Naranasan mo na ba ’yong tititig ka sa aparador ng gamot tuwing umaga, tapos malilito ka na kung alin ang iinumin, alin ang nainom mo na, at alin ang “vitamins lang naman” kaya isasabay mo na lang sa lahat?
Ganyan si Nanay Lita, 72.
Sa umaga:
- May gamot sa altapresyon
- May pang-kolesterol
- May vitamins na bigay ng anak
- May herbal capsule na inirekomenda ng kumare
- Minsan may pain reliever pa “kung sakali sumakit ang tuhod”
Isang araw, bigla siyang nahilo, nagsusuka, at sobrang hina. Pagdating sa health center, sabi ng doktor:
“Hindi lang po ito dahil sa edad.
May halong sobra sa gamot, halong kulang sa tamang inom, at halong sabay-sabay na hindi maganda ang kombinasyon.”
Kung 60+ ka na, o nag-aalaga ka ng senior, mahalagang tandaan:
Ang gamot at vitamins ay pwedeng magpagaling — pero pwedeng magdulot ng problema kapag mali ang pag-inom.
Hindi kailangan maging pharmacist para maging maingat.
Kailangan lang maiwasan ang 6 common na pagkakamali na madalas gawin ng seniors —
at alamin kung paano ito aayusin nang simple, praktikal, at kayang sundin araw-araw.
1. “Tantya-tantya” sa Dosing: “Minsan lang”, “Kalahati na lang”, “Hinto muna ako ngayon”
Maraming senior ang ganito:
- “Mataas BP ko kahapon kaya dalawang tablet ininom ko.”
- “Maganda naman BP ko ngayon, hindi na ako iinom.”
- “Parang malakas masyado, hihiwain ko sa gitna kahit hindi naman sinabi ni doc.”
Kay Tatay Ben, 69, nangyari na ito.
Nung araw na mataas ang BP niya, dinagdagan niya nang kusa ang dose.
Kinabukasan, sobrang baba naman ng BP — hilo, nanghihina, muntik nang madapa sa CR.
Bakit delikado ito?
- Ang mga gamot, lalo na maintenance, ay inayos ang dose base sa kidney, atay, timbang, edad, at iba mo pang sakit.
- Kapag ikaw ang nagtaas o nagbawas nang walang gabay, puwedeng:
- sumobra ang bagsak ng BP o sugar,
- humina ang atay o bato,
- hindi gumana nang maayos ang gamot.
Hindi pwedeng “kung ano ang pakiramdam ko, ’yon ang basehan ng dose.”
Paano ito ayusin:
- Kung may side effect o pakiramdam mong “masyadong malakas” ang gamot —
sabihin sa doktor, huwag ikaw ang mag-adjust. - Huwag mag-skip ng maintenance dahil lang maganda BP mo ngayon;
maganda ang BP kasi umiinom ka ng gamot. - Kung may araw na nakalimutan mong uminom, huwag mag-double dose sa susunod na inom maliban kung malinaw na sinabi ng doktor.
Simple rule:
Si doc ang nag-reseta, si doc din ang dapat magbawas o magdagdag.
2. Inom Lahat sa Isang Lagok — Kasabay ng Kape, Gatas, o Juice
Sanay tayo sa ganito:
- “Para isang beses na lang, isasabay ko na lahat ng gamot at vitamins sa umaga.”
- Kasabay: kape, gatas, o juice (lalo na grapefruit, dalandan, kalamansi).
Ang problema:
- May gamot na dapat walang laman ang tiyan.
- May gamot na dapat may laman ang tiyan.
- May gamot na hindi bagay sa kape o gatas,
- May vitamins na hindi dapat sinasabay sa ibang meds.
Halimbawa:
- Ang ilang antibiotic at vitamins tulad ng iron ay pwedeng hindi ma-absorb nang maayos kapag sinabayan ng gatas dahil sa calcium.
- Ilang gamot sa puso/kolesterol ay pwedeng maapektuhan ng ilang fruit juice (lalo na citrus).
- Ang kape o matapang na tsaa ay pwedeng:
- magpabilis ng tibok,
- makipagbanggaan sa gamot sa BP o sa tulog.
Si Lola Mercy, 74, sinasabay ang:
- gamot sa altapresyon,
- vitamins,
- herbal,
- sabay kape sa umaga.
Resulta: minsan sumasakit ulo niya, minsan kabog dibdib, hindi rin klaro kung alin ang may epekto o wala.
Paano ito ayusin:
- Uminom ng gamot gamit ang tubig lang (hindi juice, hindi gatas, hindi kape), maliban kung may espesyal na instruction si doc.
- Tanungin ang doktor o pharmacist kung:
- alin ang “before meals”,
- alin ang “after meals”,
- alin ang pwedeng sabay-sabay at alin ang dapat may pagitan.
- Kung may iniinom kang herbal o food supplement, huwag itago — isama sa listahan at ipakita sa doktor.
