60+ Ka Na? 7 Pagkain na Puwedeng Magpalala ng Pamamanhid sa Kamay at Paa

Napapansin mo ba na habang tumatanda ka, mas madalas nang manhid ang kamay at paa mo—parang may nakasuot na medyas o guwantes kahit wala naman? Minsan tusok-tusok, minsan parang may kuryente, minsan naman sobrang bigat at wala nang gaanong maramdaman.

’Yan ang reklamo ni Mang Delfin, 68:

“Akala ko normal lang sa tanda ’yung pamamanhid. Pero dumating sa punto na hindi ko na maramdaman kung nahulog na pala ’yung sukli sa palad ko. Sa paa, parang may unan, pero hindi magaan.”

Maraming senior ang ganito:
May diabetes, mataas ang cholesterol, minsan barado ang ugat, minsan kulang sa bitamina.
Pero ang hindi alam ng karamihan:
may mga pagkain na araw-araw nating kinakain na tahimik na nagpapalala ng pamamanhid sa kamay at paa.

Hindi ibig sabihin na lason agad ang mga ito sa lahat ha.
Pero kung 60+ ka na, lalo na kung may:

• diabetes,
• mataas na kolesterol,
• problema sa ugat o puso,
• o iniindang neuropathy,

mas mainam na kilalanin ang mga pagkaing ito para mabawasan, hindi palaging “all you can eat.”

Dito, pag-uusapan natin ang 7 pagkain na puwedeng magpalala ng pamamanhid sa kamay at paa, bakit sila may epekto, at ano ang mas maingat na paraan o mas magandang kapalit.

---

Ano Ba ang Sanhi ng Pamamanhid sa Senior?

Bago tayo pumunta sa pagkain, linawin muna natin:

Ang pamamanhid sa kamay at paa ng senior ay kadalasang galing sa:

• Diabetic neuropathy – nasisira ang maliliit na nerves dahil sa matagal na mataas na asukal.
• Mahinang sirkulasyon – baradong ugat, mataas na cholesterol, mataas na BP.
• Kulang sa bitamina (lalo na B12),
• Pinipisil na ugat (sa leeg, likod, balakang),
• o kombinasyon ng lahat ng ’yan.

Ang ilang pagkain ay:

• nagpapataas ng asukal,
• nagpapakapal ng cholesterol at taba sa ugat,
• nagpapalala ng pamamaga (inflammation),

kaya mas lalong nahihirapan ang ugat at nerbiyos na magpadala ng signal.
Resulta? Mas matindi, mas madalas, at mas matagal na pamamanhid.

1. Matatamis na Inumin – Softdrinks, Juice Drink, Milk Tea, “Iced Tea”

Ito ang #1 kalaban ng nerbiyos lalo na kung may diabetes o prediabetes ka.

Kasama rito ang:

• Regular softdrinks (cola, orange, etc.)
• Powdered juice drinks (yung “2-in-1 liter”, may asukal na agad)
• Milk tea na puro tamis + pearls + syrup
• “Iced tea” sa fast food o bote
• Sweetened coffee drinks (frappe, 3-in-1 na sobrang tamis)

Bakit ito nagpapalala ng pamamanhid?

• Biglaang taas ng asukal sa dugo → mas maraming “sugat” sa maliliit na ugat at nerves.
• Kapag paulit-ulit, nasisira ang nerve covering (parang insulator ng wire).
• Unti-unti, bumabagal o nawawala ang signal → pamamanhid, tusok-tusok, nangangalay.

Si Lola Mercy, 66, laging may iced tea sa tanghalian at softdrinks sa merienda.
May diabetes siya pero ang sabi: “Minsan lang naman.”
Ang problema, halos araw-araw pala siya may “minsan lang.”

Paglipas ng taon, hindi na niya gaanong maramdaman ang talampakan niya.
Ngayon, kontroladong tubig at unsweetened tea na lang—mas gumaan ang pakiramdam niya, kahit hindi totally nawala ang pamamanhid.

