Mabigat ang trapiko sa kahabaan ng highway, at mas mabigat ang araw sa balat. Sa gitna ng usok ng tambutso at ingay ng busina, may nakatirik na cones at maliit na tarpaulin na nagsasabing “checkpoint.” May dalawang pulis na nakatayo sa gilid, halatang sanay na sa pagpara, at may isang mas mataas ang boses kaysa sa iba.

Si ate maya, naka-sleeveless na rust-colored blouse, ay maingat na nagmamaneho ng itim na sedan. Hindi siya mabilis magpatakbo. Hindi rin siya maangas. Normal lang. Para siyang ordinaryong taong gusto lang makauwi nang maaga.

Paglapit niya sa harang, kumaway ang pulis at pinatabi siya.

“Ma’am, tabi muna.” sabi ng pulis, sabay turo sa shoulder.

Huminto si maya at ibinaba nang bahagya ang bintana. “Good afternoon po, sir.” maayos niyang bati.

“License, ma’am.” sagot ng pulis, diretso at walang ngiti.

Inabot ni maya ang lisensya. Kinuha ito ng pulis, tiningnan, tapos sumilip sa loob ng sasakyan na parang may hinahanap. Nilingon niya ang likod, tinignan ang dashboard, at saka muling tumingin kay maya.

“Asan ang OR/CR?” tanong niya.

Napangiti si maya nang kaunti, parang nag-a-adjust sa sitwasyon. “Nasa folder po, sir. Sandali lang po.” sagot niya.

Pero bago pa niya mabuksan ang compartment, biglang tumaas ang boses ng pulis.

“Wala kang OR/CR, ma’am.” sabi niya, malakas, rinig ng mga nakapila sa likod. “Bakit ka nagmamaneho nang walang dalang papeles?”

Napatingin ang ilang motorista. May isang tricycle driver na napalingon. May isang rider na huminto rin sa gilid, parang nakikinig. May isang pasahero sa jeep na nakasilip sa bintana.

Nadama ni maya ang pag-iinit ng pisngi. Hindi dahil guilty siya, kundi dahil pinapahiya siya sa harap ng maraming tao.

“Meron po, sir.” mahinahon niyang sagot. “Nasa folder lang po. Ilalabas ko po ngayon.”

Sumingit ang isa pang pulis, mas malapit sa likod. “Ma’am, madami na kaming nahuli dito. Baka naman expired yan.” sabi nito, parang nakasanayan na ang ganitong linya.

Huminga nang malalim si maya. Hindi siya nakipagtalo. Hindi siya nagtaas ng boses. Dahan-dahan niyang binuksan ang glove box at hinugot ang makapal na brown envelope folder na may label.

Ipinatong niya ito sa hood ng kotse, maingat, parang alam niyang lahat ng galaw niya ay may bigat.

At doon nagsimulang magbago ang eksena.

Ang folder na may laman

Binuksan ni maya ang folder at inilabas ang mga dokumento, naka-arrange na parang handa para sa ganitong araw. OR. CR. Insurance. Emission. At may isang ID na naka-clip sa pinakaharap, may seal at malinaw na pangalan.

Hindi siya agad nagsalita. Pinadaan muna niya sa mata ng pulis ang mga papel, parang pinaparamdam na, “Basahin mo muna bago ka maghusga.”

Tinignan ng pulis ang OR/CR. Humaba ang tingin niya sa ID. Napakunot ang noo niya. Kumunot ang noo ng kasamang pulis. May sandaling tumahimik ang paligid, kahit maingay ang kalsada.

“Ano ‘to?” tanong ng pulis, mas mababa ang boses.

Sumagot si maya nang diretso pero kalmado. “LTO lawyer po ako, sir. Legal officer po. Naka-assign po ako sa compliance at administrative cases.” sabi niya.

Napatigil ang pulis, at parang may biglang nawala sa lakas ng loob niya. Hindi siya umatras, pero nagbago ang tono niya.

“Ah… ma’am…” sabi niya, sabay tingin sa kasama, na para bang naghahanap ng sasalba.

Hindi pa rin nagtaas ng boses si maya. “Sir, okay lang naman pong mag-check. Trabaho niyo po ‘yan.” dagdag niya. “Pero sana po huwag tayong manghiya agad. Lalo na kung hindi pa natin nakikita ang dokumento.”

May ilang taong nakarinig. May isang rider na napangiti. May isang driver sa likod na napabuntong-hininga na parang, “Buti nga.”

