, parang napagod bigla ang buong katawan. At doon unang beses nakita ng lahat: hindi siya “mabagal.”
Sugatan lang siya.
EPISODE 3 – ANG LIHIM NG BROWN PAPER BAG
Sa gitna ng katahimikan, lumapit si Mr. Bert, ang matandang lalaki sa dulo. “Iha…” nanginginig ang kamay niya, “kung hindi dahil kay nanay mo… wala na sana akong anak. Siya ang nag-opera noon kahit wala kaming pambayad.”
Napatigil si Lia. “Kayo po si Mang Bert…?” Mahina ang boses niya. “Naalala ko po kayo. Lagi po kayong may dalang tinapay sa ward.”
Tumango si Mang Bert, at biglang napaluha. “Oo. Tinapay lang ang kaya kong ibayad. Pero ang nanay mo… hindi tumingin sa pera.”
Si Ramon, nakatayo sa gilid, hindi na makatingin. Parang bawat salita ay sampal sa kanya.
“Ma’am,” sabi ng cashier, “pwede po ba naming… tingnan yung bag n’yo? Baka po may reseta pa kayo para ma-prioritize—”
Biglang yumakap si Lia sa brown paper bag. “Ay… hindi po ito para sa akin.”
“Para kanino?” tanong ni Ate Joy, ang nurse.
Huminga nang malalim si Lia, saka dahan-dahang binuksan ang paper bag. Sa loob, hindi lang gamot ang laman. May maliit na envelope, may sulat-kamay. May picture ng isang batang kalbo, nakangiti sa hospital bed.
Ito si Niko.
“Ma’am,” bulong ng isang customer, “bakit may sulat?”
Pinunasan ni Lia ang luha at binasa, nanginginig.
“Ate Lia, kung nababasa mo ‘to, ibig sabihin nakauwi na si Mama mo sa Diyos. Salamat po kasi kahit wala na siya, hindi niyo po ako iniwan. Gusto ko po gumaling para maging doktor din, tulad ni Tita Emi. Pero kung hindi man… sana wag po kayong malungkot. Kasi sa ospital, si Tita Emi yung unang taong nagtrato sa’kin na parang anak.”
— Niko
Napaluhod si Lia. Hindi na niya napigilan. Niyakap niya ang sulat, parang doon na lang siya kumakapit.
“Ate…” bulong niya, “hindi ko na alam paano ko gagawin ‘to mag-isa.”
Lumapit si Ate Joy at niyakap siya. Sumunod ang nanay na may batang inuubo. Isa-isa silang lumapit—mga taong kanina’y tahimik, ngayon ay unti-unting nagiging tao ulit.
Si Mang Bert, kumuha ng maliit na pera sa bulsa. “Iha, magkano kulang mo?”
“Ay hindi po,” mabilis na sagot ni Lia, umiiling.
“Hindi ito limos,” sabi ni Mang Bert. “Utang namin ‘to kay nanay mo. Utang na hindi namin nabayaran.”
May isa pang lalaki ang naglabas ng wallet. “Ako rin. Kahit magkano lang.”
Napatigil ang cashier. “Ma’am, kung okay lang po… mag-ambagan po kami. Para makuha niyo lahat ng gamot.”
Si Ramon, nanginginig ang kamay, lumapit sa counter. “Magkano po yung kulang?” tanong niya sa cashier, halos pabulong.
“Sir?” gulat ng cashier.
Kinuha ni Ramon ang pera sa bulsa—hindi malaking halaga, pero halatang buong puso. Inilapag niya sa counter. “Ako na po,” sabi niya, hindi tumitingin kay Lia.
Dahan-dahang tumingin si Lia sa kanya. “Sir… kanina po—”
“Pasensya na,” putol ni Ramon, namumula ang mata. “Hindi ko alam. Akala ko… isa ka lang sa mababagal.”
Tumulo ang luha ni Ramon. Sa harap ng maraming tao, unang beses siyang yumuko. “Pinahiya kita. Pinagtaasan kita ng boses. Pero ikaw pala… ikaw pala yung anak ng doktor na nagligtas sa anak ko noon.”
Nanlaki ang mata ni Lia. “Anak n’yo…?”
Tumango si Ramon, umiiyak. “Yung batang kasama ko sa ospital dati… si Jules. Tinulungan siya ng nanay mo sa dengue ward. Kung hindi dahil kay Doc Emi… wala na sana siya.”
Tumahimik ang lahat.
At doon, parang pinagdikit ng tadhana ang dalawang sugat—isang babaeng nawalan ng ina, at isang lalaking muntik nang mawalan ng anak.
EPISODE 4 – ANG HULING PANGAKO NG ISANG INA
Naayos ang mga gamot—may substitute, may guidance si Ate Joy sa dosage. Ang pharmacist mismo ang tumawag sa doktor para sa confirmation. Sa unang pagkakataon, naging mabilis ang lahat—hindi dahil sa apelyido, kundi dahil sa puso ng mga tao na nagising.
Habang iniipon ang gamot sa isang malaking paper bag, nanginginig si Lia. Hindi dahil sa kaba, kundi dahil sa bigat ng alaala.
“Ma’am Lia,” sabi ng pharmacist, “may extra po kaming stock ng vitamins. Donation po. Para kay Niko.”
Napaluha si Lia. “Salamat po.”
Sa gilid, si Ramon nakatayo, hawak ang resibo. “Ako po maghahatid,” bigla niyang sabi. “May sasakyan ako.”
“Ay hindi na po—” tanggi ni Lia.
“Hindi,” matigas ang boses ni Ramon, pero ngayon ay may lambing. “Para ‘to kay Doc Emi. Para sa ginawa niya sa pamilya ko.”
Walang nagkontra. Parang may biglang nagkaisa ang buong botika.
