EPISODE 1: ANG HANDAANG HINDI PINAPALAMPAS NI LOLA SELYA
Tuwing sasapit ang ikalabimpitong araw ng Hulyo, maagang gumigising si Lola Selya sa maliit niyang bahay sa dulo ng compound. Kahit masakit na ang likod niya, kahit nanginginig na ang mga kamay niya sa paghiwa ng sibuyas at bawang, hindi niya kailanman pinalalampas ang araw na iyon. Nagluluto siya ng napakaraming pagkain—adobo, pansit, menudo, lumpia, at ang paborito ng lahat, ang espesyal niyang kalderetang may lihim na timpla na matagal nang kilala sa buong kapitbahayan. Pagdating ng hapon, nakaayos na ang mahahabang mesa sa labas, may nakasinding ilaw, may mga plato, at may mga kapitbahay nang nakaupo, handang kumain.
Sanay na ang lahat sa ritwal na ito. Taon-taon, si Lola Selya ang nag-aanyaya. Hindi siya naniningil. Hindi rin siya humihingi ng ambag. Kapag may nagtatangkang magdala ng ulam o dessert, ngumingiti lang siya at sinasabing, “Sige, samahan n’yo na lang akong magdasal mamaya.” Sa una, maraming nagtataka. Pero sa paglipas ng mga taon, nasanay na rin ang mga tao. Kapag Hulyo 17, ibig sabihin may handaan sa bahay ni Lola Selya.
Gayunman, kahit kumakain at nagtatawanan ang lahat, may napapansin ang ilan. Sa gitna ng kasiyahan, paminsan-minsan ay natatahimik si Lola Selya. Titingin siya sa bakanteng upuan sa dulo ng mesa, saka bahagyang mapapangiti na may halong lungkot. Pagkatapos ay babalik siya sa pagsasandok ng ulam, para bang ayaw niyang mahalata ng iba ang bigat na dala ng kanyang dibdib.
Sa taong iyon, mas marami ang dumalo. Umuwi mula sa Maynila ang ilang dating kapitbahay. May mga bagong pamilyang lumipat sa compound. Lahat ay tuwang-tuwa sa handa. Ngunit habang pinagmamasdan siya ng apo ng kapitbahay na si Mira, may kutob siyang hindi simpleng pagiging mapagbigay lamang ang dahilan ng laging handaan ni Lola Selya.
At sa kauna-unahang pagkakataon matapos ang napakaraming taon, may isang taong nagpasiyang hindi na lang basta kumain at umalis—kundi magtanong kung bakit sa likod ng masarap na pagkain ay laging may tahimik na lungkot sa mga mata ng matanda.
EPISODE 2: ANG TANONG NA MATAGAL NANG WALANG GUSTONG ITANONG
Nagsimula ang gabi sa tawanan, kwentuhan, at kalansing ng mga kubyertos sa plato. Ang mga bata ay nagtakbuhan sa gilid ng bakuran, ang mga nanay ay nag-uusap tungkol sa trabaho at gastusin, at ang mga lalaki nama’y nagkukwentuhan tungkol sa dating buhay sa baryo. Sa gitna ng lahat, si Lola Selya ay paikot-ikot pa rin, sinisigurong may laman ang bawat pinggan at walang nauubusan ng kanin.
Ngunit napansin ni Mira, isang dalagang dalawampu’t dalawang taong gulang na matagal nang lumaki sa compound, na nang magsimula ang maikling pagdarasal bago kumain, tila mas nanginginig ang tinig ni Lola Selya kaysa dati. Halatang pilit nitong pinipigilan ang pagbasag ng boses. At nang matapos ang dasal, napansin pa niyang lihim na pinunasan ng matanda ang gilid ng kanyang mata bago muling ngumiti sa mga bisita.
Habang ang karamihan ay abala sa pagkain, lumapit si Mira kay Lola Selya sa may kusina. Tinulungan niya itong mag-ayos ng mga mangkok at magdagdag ng ulam sa bandehado. Tahimik muna siyang kumilos, ngunit nang makita niyang muli na namang napatingin ang matanda sa bakanteng upuan sa dulo ng mesa, hindi na niya napigilan ang sarili.
“Lola…” mahinahon niyang tawag.
Lumingon si Lola Selya at ngumiti. “Bakit, anak? Kulang ba ang ulam?”
Umiling si Mira. “Hindi po. Gusto ko lang po sanang itanong… bakit po ba taon-taon kayong naghahanda nang ganyan? At bakit po tuwing araw na ito, parang may hinihintay kayo na wala naman dito?”
Natahimik si Lola Selya.