Ano ang mas okay?

• Tubig pa rin ang hari.
• Kung gusto ng lasa:
  • tubig na may hiwa ng pipino, lemon o calamansi,
  • unsweetened salabat o ginger tea,
  • kape o tsaa na kaunting gatas at konti o walang asukal.
• Kung talagang magju-juice:
  • piliin ang fresh fruit (konti lang), hindi yung tetrapak,
  • at huwag araw-arawin.

2. Puting Tinapay, Pandesal na Puro Puti, Putiing Kanin na Sobra ang Dami

Hindi masama ang kanin at tinapay per se.
Pero ang problema:

• Refined carbs = mabilis maging asukal sa dugo.
• Puting kanin sa sandamakmak, puting tinapay, pandesal na puro all-purpose flour – mabilis magpataas ng sugar.

Kapag mataas at rollercoaster ang asukal ng senior:

• mas mabilis nasisira ang nerbiyos sa paa at kamay,
• mas matindi ang pamamanhid at tusok-tusok.

Si Tito Arnold, 64, mahilig sa:

• 3 cup ng kanin kada kain,
• tinapay sa umaga,
• biskwit sa merienda.

May diabetes siya.
Nung lumala ang pamamanhid sa paa, kinailangan na ng maintenance para sa neuropathy.

Nang bawasan niya:

• 1 cup na lang bawat kain ang kanin,
• may kasamang gulay at protina,
• at mas bihirang tinapay,

unti-unting bumaba ang asukal at medyo humupa ang pamamanhid.

Ano ang pwedeng ayusin?

• Hindi kailangang walang kanin –
  kontrolado lang ang dami:
  • ½ hanggang 1 cup per meal, kasabay ng gulay at protina.
• Puwede ring:
  • brown rice (na maayos ang hugas at luto),
  • kamote, saba, mais paminsan-minsan katapat ng kanin.
• Sa tinapay:
  • Mas okay ang buo ang butil (whole grain) kaysa pinong puti,
  • iwasan ang palaman na puro asukal.

3. Processed Meats – Hotdog, Longganisa, Ham, Bacon, Tocino, Sausages

Ito ang mga “paborito ng almusal” pero pahirap sa ugat:

• mataas sa sodium (alat),
• mataas sa saturated fats at cholesterol,
• may preservatives (tulad ng nitrites).

Ano ang kinalaman nito sa pamamanhid?

• Kapag mataas ang alat at taba, tumataas ang presyon at lumalapot ang dugo.
• Mas madaling ma-“bara” ang ugat → humihina ang daloy ng dugo sa paa at kamay.
• Kapag kulang ang supply ng dugo sa nerbiyos, mas lalong nanginginig, namamanhid, nanlalamig.

Si Mang Joey, 70, halos araw-araw:

• umaga: longganisa,
• tanghali: canned meat,
• gabi: bacon bits sa fried rice.

Sa loob ng ilang taon, nagka-problema siya sa:

• taas ng BP,
• pamamanhid sa paang parang nakapako,
• laging malamig ang daliri sa paa.

Ano ang puwede mong gawin?

• Gawin lang “paminsan-minsan”, hindi araw-arawin.
• Piliin ang:
  • lutong bahay na karne (manok, isda, baboy) na inihaw, nilaga, ginisa sa kaunting mantika,
  • iwas sa sobrang matamis at sobrang maalat na marinade.
• Dagdagan ng gulay sa bawat plato at bawasan ang ratio ng processed meats.

4. Pinirito at Mamantikang Pagkain – Fried Chicken, Chicharon, Kwek-kwek, Street Food

Lahat tayo gustong kumain ng malutong at masarap –
pero sa senior años, ito ang isa sa mga tahimik na kalaban ng ugat at nerbiyos.

Bakit?

• Ang paulit-ulit na mantika na ginagamit sa prito ay pwedeng maglabas ng
  trans fats at oxidized oil –
  nagpapalala ng pamamaga sa loob ng katawan.
• Ang sobrang mantika ay nagpapataas ng cholesterol at nakakadagdag ng bara sa ugat.
• Kapag barado ang ugat, babagal ang daloy ng dugo sa paa at kamay → lalong manhid, mabigat, parang “namumui”.

