Naisip mo na ba kung bakit si Tatay na dati’y unang nauupo sa hapag ay ngayon parang wala nang gana kahit sa paborito niyang adobo? O si Nanay na kilalang mahilig sa pansit at puto, pero ngayon kahit isang kutsarang lugaw ay ayaw tikman?
Madaling sabihin na:
“Ay, tumatanda na kasi, kaya wala nang gana.”
Pero sa senior, ang hindi nakakaramdam ng gutom ay HINDI simpleng “arte” o “normal sa edad.”
Madalas, ito ay babala ng katawan na may nangyayaring hindi maganda sa loob – sa bituka, sa puso, sa utak, o sa emosyon.
Kuwento ni Mang Rolly: “Ayaw ko lang kumain” daw
Si Mang Rolly, 74, dating karpintero, ay laging gutom noon. Tuwing tanghali, dalawa ang sinaing, may ulam, may prutas, may kape pa.
Pero nitong mga buwan, napansin ng asawa niya na si Aling Lydia na:
- Madalas tinutulak lang niya ang plato palayo.
- Lagi niyang sinasabi, “Mamaya na lang, busog pa ako,” kahit maghapon nang halos walang kinain.
- Umiinom ng kape, pero walang kanin, walang ulam.
Sa una, inisip ng pamilya:
“Siguro sawa sa lasa, o mainit lang ang panahon.”
Hanggang sa napansin ni Aling Lydia na:
- Lumuluwag na ang pantalon ni Mang Rolly,
- Mas madali siyang hingalin kahit konting lakad,
- At mas madalas siyang nakaupo, tahimik, nakatingin sa malayo.
Doon na siya kinabahan: Hindi lang ito simpleng “walang ganang kumain.”
Bakit Delikado ang Walang Gana sa Senior?
Sa mas bata, minsang wala sa mood kumain, bukas babawi.
Sa senior, hindi ganoon kasimple.
Kapag hindi nakakaramdam ng gutom ang senior:
- Bumabagsak ang timbang → humihina ang kalamnan → mas madaling madapa at mapilayan.
- Nanghihina ang immune system → mas madaling kapitan ng impeksyon (ubo, sipon, pulmonya, UTI).
- Nalalagas ang laman at taba sa katawan → apektado ang puso, baga, atay, at iba pang organo.
- Maaari itong senyales ng mas seryosong sakit na tahimik lang:
- infection,
- problema sa puso o baga,
- depression,
- dementia,
- cancer,
- o side effect ng gamot.
Kaya delikado ang linyang:
“Okay lang ‘yan, at least hindi tumataba.”
Sa senior, mas kinatatakutan ng doktor ang biglang pumapayat kaysa sa medyo tumataba.
5 Dahilan kung Bakit “Napapanis” ang Gana ng Senior
1. Nagbabago ang panlasa, panlasa, at panunuyo ng bibig
Paglampas ng 60, natural na:
- humihina ang pang-amoy at panlasa,
- mas madaling matuyo ang bibig,
- mas mahirap ngumunguya kung may pustiso o kulang sa ngipin.
Resulta?
Ang pagkain na dati’y “ang sarap!” ay nagiging “parang wala namang lasa.”
Kaya’t kahit gutom ang katawan, hindi “nag-aapoy” ang gana.
Nakakatulong:
- Mas maraming sabaw, lutong may sabaw (nilaga, tinola, sinigang),
- Paggamit ng herbs, sibuyas, bawang, luya, kalamansi para sa lasa (hindi puro asin),
- Pagpapa-check ng pustiso at ngipin.
2. Mga gamot na pumapatay sa gana
Maraming iniinom na maintenance ang senior:
- gamot sa altapresyon,
- pampalabnaw ng dugo,
- gamot sa diabetes,
- pain relievers,
- minsan antidepressants o pampatulog.
Ilang gamot ang pwedeng magdulot ng:
- pagsusuka,
- panlalamig sa tiyan,
- kabag,
- o simpleng “ayaw ko lang kumain” na hindi maipaliwanag.
Hindi ibig sabihing ititigil—bawal magbawas o huminto ng gamot nang walang payo ng doktor—pero pwedeng ipa-review ang mga gamot para ma-adjust kung kinakailangan.
3. Sakit sa tiyan, bituka, atay o pancreas
Kung si Senior ay:
- madalas sumasakit ang tiyan,
- madaling mabusog,
- lagi nang bloated,
- may constipation o madalas na pagtatae,
- may maitim o mapulang dumi,
pwedeng may problema sa:
- ulcer,
- gallbladder,
- atay,
- pancreas,
- o bituka.
Kadalasan, dahil ayaw maramdaman ang sakit o kaba sa tiyan, kusa na lang nilang iniiwasan kumain.
4. Puso, baga, o kidney na pagod
Maraming senior ang may:
- heart failure,
- chronic lung disease,
- o chronic kidney disease.