Pero hindi pa tapos si maya. Hindi siya dumating para gumanti sa paraan ng sigawan. Dumating siya para itama ang mali.

Itinuro niya ang ticket book na hawak ng pulis. “Sir, pwede po bang makita yung logbook at citation number series?” tanong niya. “Para lang po transparent.”

Napalunok ang pulis. “Ma’am, routine lang naman ‘to.” sagot niya, pilit na normal.

Tumango si maya. “Yes po, routine.” sabi niya. “Kaya dapat mas routine din ang proper procedure.”

At doon niya inilabas ang isa pang papel mula sa folder. Isang printed memo, may heading, may reference number, at may paalala tungkol sa tamang pag-issue ng citation at bawal ang anumang informal collection.

Hindi niya pinakialaman ang pulis. Hindi niya sinabing may ginagawa itong masama. Pero malinaw ang mensahe: alam niya ang proseso, at hindi siya basta-basta.

Ang tahimik na pagbaligtad

Mas lumapit ang pulis, pero hindi na ito yung lapit na nananakot. Para na siyang taong biglang naalalang may boss pala siyang kailangang sagutin.

“Ma’am, pasensya na.” sabi niya, mas mahinahon na. “Medyo strict lang po kami ngayon.”

Tumango si maya. “Naiintindihan ko po.” sagot niya. “Pero gusto ko rin pong maintindihan niyo ako. Kapag may mali sa pagharap sa motorista, hindi lang po motorista ang nasasaktan. Pati tiwala ng tao sa uniform.”

Napayuko sandali ang pulis. Sa gilid, may ilang motorista na halatang nakikinig pa rin. May isang lalaki na nagbubulungan sa kasamang driver, at may isang babae sa passenger seat na parang napabulong ng “tama.”

Hindi gumawa ng eksena si maya. Hindi niya pinagmumura ang pulis. Hindi niya sinabing ipapakulong niya. Ang ginawa niya, pinili niyang ilagay sa lugar ang usapan.

“Sir, may isang request lang po ako.” sabi niya. “Paki-return po ng license ko at yung mga papel ko. Tapos paki-note po na na-verify ninyo ang OR/CR. Para kapag may question later, clear.”

Agad ibinalik ng pulis ang lisensya at mga dokumento. “Opo, ma’am.” sagot niya.

Bago niya isara ang folder, tumingin si maya sa paligid, sa mga taong nakasaksi. Hindi siya nag-speech. Isang simpleng pahayag lang.

“Mga kuya, ate, magdala po tayo lagi ng kopya ng OR/CR at IDs.” sabi niya. “At kapag pinara po, maging mahinahon. Pero huwag din po matakot magtanong ng maayos kung ano ang proseso.”

Hindi iyon pangaral. Paalala lang. At sa paraan ng pagkakasabi niya, parang may dignidad na bumalik sa eksena.

Habang papasok siya sa sasakyan, narinig niyang nagsalita ang isa pang pulis sa kasama, mahina pero rinig pa rin.

“Bro, next time wag ka na sumigaw.” sabi nito. “Baka mali na naman.”

Hindi na lumingon si maya. Hindi na niya kailangan. Alam niyang may naitama na siyang maliit na bagay, at minsan, ang maliliit na bagay ang nagsisimula ng malaking pagbabago.

Ang aral sa kalsada

Umandar si maya pabalik sa lane, dahan-dahan, tulad ng pagdating niya. Habang umuusad ang kotse, tumama sa kanya ang bigat ng nangyari. Hindi dahil natakot siya, kundi dahil naisip niya kung paano kung hindi siya abogado. Paano kung ordinaryong empleyado lang siya na pagod na, walang lakas makipag-usap, at walang alam sa proseso.

Hindi lahat may folder. Hindi lahat may ID na may seal. Hindi lahat may lakas ng loob na magtanong.

At doon niya naalala kung bakit niya pinili ang trabaho niya. Hindi para manakot. Hindi para magyabang. Kundi para protektahan ang tama, kahit sa simpleng checkpoint lang sa kalsada.

Sa kabilang side mirror, nakita niyang bumalik sa posisyon ang pulis, mas tahimik na ngayon. Mas maingat. Parang may natutunan din, kahit konti.

Hindi laging dramatic ang hustisya. Minsan, ang hustisya ay nasa paraan ng pakikipag-usap. Nasa paghingi ng proseso. Nasa paglalagay ng tao sa lugar nang hindi dinudurog ang pagkatao niya.

Kung may natutunan ka sa kwentong ito, ibahagi mo ito sa iba sa pamamagitan ng pag-click ng share button.