Si Lola Pering, 69, araw-araw may:

• pritong manok,
• pritong isda,
• pritong lumpia,
• at sa hapon may turon at banana cue pa.

Nagreklamo siya ng pangingirot at pamamanhid sa binti.

Nang unti-unting inihaw at nilaga na lang madalas,
at bihira na lang ang prito,
naramdaman niyang mas gaan sa binti at mas konti ang tusok-tusok.

Ano ang alternatibo?

• Sa halip na puro prito:
  • ihaw,
  • sabaw,
  • steam,
  • gisa sa kaunting mantika,
  • air-fried kung may gamit.
• Kung kakain ng prito:
  • huwag araw-araw,
  • huwag paulit-ulit ang mantika,
  • i-partner lagi sa gulay, hindi sa puro puting kanin at sawsawang maalat.

5. Sobrasobrang Alak – Lalo na Araw-araw

Alam na natin na hindi maganda ang sobrang alak para sa atay at puso.
Pero marami ang hindi nakakaalam:
isa rin itong dahilan ng pamamanhid sa kamay at paa – tinatawag na alcoholic neuropathy.

Ang alak:

• sumisira sa lining ng nerbiyos,
• nakakaistorbo sa pagsipsip ng B vitamins (lalo na B1 at B12),
• nagpapataas ng triglycerides na nakakadagdag ng bara sa ugat.

Si Tito Romy, 67, dati’y araw-araw may:

• “2 bote lang naman” sa gabi,
• plus pulutan na chicharon, sisig, crispy pata.

Nagsimula siya sa:

• tusok-tusok sa paa,
• biglang panghihina ng binti,
• hirap kontrolin ang kamay.

Nang itigil (dahan-dahang binawasan) ang alak,
pinalitan ng sabaw at simpleng pulutan na mani at prutas,
unti-unting gumanda ang nararamdaman niya.

Kung senior ka na:

• Kung may diabetes, sakit sa puso, at neuropathy → pinakamainam umiwas o humingi ng payo ng doktor kung puwede pa at gaano karami.
• Kung iinom man (kung payag si doc):
  • huwag araw-araw,
  • huwag binge (sunod-sunod at sobra sa isang inuman),
  • huwag sabay sa maintenance na bawal sa alak.

6. Pagkaing Mataas sa Asukal Pero “Mukhang Healthy” – Cereal Bars, Flavored Yogurt, Sweetened Oatmeal

Maraming senior ang nag-shift na sa:

• cereal bars,
• flavored yogurt,
• instant oatmeal na may flavor (strawberry, choco, etc.),
• “granola” na puro tamis.

Akala nila:

“Healthy na ’to, hindi na ako kumakain ng cake at ice cream.”

Pero ang hindi nila nababasa, madalas:

• puno pa rin ng asukal o syrup,
• may chocolate chips, dried fruits na matamis,
• kulang sa tunay na fiber at protina.

Resulta?

• taas pa rin ng asukal,
• tuloy-tuloy pa ring nasasaktan ang nerbiyos.

Si Aling Nena, 65, pinagbawalan sa cake, kaya lumipat sa “healthy granola” at sweet yogurt.
Nung sinuri ng apo ang label, halos kapareho lang pala ng candy ang asukal.

Ano ang mas bet?

• Piliin ang:
  • plain oats, ikaw na ang maglagay ng konting prutas at mani.
  • plain yogurt na lalagyan mo na lang ng saging o ilang pirasong ubas.
• Sa cereal bars:
  • basahin ang label – kung sobrang taas ng sugar, bawasan ang kain, huwag araw-arawin.

7. Pagkain na Sobrang Alat – Bagoong, Patis, Tuyo, Instant Noodles, Chips

Ang alat na sobra hindi lang para sa presyon,
kundi pati sa sirkulasyon at nerbiyos.

