Napansin mo na ba na mas madalas kang bumangon sa gabi para umihi? O kaya naman, isang umaga, habang nasa banyo ka, napansin mong kakaiba ang kulay ng iyong ihi o mas maraming bula kaysa dati?
Para sa maraming Pilipino, madaling balewalain ang ganitong pagbabago. Baka naparami lang ang inom ng tubig, napagod sa trabaho, o may nakain na kakaiba. Ngunit paano kung paulit-ulit na itong nangyayari?
Ang totoo, may mga pagbabago sa pag-ihi na maaaring may kaugnayan sa kalusugan ng ating mga bato o kidney.
Ang dalawang bato ay may mahalagang tungkulin sa katawan. Sinasala nila ang dugo upang alisin ang mga dumi at sobrang tubig sa pamamagitan ng ihi. Tumutulong din silang kontrolin ang blood pressure, balansehin ang mahahalagang mineral, at mapanatiling maayos ang iba pang proseso sa katawan.
Kapag naapektuhan ang kanilang paggana, maaaring magkaroon ng iba’t ibang sintomas. Gayunpaman, mahalagang malaman na ang sakit sa bato ay kadalasang walang kapansin-pansing sintomas sa mga unang yugto nito.
Narito ang pitong senyales na dapat mong bigyang-pansin.
1. Madalas na Pag-ihi, Lalo na sa Gabi
Isa sa mga pagbabagong maaaring mapansin ay ang mas madalas na pag-ihi kaysa sa nakasanayan.
Halimbawa, dati ay tuloy-tuloy ang iyong tulog mula alas-diyes ng gabi hanggang alas-sais ng umaga. Ngunit nitong mga nakaraang linggo, dalawa o tatlong beses ka nang bumabangon para pumunta sa banyo.
Sa ilang taong may problema sa bato, maaaring maapektuhan ang kakayahan ng kidney na panatilihin ang tamang dami ng tubig sa katawan.
Pero hindi lahat ng madalas umihi ay may sakit sa bato.
Maaari rin itong dulot ng pag-inom ng maraming tubig bago matulog, kape, diabetes, urinary tract infection o UTI, at paglaki ng prostate sa kalalakihan.
Kung patuloy ang pagbabago, lalo na kung may kasamang ibang sintomas, makabubuting magpatingin.
2. Mabula ang Ihi na Hindi Agad Nawawala
Normal na magkaroon ng bula sa ihi paminsan-minsan, lalo na kung malakas ang agos nito habang umiihi.
Ngunit kung palaging makapal ang bula at matagal itong mawala, maaaring kailangan itong ipasuri.
May mga pagkakataong ang labis na protina sa ihi, na tinatawag na proteinuria, ay nagdudulot ng ganitong hitsura.
Karaniwan, pinipigilan ng malulusog na bato ang paglabas ng malaking dami ng protina sa ihi. Kapag naapektuhan ang kanilang mga pansala, maaaring may protinang makalusot.
Gayunpaman, maaari ring maging mabula ang ihi dahil sa mabilis na pag-ihi, concentrated na ihi, o kemikal sa toilet bowl.
Hindi sapat ang itsura ng ihi para masabing may proteinuria. Kailangan ng urine test upang malaman kung may labis na protina rito.
3. Namumula, Rosas, o Kulay Tsaa ang Ihi
Isa sa mga pagbabagong hindi dapat basta balewalain ay ang pagkakaroon ng mapula, rosas, o kulay tsaa na ihi.
Minsan, ang ganitong kulay ay maaaring sanhi ng dugo sa ihi, na tinatawag na hematuria.
May iba’t ibang posibleng dahilan nito, tulad ng UTI, kidney stones, pamamaga ng kidney, o problema sa ibang bahagi ng urinary tract.
May mga pagkain at gamot ding maaaring magpabago sa kulay ng ihi.
Halimbawa, ang pagkain ng beetroot ay maaaring magdulot ng mapula-pulang ihi sa ilang tao.
Ngunit mahalagang tandaan na hindi ligtas na ipagpalagay na pagkain lamang ang dahilan, lalo na kung walang malinaw na paliwanag sa pagbabago.
Kung may nakikitang dugo sa ihi, magpatingin kaagad sa doktor, kahit walang sakit na nararamdaman. Maaaring kailanganin ang urinalysis at iba pang pagsusuri upang matukoy ang sanhi.