Biglang parang humina ang lahat ng ingay sa paligid niya. Ang hawak niyang sandok ay dahan-dahang bumaba. Tumingin siya kay Mira, at sa unang pagkakataon, hindi niya tinakpan ng ngiti ang lungkot sa kanyang mukha. Para bang sa isang simpleng tanong, biglang bumalik sa kanya ang mga taon ng pananahimik, paghihintay, at alaala.
Hindi agad siya sumagot. Sa halip, ipinasok niya ang nanginginig na kamay sa bulsa ng kanyang lumang apron. May hinugot siyang isang bagay na maingat niyang iningatan. Isang kupas na litrato.
At nang makita iyon ni Mira, doon niya naunawaan na ang handaang ito ay hindi pala para sa ordinaryong pagdiriwang.
Ito ay para sa isang alaala na hindi kailanman iniwan ng puso ng matanda.
EPISODE 3: ANG LARAWANG TINATAGO SA BULSA NG APRON
Dahan-dahang iniabot ni Lola Selya ang lumang litrato kay Mira. Kupas na iyon, may mga lukot sa gilid, at halatang paulit-ulit nang hinawakan sa loob ng maraming taon. Sa larawan ay makikita ang isang binatilyong nakangiti, payat ngunit masigla ang mukha, nakasuot ng simpleng polo at tila kuhang-kuha sa isang lumang panahon na puno pa ng pag-asa. Sa likod ng litrato, may sulat-kamay na halos mabura na:
“Para kay Nanay, babalik po ako sa susunod na anibersaryo. — Tomas”
Nanlaki ang mga mata ni Mira. “Anak n’yo po ba siya, Lola?”
Tumango si Lola Selya. At doon, sa gitna ng amoy ng bagong saing na kanin at natitirang usok ng nilulutong ulam, nagsimulang mabasag ang katahimikan na sampung taon niyang iningatan.
“Siya si Tomas,” mahina niyang sabi. “Nag-iisa kong anak.”
Unti-unti niyang ikinuwento na noong kabataan ni Tomas, sila lang dalawa ang magkasama sa buhay. Maaga siyang nabalo, kaya ang buong mundo niya ay umiikot sa anak. Si Tomas ang katuwang niya sa palengke, tagatikim ng luto niya, at laging unang sumusubo ng kaldereta tuwing may espesyal na okasyon. Tuwing anibersaryo ng kaarawan ng kanyang yumaong asawa, naghahanda sila para sa kapitbahay bilang alaala at pasasalamat. Iyon ang tradisyong sila mismo ang nagsimula.
Ngunit isang taon, kinailangan ni Tomas na umalis para magtrabaho sa malayong lugar. Bago umalis, nangako itong babalik sa susunod na anibersaryo para muling magsalo silang mag-ina at kapitbahayan. Ngunit hindi na ito nakauwi. Naaksidente raw ang bus na sinasakyan niya. May ilang bangkay na hindi na agad nakilala, at sa gulo ng pangyayari, walang malinaw na nakauwi sa kanila maliban sa bag at ilang gamit nito.
“Walang kabaong na naiuwi sa akin,” nanginginig na sabi ni Lola Selya. “Walang huling yakap. Walang huling paalam. Litrato lang na ’yan… at ang pangakong babalik siya sa anibersaryo.”
Napaluha si Mira. Habang nagsasalita si Lola Selya, hindi niya namalayang may ilan na palang kapitbahay ang tahimik na lumapit at nakikinig. Isa-isa silang natahimik, hawak pa ang mga plato, habang ang matandang matagal nang ipinagpapalagay nilang basta mapagbigay lang ay unti-unting naglalabas ng sakit na hindi kailanman nawala.
At doon na nila naintindihan kung bakit taon-taon ay may handaan.
Dahil bawat anibersaryo, naghahanda si Lola Selya na parang nagpapatuloy sa pangakong minsang binitiwan ng anak.
EPISODE 4: ANG HANDAANG AKALA NG LAHAT AY PIYESTA LANG
Nang marinig ng buong kapitbahayan ang kwento ni Lola Selya, tuluyang nagbago ang timpla ng gabi. Ang mga tawanan ay napalitan ng mahihinang hikbi. Ang mga kamay na kanina’y abala sa pagsubo ay ngayon ay nakatakip na sa bibig, pinipigilan ang iyak. Maging ang mga lalaking tahimik lang sa isang sulok ay napayuko at nagpunas ng mata.
Doon inamin ni Lola Selya ang pinakamasakit na bahagi ng lahat.
“Tuwing araw na ito,” sabi niya habang hawak ang litrato ni Tomas, “nagluluto ako ng paborito niyang mga pagkain. Hindi dahil umaasa akong bigla siyang kakatok sa gate. Kundi dahil ayokong dumating ang araw na wala nang maghahanda para sa alaala niya. Ayokong tuluyang mamatay ang presensya niya sa bahay na ito.”