Kapag sobra sa sodium ang kinakain:

• Nagre-retain ng tubig → pwedeng magdulot ng pamamaga (manas) sa paa at binti.
• Mas nahihirapan ang ugat na itulak ang dugo sa pinaka-dulo (daliri ng paa at kamay).
• Resulta: nangangalay, namamanhid, mabigat ang pakiramdam.

Mga madalas na “alat-trap”:

• Tuyo, daing, tuyo na pusit na araw-araw,
• Bagoong at patis na sobra kung mag-sawsaw,
• Instant noodles (lalo na kasama lahat ng seasoning),
• Chichirya – chips, cornick, junk food,
• Patis na “isang ikot pa” kahit malasa na.

Si Nanay Lilia, 72, walang softdrinks pero paborito:

• tuyo sa umaga,
• bagoong sa tanghali,
• instant noodles sa gabi.

May reklamo siyang:

• pamamanhid at pamamaga ng paa,
• bigat sa binti.

Nang bawasan ang alat,
gamit calamansi, sibuyas, bawang, herbs sa luto,
unti-unting humupa ang manas at pamamanhid.

Puwede pa rin ba ang alat?

• Oo, pero hinay-hinay:
  • bawasan ang bagoong at patis,
  • hugasan ng konti ang tuyo bago iprito,
  • huwag ubusin ang sabaw ng instant noodles, at kung maaari, kalahati lang ng seasoning ang gamitin.
• Dagdagan ng:
  • calamansi, sibuyas, bawang, luya, paminta
    para may lasa kahit kaunting asin lang.

---

Paano Mo Malalabanan ang Pamamanhid Bukod sa Pag-iwas sa Mga Pagkaing Ito?

Hindi lang pagkain ang laban – pero malaking parte ito.
Kasabay ng pag-iwas o paghinay-hinay sa 7 pagkaing nabanggit, malaking tulong din ang:

• Kontrol sa asukal sa dugo – regular na pag-check at pag-follow sa payo ng doktor.
• Pag-e-ehersisyo:
  • 20–30 minutong lakad araw-araw kung kaya,
  • banayad na stretching ng binti at kamay.
• Vitamin check:
  • lalo na B12, B1, at iba pang B-vitamins (sa gabay ng doktor).
• Pag-iwas sa sigarilyo:
  • malakas itong sumira ng ugat at nagpapabagal ng daloy ng dugo.
• Regular check-up:
  • lalo na kung lumalala na ang pamamanhid, mahina na ang pakiramdam, o hirap nang maglakad.

Sa Huli…

Hindi man natin kayang ibalik ang panahon,
kaya pa nating baguhin ang nasa plato natin ngayon.

Kung 60+ ka na at napapansin mong:

• mas madalas nang manhid ang paa at kamay,
• minsan hindi na maramdaman ang sahig,
• minsan hirap na maramdaman ang hawak sa kutsara o sukli,

ibig sabihin,
humihingi na ng tulong ang nerbiyos at ugat mo.

Hindi ito simpleng “sign of aging” lang na wala ka nang magagawa.
Sa pamamagitan ng:

• pag-iwas sa sobrang tamis, sobrang alat, sobrang mantika, at sobrang alak,
• plus pagdagdag ng mas natural, mas sariwang pagkain,

makakatulong kang:

• pabagalin ang paglala ng pamamanhid,
• gumaan ang pakiramdam ng paa at kamay,
• at manatiling mas independent at malakas sa susunod na mga taon.

---

👉 Kung may kilala kang senior – magulang, lolo, lola, tito, tita o kaibigan – na madalas nagrereklamo ng pamamanhid sa kamay at paa, pakishare mo ang post na ito sa kanila.

Baka sa simpleng pagbabasa at pag-share mo ngayon,
may isang buhay na maiibsan ang hirap,
may isang paa na mas makakalakad nang matatag,
at may isang kamay na mas makakayakap pa nang mahigpit sa mga mahal niya sa buhay.