4. Kapansin-pansing Pagkonti ng Ihi
May mga pagkakataong mas kaunti ang ihi kapag kulang ang tubig na nainom, matindi ang pagpapawis, o may pagtatae at pagsusuka.
Ngunit kung biglang kumonti nang malaki ang ihi kahit umiinom ka naman nang sapat, maaari itong maging babala ng seryosong problema.
Ang biglaang paghina ng kidney function, na tinatawag na acute kidney injury, ay isa sa mga posibleng dahilan.
Maaari rin itong mangyari kapag may matinding dehydration, pagbabara sa daluyan ng ihi, o ibang kondisyong nakaaapekto sa katawan.
Kung halos walang lumalabas na ihi, lalo na kung may kasamang panghihina, pamamaga, pagkahilo, o pagsusuka, kailangan ng agarang pagsusuri.
Kung hindi ka na makaihi sa buong araw o may matinding pananakit at hindi makalabas ang ihi, pumunta agad sa emergency department.
5. Pamamaga ng Paa, Bukung-bukong, o Mukha
Napansin mo bang masikip ang iyong tsinelas kahit hindi ka naman tumaba? O kaya, paggising mo sa umaga, parang namamaga ang paligid ng iyong mga mata?
Maaari itong magkaroon ng iba’t ibang dahilan.
Kapag hindi maayos na naaalis ng bato ang sobrang asin at tubig sa katawan, maaaring maipon ang likido sa mga tisyu.
Ito ang tinatawag na edema.
Karaniwang napapansin ang pamamaga sa paa, bukung-bukong, binti, at kung minsan ay sa kamay o mukha.
Maaari rin itong mangyari kapag maraming protina ang nawawala sa ihi.
Gayunpaman, hindi lahat ng pamamaga ay galing sa bato. Maaari rin itong sanhi ng problema sa puso, atay, mga ugat, o ilang gamot.
Kung paulit-ulit ang pamamaga o lumalala ito, magpatingin upang matukoy ang dahilan.
6. Madaling Mapagod at Nanghihina Kahit Sapat ang Pahinga
Karaniwan ang pagkapagod pagkatapos ng mahabang araw sa trabaho o gawaing-bahay.
Ngunit paano kung kahit sapat ang tulog mo ay pakiramdam mo ay wala ka pa ring lakas?
Sa ilang taong may advanced kidney disease, maaaring magkaroon ng matinding pagkapagod dahil sa anemia o kakulangan ng red blood cells.
Tumutulong ang mga bato sa paggawa ng hormone na erythropoietin, na mahalaga sa pagbuo ng red blood cells.
Kapag humina ang paggana ng bato, maaaring bumaba ang produksiyon ng hormone na ito.
Maaari ring makaapekto sa pakiramdam ang pag-ipon ng mga dumi sa dugo.
Pero tandaan, maraming posibleng sanhi ng pagkapagod, kabilang ang kakulangan sa tulog, stress, anemia mula sa ibang dahilan, at thyroid problems.
Kung ang pagkapagod ay matagal na, lumalala, o nakaaapekto sa pang-araw-araw na gawain, mainam na magpatingin.
7. Pananakit ng Tagiliran na May Kasamang Lagnat o Pagbabago sa Ihi
May mga taong nakararanas ng pananakit sa isang bahagi ng likod o tagiliran, malapit sa ilalim ng mga tadyang.
Hindi lahat ng ganitong pananakit ay dahil sa kidney. Madalas itong may kaugnayan sa kalamnan o gulugod.
Ngunit kung ang pananakit ay may kasamang lagnat, panginginig, pagsusuka, mahapding pag-ihi, o dugo sa ihi, maaaring may problema sa urinary tract o kidney.
Halimbawa, ang kidney infection ay maaaring magdulot ng pananakit ng tagiliran at mataas na lagnat.
Ang kidney stones naman ay maaaring magdulot ng matinding pananakit na minsan ay umaabot sa puson o singit.
Mahalagang malaman na maraming taong may chronic kidney disease ang walang pananakit ng bato.
Kung may lagnat at pananakit ng tagiliran, magpatingin agad sa araw ding iyon. Kung matindi ang sintomas, may pagkalito, o sobrang panghihina, pumunta sa emergency department.
Ano ang mga Karaniwang Sanhi ng Problema sa Bato?