Napaupo si Mira sa tabi ng matanda at hinawakan ang nanginginig nitong kamay. Naramdaman niya kung gaano kabigat ang dinadala ni Lola Selya sa bawat taon na dumaraan. Hindi pala simpleng pag-aalaala lamang iyon. Isa pala itong paraan ng pananatiling buhay ng pag-ibig ng isang ina para sa anak na hindi na nakauwi.
“Lola, bakit hindi n’yo po sinabi sa amin noon pa?” umiiyak na tanong ng isa sa mga kapitbahay.
Ngumiti si Lola Selya, ngunit puno ng lumbay ang mga mata niya. “Kasi ayokong malungkot kayo tuwing pupunta rito. Gusto ko, kapag naaalala si Tomas, may pagkain, may tawanan, may buhay. Ganoon siya eh. Ayaw niya ng tahimik. Ayaw niya ng puro iyak.”
Biglang napahagulhol ang isa sa matatandang kapitbahay. “Akala namin, basta mabait lang kayo sa amin. Hindi namin alam na taon-taon pala, kasalo namin ang alaala ng anak n’yo.”
Isa-isang lumapit ang mga tao kay Lola Selya. May humalik sa noo niya. May yumakap sa kanyang balikat. May mga batang lumapit at hindi lubos na nauunawaan ang sakit, pero nakitang umiiyak ang kanilang mga magulang kaya tahimik na rin silang yumakap sa matanda.
At sa unang pagkakataon matapos ang napakaraming taon, hindi na nag-iisa si Lola Selya sa pagdadala ng alaala ni Tomas.
Dahil sa wakas, nalaman na rin ng buong kapitbahayan na ang handaang kanilang pinagsasaluhan tuwing anibersaryo ay hindi lamang pagkain.
Isa pala iyong pagmamahal na ayaw hayaang maglaho.
EPISODE 5: ANG ANIBERSARYONG HINDI NA NIYA DADALHIN MAG-ISA
Makalipas ang mahabang katahimikan, tumayo si Mira at nagsimulang magsalita sa gitna ng mga taong namumugto ang mata sa pag-iyak. “Simula ngayon, hindi na po kayo magluluto nang mag-isa, Lola,” sabi niya. “Hindi na po kayo maghahanda nang kayo lang. Kung para ito kay Tomas, gusto naming makilala rin siya sa paraan na alam ninyo.”
Sunod-sunod na tumango ang mga kapitbahay.
“Magdadala ako ng pancit sa susunod,” sabi ng isa.
“Ako naman, dessert,” tugon ng isa pa.
“Magse-set up ako ng mesa nang mas maaga,” sabi ng isang lalaki na dati’y tahimik lang.
Sa puntong iyon, tuluyan nang napaluha si Lola Selya. Hindi niya inakala na darating ang araw na ang alaala ng anak niyang matagal niyang kinimkim mag-isa ay yayakapin din ng buong kapitbahayan. Hinawakan niya ang lumang litrato ni Tomas sa kanyang dibdib at tumingala nang bahagya, na parang kinakausap ang anak sa katahimikan ng kanyang puso.
“Anak,” mahina niyang bulong, “narinig ka rin nila.”
Habang lumalalim ang gabi, nanatili ang mga tao sa mesa. Hindi agad sila umalis. Sa halip, isa-isa nilang ikinuwento ang maliliit na alaala nila kay Tomas—kung paano raw ito tumutulong magbuhat ng mga upuan noon, kung paano ito mahilig mang-asar sa mga bata, kung paano ito laging nauunang tumikim ng ulam ni Lola Selya at nagsasabing, “Panalo na naman ’to, Nay.”
Doon, sa gitna ng mga ilaw sa bakuran at ng mga platong halos ubos na ang laman, muling nabuhay si Tomas—hindi sa anyong pisikal, kundi sa mga alaalang sama-samang binuhay ng mga taong dati’y hindi man lang nagtatanong.
At sa unang pagkakataon matapos ang napakaraming anibersaryo, hindi na lamang si Lola Selya ang umiiyak para sa anak niya. Buong kapitbahayan na ang nakikikain, nakikidalamhati, at nakikialaala.
ARAL NG KUWENTO:
Minsan, may mga taong tahimik na gumagawa ng kabutihan o tradisyon hindi para sa papuri, kundi para manatiling buhay ang alaala ng mahal nila. Huwag tayong matakot magtanong nang may malasakit, dahil sa likod ng simpleng ngiti at handa sa mesa ay maaaring may pusong matagal nang nagdadalamhati nang mag-isa. Kapag pinili nating makinig, nagiging mas magaan ang sakit na dati’y pasan ng iisang tao lamang.
Kung naantig ka sa kuwentong ito, huwag kalimutang LIKE, SHARE, AT MAG COMMENT SA comment section sa Facebook page post.