Paglabas nila sa pharmacy, maulan pa rin. Umupo si Lia sa passenger seat. Si Ramon ang nagmaneho. Sa likod, si Ate Joy sumama—dala ang listahan ng instructions at contact numbers.
“Ma’am,” mahinang tanong ni Ramon habang nasa stoplight, “bakit hindi niyo sinabi agad kanina? Baka hindi kita minura.”
Ngumiti si Lia nang mapait. “Kasi… ayokong gamitin ang pangalan ni Mama para lang mauna. Hindi niya yun gustong mangyari.”
Tumango si Ramon, napahiya ulit. “Ang laki ng puso niya.”
Huminga si Lia. “Alam niyo po, bago siya pumanaw… tinawag niya ako. Sabi niya: ‘Anak, huwag mong ipagmalaki ang apelyido natin. Ipagmalaki mo yung kabutihang kaya mong ibigay kahit walang nakakakita.’”
Napatigil si Ramon. “Sana ganyan ako kanina.”
“Pwede pa naman,” sagot ni Lia, tahimik. “Basta matuto tayo.”
Pagdating sa maliit na paupahan sa Payatas, sinalubong sila ng isang payat na babae—si Aling Mercy, nanay ni Niko. Namumugto ang mata.
“Ma’am Lia!” iyak ni Aling Mercy. “Akala ko po wala na. Wala na akong malapitan…”
“May gamot po,” sabi ni Lia, iniabot ang bag. “Lahat ng kailangan.”
Niyakap ni Aling Mercy si Lia nang mahigpit. “Maraming salamat… parang si Doc Emi talaga kayo…”
Sa loob ng kwarto, naroon si Niko—nakahiga, mahina, pero may ngiting pilit. Pagkakita kay Lia, kumislap ang mata niya.
“Ate Lia…” bulong ni Niko. “Nakabili po?”
Tumango si Lia, umiiyak. “Oo, Niko. Nandito na.”
Dahan-dahang inabot ni Niko ang kamay ni Lia. “Ate… wag po kayong umiyak. Sabi ni Tita Emi… pag tumulong daw, may kapalit na lakas.”
Napapikit si Lia. Parang narinig niya ang boses ng ina niya sa mga salita ng bata.
Sa sulok, si Ramon nakatayo, tahimik na umiiyak. Hindi niya inaasahang ang isang pagmumura sa botika ang magbubukas ng pinto sa konsensya niya.
EPISODE 5 – ANG ARAW NA NAGBAGO ANG LAHAT
Makalipas ang ilang linggo, bumalik si Lia sa parehong pharmacy—hindi na para bumili, kundi para magpasalamat. Kasama niya si Ate Joy at si Ramon. May dala silang maliit na kahon ng tinapay at kape para sa staff.
Pagpasok nila, napatingin ang mga tao. May ilan na nakilala siya. Pero ngayon, hindi na sila nakatingin na parang “mabagal.” Nakatingin sila na parang may utang na loob.
“Ma’am Lia,” sabi ng cashier, “kumusta po si Niko?”
Napangiti si Lia kahit may luha. “Stable po. Hindi pa tapos ang laban… pero lumalaban.”
Biglang lumapit si Mang Bert. “Iha, may binuo kami,” sabi niya, hawak ang isang envelope. “Small fund. Pang-gamot para sa mga batang tulad ni Niko. Pinangalan namin…”
Huminto siya, nanginginig. “EMILIA DELA CRUZ MEDICAL HELP FUND.”
Napatakip si Lia sa bibig. “Hala… bakit—”
“Dahil ‘yan ang iniwan ng nanay mo,” sabi ni Mang Bert. “Hindi pera. Kundi inspirasyon.”
Sa gilid, si Ramon lumapit kay Lia. “Ma’am… Lia,” sabi niya, “gusto ko ring humingi ng tawad ulit. Hindi lang para sa pagmumura. Para sa ugali kong mapanghusga.”
Ngumiti si Lia, nangingilid ang luha. “Tinanggap ko na, sir.”
“Hindi,” sabi ni Ramon, nanginginig ang boses. “Gusto kong gumawa ng tama. Kaya simula ngayon, tuwing sweldo… may bahagi para sa fund. At sa pila… ako na yung unang magsasabi sa iba: ‘Baka may pinagdadaanan siya.’”
Tahimik ang botika. Lahat nakikinig.
Lumapit ang isang nanay na may batang inuubo. “Ma’am Lia… pasensya na po. Kanina… nung unang araw, tumingin din ako sa’yo na parang istorbo. Pero ngayon… natutunan ko.”
Dahan-dahang tumango si Lia. “Okay lang. Ang importante… nagising tayo.”
Bago umalis si Lia, tumingin siya sa gilid ng counter. May maliit na papel na nakadikit, sulat-kamay:
“HINDI LAHAT NG MABAGAL, TAMAD. MINSAN, MASAKIT LANG ANG DINADALA.”
Napaluha si Lia. Hinaplos niya ang papel, parang yakap ng nanay niya.
Paglabas niya, umambon. Hindi na bagyo—ambon na parang paghupa ng bigat.
Sa sasakyan, tahimik silang tatlo. Tapos biglang nagsalita si Lia, pabulong:
“Ma… nakita mo? May mga taong natututo pa rin.”
At kahit wala na si Doc Emi, parang naroon pa rin siya—sa bawat taong piniling maging maunawain kaysa mapanghusga.
MORAL LESSON:
Huwag husgahan ang tao sa bilis ng kilos o sa itsura. Bawat isa ay may laban na hindi mo nakikita. Sa halip na pagmumura, piliin ang pang-unawa—dahil minsan, ang isang mabait na salita ang nagiging huling lakas ng taong muntik nang sumuko.