Pwede kang gumawa ng simpleng table sa papel:
- Umaga bago kumain – (pang-blank)
- Umaga pagkatapos kumain – (pang-blank)
- Tanghali – …
- Gabi – …
At doon mo isusulat kung kailan iinumin, ayon sa payo ng doktor.
3. Pagdagdag ng Herbal, Food Supplement at Vitamins na Hindi Alam ni Doktor
Common ito:
- “Vitamin lang naman ’to, safe siguro.”
- “Herbal ’yan, natural, kaya okay na isabay sa lahat.”
- “Kumare, ano ’yung iniinom mo sa tuhod? Pabili rin ako.”
Si Mang Oscar, 71, may maintenance sa:
- altapresyon,
- dugo (pampalabnaw),
- kolesterol.
Nung minsang sumakit kasukasuan niya, may nagrekomenda ng:
- herbal tea,
- at capsule para daw pampalabnaw din ng dugo.
Uminom siya kasabay ng doktor na gamot.
Naka-ilang araw lang, napansin:
- madaling magpasa,
- isang beses dumugo ang ilong nang matagal bago tumigil.
Bakit?
Kasi kahit “herbal,” may epekto pa rin ito sa:
- pagdugo,
- at sa gamit niyang pampalabnaw.
Mahalagang tandaan:
- Ang herbal at vitamins ay may totoong laman na kemikal.
- Pwedeng magpalakas, magpahina, o magdoble ng epekto ng mga iniinom mong gamot.
- Lalo na kung:
- pampalabnaw ng dugo,
- pampababa ng BP,
- gamot sa puso,
- gamutan sa thyroid, epilepsy, o mental health.
Paano ito ayusin:
- Bago magsimula ng bagong herbal o supplement, itanong:
- “Dok, iniinom ko po ’to, okay lang po ba?”
- Dalhin sa check-up ang bote o listahan ng lahat ng:
- gamot,
- vitamins,
- herbal,
- tsaa, capsules.
- Huwag matakot sabihin:“Dok, may iniinom din po ako na ganito, binigay ng anak/kumare ko.”
Mas mabuti nang malaman niya ngayon,
kaysa sa magtaka ka kung bakit bigla kang:
- nahihilo,
- namumutla,
- madaling magpasa,
- o sumasakit ang tiyan.
4. Pag-inom ng Lumang Reseta, “Pareho Lang Naman Ng Sintomas”
“Dok, dati ganyan din ang naramdaman ng kapitbahay ko,
ito ang gamot niya, uminom din ako.”
O kaya:
- “May natirang antibiotic noon, ininom ko na lang ulit ngayon kasi sumakit lalamunan ko.”
Ito ang madalas na kwento sa barangay:
- May natirang gamot sa:
- ubo,
- lagnat,
- sakit ng ihi,
- impeksyon,
- at kapag may bagong nararamdaman, iniinom ulit — kahit matagal nang lumipas ang reseta.
Si Lola Miding, 75, sumakit ang lalamunan.
May nakita siyang lumang antibiotic, iniinom niya tatlong araw.
Tumigil nung medyo guminhawa.
Pagkalipas ng dalawang linggo,
mas malala bumalik, ubo at lagnat na.
Pagdating sa doktor, sabi:
“Hindi lang po bitin,
baka nagdulot pa ng resistance ang bitin na antibiotic.”
Bakit mali ito?
- Ang reseta ay para sa isang espesipikong panahon at kondisyon.
- Ang tagal, dose, at gamot ay tinimpla base sa lalim ng infection, pangkalahatang kalusugan, at ilan pang salik.
- Ang pag-inom ng:
- kulang na araw,
- ibang reseta ng iba,
- lumang gamot na nakatengga,
ay pwedeng hindi gumana, o magpalala pa ng sakit.
Paano ito ayusin:
- Huwag gagamit ng lumang antibiotic o reseta nang walang bagong payo ng doktor.
- Huwag rin manghingi o magbigay ng maintenance/prescription drugs sa iba (kahit kamag-anak).
- Kung may natira, itanong kung pwede pang itabi — o dapat nang itapon sa tamang paraan.
Simple rule:
Ang reseta ng isa, hindi awtomatikong reseta para sa lahat.
5. Pagnguya, Pagdurog o Pagputol ng Tablet na Hindi Dapat Hinihiwa
May mga senior na hirap lumunok, kaya ginagawa nila:
- dini-dikdik ang tableta,
- hinahati kahit walang guhit,
- nilalagay sa pagkain o sa inumin.
Pero hindi lahat ng gamot pwedeng:
- durugin,
- nguyain,
- hatiin.
May mga tableta na:
- “extended-release” o pang-marahan ang labas ng gamot,
- may special coating para hindi ma-irritate ang sikmura,
- o dinesenyo na unti-unting nagdi-dissolve sa loob ng ilang oras.
Kapag dinurog:
- biglaang lahat papasok sa katawan,
- pwedeng sumobra ang dose sa isang bagsakan,
- pwedeng bumaba nang bigla ang BP, sugar, o kung ano man ang target ng gamot.
Si Tatay Jun, 70, hirap lumunok.
Dinidikdik niya ang lahat ng gamot at hinahalo sa kape.