Kapag pagod ang puso at baga,
- konting kain pa lang → hingal, bigat sa dibdib.
Kapag may kidney issue, - nag-iiba ang lasa ng pagkain,
- madalas nangingilo ang sikmura.
Kaya ang senior, subconsciously, iniiwasan nang kumain nang marami dahil napapansin niyang sumasama ang pakiramdam pagkatapos kumain.
5. Kalungkutan, depresyon, o dementia
Sa edad, dumarami ang:
- pagkawala ng kabiyak,
- paglayo ng mga anak,
- pagreretiro sa trabaho,
- at pakiramdam na “wala nang silbi.”
Ang depression sa senior ay madalas nagpapakita hindi sa iyakan, kundi sa:
- kawalan ng gana kumain,
- tulala,
- matamlay,
- madalas nakahiga lang,
- ayaw sumama sa kain o kwentuhan.
Sa mga may dementia, madalas nakakalimutan nilang kumain, o hindi na nila ma-proseso kung paano gumamit ng kutsara’t tinidor, kaya tahimik na lang silang hindi kumakain.
Kailan Delikado ang “Wala lang akong gana”?
Magpatingin sa doktor kapag napansin mong:
- Bumaba ang timbang ng higit 2–4 kilo sa loob ng 1–3 buwan nang hindi sinasadya.
- 2–3 beses sa isang linggo, isang beses o wala talagang normal na meal.
- May kasamang:
- panghihina,
- hilo,
- palpitasyon,
- pagkalito,
- panglalabo ng paningin,
- o madalas na pagkahulog.
Delikado rin kung:
- umiihi nang kakaunti kahit konti lang ang pawis,
- sobrang tuyo ang labi at bibig,
- malamig ang kamay at paa,
- o antok na antok kahit walang ginagawa.
Mga senyales ito ng dehydration at malnutrisyon.
Ano ang Puwede Mong Gawin sa Bahay Habang Wala Pang Check-Up?
1. Huwag pwersahin, pero huwag pabayaan
Imbes na:
“Kumain ka na, ang arte mo naman!”
Subukang:
“Kahit 3 kutsara lang muna, sabayan kita.”
Ang senior ay mas bukas kumain kapag:
- may kasabay,
- may kwentuhan,
- at hindi pinapagalitan.
2. Maliit pero madalas – “kain-tikim” style
Kung hindi kaya ng 3 malalaking kainan, gawin:
- 5–6 na maliit na kain sa maghapon.
- Halimbawa: kalahating saging, konting lugaw, itlog, sopas, tinapay na may palaman.
Mas madaling tanggapin ng sikmura ang kaunti pero madalas, kaysa isang beses na malaki.
3. Gawing malambot, masustansya, at madaling nguyain
- Ginisang gulay na may sabaw
- Tinola / nilaga na may malambot na manok o isda
- Lugaw na may itlog, malunggay, at konting tinadtad na karne
- Saging, avocado, nilagang kamote
Kung may pustiso o masakit ang ngipin, ipa-check – malaking tulong para bumalik ang gana kapag hindi na masakit ang nguya.
4. Tubig at inumin: dahan-dahan pero tuloy-tuloy
Madalas, kahit uhaw ang katawan, hindi “uhaw” ang pakiramdam ng senior.
Pwede mong:
- mag-alok ng maligamgam na tubig,
- sabaw,
- salabat o tsaa na hindi sobrang tamis,
- o tubig na may hiwa ng kalamansi o pipino.
Iwasan ang sobrang matatamis na juice at softdrinks na nakakabusog pero walang sustansya.
Kailan Kailangan Nang Mas Masusing Pagsusuri?
Kung si senior ay:
- halos ayaw nang kumain kahit ano,
- tuloy-tuloy ang pagbagsak ng timbang,
- may kasamang lagnat, ubo, madalas na impeksyon,
- o biglang pagbago ng ugali (tulala, laging galit, hindi na interesado sa dati niyang hilig),
kailangan na ng mas malalim na check-up:
- blood tests,
- urine tests,
- maaaring imaging (ultrasound, X-ray),
- at mental health / cognitive assessment.
Sa Huli: Ang Gana ay Boses ng Katawan
Kapag bata tayo, ang gutom ay simpleng paalala:
“Uy, kain na, ubos na ang gasolina.”
Sa senior, ang pagkawala ng gutom ay madalas hindi “ayoko lang,” kundi:
“Napapagod na ako, may kailangang ayusin sa loob.”
Kung napapansin mong hindi na nakakaramdam ng gutom ang magulang, lolo, lola – o ikaw mismo – huwag mo nang isantabi bilang simpleng sumpong o “ayaw ko lang.”
Mas maagang pansin = mas maagang aksyon.
At sa edad na senior, maagang aksyon ang pader laban sa paglala ng sakit at pagkapagod ng katawan.