Dalawa sa pinakamahalagang dahilan ng chronic kidney disease ay ang diabetes at high blood pressure.
Kapag matagal na mataas ang blood sugar, maaari nitong mapinsala ang maliliit na daluyan ng dugo sa bato.
Ang hindi kontroladong high blood pressure ay maaari ring makasira sa mga daluyan ng dugo at pansala ng kidney.
May iba pang posibleng dahilan, tulad ng paulit-ulit na kidney infection, ilang autoimmune disease, namamanang sakit sa bato, at pagbabara sa daluyan ng ihi.
Maaari ring makapinsala sa bato ang ilang gamot, lalo na ang labis o hindi angkop na paggamit ng mga pain reliever gaya ng ibuprofen at iba pang nonsteroidal anti-inflammatory drugs o NSAIDs.
Kaya mahalagang maging maingat sa pag-inom ng gamot, lalo na kung mayroon ka nang diabetes, hypertension, o dati nang problema sa bato.
Paano Malalaman Kung Malusog ang Iyong Bato?
Hindi sapat na tingnan lamang ang kulay, bula, o dami ng ihi upang malaman ang tunay na kalagayan ng kidney.
Karaniwang ginagamit ng mga doktor ang blood creatinine test upang makalkula ang estimated glomerular filtration rate o eGFR, na sumusukat sa paggana ng mga bato.
Mahalaga rin ang urine albumin-to-creatinine ratio o uACR upang makita kung may labis na albumin sa ihi.
Maaari ring irekomenda ang urinalysis, blood pressure monitoring, at ultrasound depende sa mga sintomas.
Kung mayroon kang diabetes, high blood pressure, sakit sa puso, o family history ng kidney disease, tanungin ang doktor kung gaano kadalas kailangang magpasuri.
Paano Mapangangalagaan ang Iyong Mga Bato?
Hindi kailangang maghintay ng sintomas bago simulan ang pag-aalaga sa kidney.
Makatutulong ang pagkain ng balanseng pagkain, pagbabawas ng sobrang alat, regular na ehersisyo, at pagkontrol sa blood sugar at blood pressure.
Mahalaga ring uminom ng angkop na dami ng tubig ayon sa pangangailangan ng katawan. Hindi kailangang piliting uminom ng napakaraming tubig, lalo na kung may sakit sa bato o puso at may itinakdang fluid restriction ang doktor.
Iwasan din ang basta-bastang pag-inom ng mga gamot, herbal supplement, at produktong nangangakong kayang linisin o pagalingin ang kidney.
Walang iisang inumin o pagkain na garantisadong makapaglilinis ng bato o makagagamot sa lahat ng uri ng kidney disease.
MAHALAGANG PAALALA
Ang pagkakaroon ng isa o higit pa sa pitong sintomas na nabanggit ay hindi nangangahulugang mayroon ka nang sakit sa bato.
Maraming sintomas ang may iba pang posibleng dahilan. Bukod dito, maaaring walang sintomas ang isang taong may early-stage kidney disease.
Kailangan ng wastong pagsusuri, medical history, at angkop na laboratory tests upang malaman ang tunay na sanhi.
Kung may matinding hirap sa paghinga, matinding panghihina na may pagkalito, o halos walang ihi kasabay ng malubhang pakiramdam, humingi agad ng emergency medical assistance.
PANGWAKAS NA PAALALA
Ang ating mga bato ay tahimik na nagtatrabaho araw-araw upang mapanatiling maayos ang katawan.
Hindi natin kailangang hintaying lumala ang isang problema bago bigyang-pansin ang mga pagbabago sa ating kalusugan.
Kung may napansin kang kakaiba sa iyong pag-ihi, paulit-ulit na pamamaga, o hindi maipaliwanag na panghihina, mas mabuting kumonsulta sa doktor kaysa basta manghula sa dahilan.
Tandaan: Ang maagang pagsusuri ay maaaring makatulong upang maagapan ang ilang sakit sa bato at maiwasan ang mas malubhang komplikasyon.
Ibahagi ang impormasyong ito sa iyong mga magulang, kapatid, asawa, at mga kaibigan. Maaaring may isa sa kanila na matagal nang nakararanas ng mga sintomas ngunit hindi pa nagpapatingin.
Ang simpleng kaalaman na ibinabahagi mo ngayon ay maaaring maging dahilan upang may isang mahal sa buhay na magpasuri sa tamang panahon.