Isang araw, sobrang hina, pinawisan nang malamig, nahilo.
Paano ito ayusin:
- Kung hirap lumunok:
- Sabihin sa doktor para palitan ng mas maliit na tablet, syrup, o capsule kung pwede.
- Sabihin sa pharmacist:“Pwede po bang durugin ang gamot na ’to o hindi?”
- Huwag basta:
- dudurugin ang capsule,
- tatanggalin ang laman at ihahalo sa tubig,
- hihiwaing pa-slant ang tablet na walang marka.
May mga tableta na may guhit (score line) —
’yon ang ibig sabihin ay pwede’ng hatiin sa dose na inireseta.
Pero kung wala, huwag hulaan.
6. Walang Sistema: Nalilimutan Kung Nainom na o Hindi Pa
Ito ang pinaka-common at pinaka-tahimik na problema:
- “Nainom ko na ba ’to?”
- “Ay, parang hindi pa — iinom na lang ulit ako, para sigurado.”
- O kaya,
- “Ay, nakalimutan ko na naman kahapon.”
Si Lola Emma, 77, ganito lagi:
- Minsan, doble dose nang hindi namamalayan.
- Minsan, tatlong araw palang hindi umiinom ng maintenance.
- Minsan, nalilito dahil pare-parehong puti ang tableta.
Resulta:
- May araw na sobrang baba ng BP — hilo, mahina.
- May araw na sobrang taas, kasi ilang araw palang hindi umiinom.
Paano ito ayusin (napaka-importante nito):
a) Gumamit ng pill organizer / lalagyan na may araw at oras
- Yung may label na Lunes–Linggo, at minsan pa Umaga–Tanghali–Gabi.
- Ilagay ang gamot para sa isang linggo, ayon sa schedule ng doktor.
- Kapag may bakanteng slot, ibig sabihin hindi mo pa naiinom.
b) Gumawa ng simpleng listahan at dikit sa ref o sa tabi ng kama
Halimbawa:
- 6:30 AM – Gamot sa altapresyon
- 7:00 AM – Almusal
- 7:30 AM – Vitamins
- 12:00 NN – Gamot sa sugar
- 8:00 PM – Gamot sa kolesterol
Lagyan ng check (✓) bawat inom.
c) Ipaalala sa kasama sa bahay
- Pwedeng may isa sa pamilya na tutulong mag-remind sa’yo sa kritikal na gamot.
- Pwede ring gumamit ng alarm sa cellphone (nakalagay “Gamot sa BP”, “Vitamins”).
d) Dalhin lagi ang listahan tuwing check-up
- Para pag may pinalitan si doc, makikita mo kung alin ang aalisin, alin ang idadagdag.
- Iwas kalituhan sa bahay.
Bonus: Ilang Mabilis na Do’s and Don’ts
DO:
- Magdala ng lista ng gamot + vitamins + herbal kada consult.
- Magtanong kung anong oras at paano iinumin ang bawat isa.
- Uminom ng gamot gamit ang tubig, maliban kung may espesyal na instruction.
- I-check ang expiry date — iwasan ang expired meds.
DON’T:
- Huwag mag-share ng reseta sa kapitbahay o kamag-anak.
- Huwag basta magdagdag ng herbal/supplement nang hindi sinasabi kay doc.
- Huwag mag-adjust ng dose base lang sa “pakiramdam ko.”
- Huwag magtago ng sintomas — kung nahihilo, sumasakit tiyan, iba pakiramdam pagkatapos uminom, sabihin agad.
Huling Paalala
Sa edad na 60 pataas, kadalasan:
- dumadami ang iniinom na gamot,
- humihina ang bato at atay,
- mas nagiging sensitive ang katawan.
Ibig sabihin:
- Mas mahalaga ang tamang paggamit ng gamot,
- Mas delikado ang “tantya-tantya lang” at “bahala na”.
Pero tulad ni Nanay Lita, na dati’y malito sa aparador ng gamot,
pwede ka ring magkaroon ng:
- mas malinaw na routine,
- mas maayos na sistema,
- mas ligtas na kombinasyon ng gamot at vitamins.
Nang sinimulan niyang:
- gumamit ng pill organizer,
- magdala ng listahan sa bawat check-up,
- at sabihin sa doktor pati yung vitamins at herbal na iniinom niya,
unti-unti:
- nabawasan ang hilo,
- nawala ang kabog at pagsusuka,
- mas naging kalmado ang katawan niya.
Tandaan:
Hindi bawal sa senior ang maraming gamot,
pero bawal ang maling paraan ng pag-inom ng gamot.
Kung aayusin mo ang 6 pagkakamaling ito,
malaking bawas sa panganib ng:
- sobrang baba o sobrang taas ng BP,
- sira sa bato at atay,
- at pagpunta sa ospital dahil lang sa maling timing, maling kombinasyon o maling dose.
Ang gamot at vitamins,
dapat hindi magulo sa buhay —
dapat kasama mo sila sa layunin mong tumanda nang malakas, klaro ang isip, at masaya kasama ang pamilya.
