Naisip mo na ba kung bakit may mga taong lampas sisenta na parang “bata pa ang galaw”—naglalakad sa palengke, nag-aalaga ng apo, nagbubuhat pa ng gulay sa likod—samantalang may mga kasing-edad nila na konting lakad lang ay hinihingal, konting lamig lang ay inuubo, at konting stress lang ay kinukulang na sa lakas?
Madaling sabihin na “swerte sa lahi” o “malakas ang katawan niyan dati pa”, pero kung titingnan mo nang malapitan, madalas may mas simpleng sagot: may mga bagay silang hindi ginawa noong mas bata pa sila.
Ito ang kuwento ni Joey, 45 anyos, IT sa isang kompanya. Pangarap niya raw na pagtanda niya’y kasing-kulit pa rin niya sa parke, pero araw-araw ang kaibigan niya—si kape, upuan, at cellphone.
“May time pa naman ako mag-healthy pag-retire na ako,” lagi niyang biro sa asawa.
Hanggang isang araw, dumalo siya sa reunion ng magpipinsan. Nandoon si Tito Nestor, 68, dating mekaniko—nakikilaro ng habulan sa mga apo. Tapos si Kuya Romy, 62, mas bata pero naka-wheelchair, hirap huminga, putol na ang isa niyang paa dahil sa komplikasyon ng diabetes.
Sa gitna ng tawanan, hindi maalis sa isip ni Joey ang tanong:
“Pare-pareho naman silang tumanda… bakit ang layo ng naging kalagayan?”
Dito na pumasok ang payo ni Tito Nestor:
“Huwag mong hintaying maging senior ka bago ka magbago. Mas mahalaga kung ano ang hindi mo ginagawa ngayon.”
Narito ang 5 bagay na HUWAG NA HUWAG mong gawing ugali kung ayaw mong maging sakitin at mahina pagdating ng senior years mo.
1. Huwag mong gawing normal ang maghapong upo at higa
Kung ang average araw mo ay:
- upo sa trabaho,
- upo sa jeep,
- upo sa hapag,
- higa sa kama habang naka-phone…
para mong sinasabihan ang katawan mo araw-araw:
“Hindi kita kailangan. Pwede ka nang manghina.”
Si Joey, sanay na 8–10 oras na nakaharap sa computer. Wala nang lakad maliban sa CR at pantry. Pero napansin niya, kahit wala pa siya sa 50, sumasakit na ang tuhod at likod, parang senior na.
Kapag lagi kang nakaupo:
- humihina ang kalamnan → mas madali kang mawawalan ng balanse pag senior ka,
- bumabagal ang metabolismo → mas mabilis tumaas ang cholesterol at sugar,
- tumitigas ang kasu-kasuan → mas madali kang magkaka-arthritis at back pain.
Anong dapat HUWAG?
- Huwag hayaang lumampas ang 30–40 minuto na hindi ka tumatayo.
- Huwag umasa sa “isang beses na matinding workout” pero buong araw naman naka-upo.
Palit:
- Bawat 30 minuto, tumayo, mag-inat, maglakad kahit 2–3 minuto.
- Kung may hagdan, akyatin kahit isang palapag 2–3 beses sa maghapon.
Akala mo maliit na bagay, pero ito ang magdedesisyon kung may lakas ka pang umakyat ng hagdan sa edad 70, o hingal na sa unang baitang pa lang.
2. Huwag mong ugaliin ang “bahala na sa pagkain, basta busog”
Paborito ni Joey ang combo na: tapsilog sa umaga, fast food sa tanghali, tsitsirya at softdrinks sa hapon, instant noodles sa gabi kapag pagod.
“Basta busog, solve,” sabi niya.
Ang problema, ang “basta busog” ng 30–40 years old ay “basta gamot” na ng 60–70 years old.
Kapag sanay ang katawan mo ngayon sa:
- sobrang alat (instant noodles, de-lata, tuyo, chicharon na araw-araw),
- sobrang tamis (milk tea, softdrinks, matatamis na tinapay),
- sobrang mantika (prito halos lahat),
unti-unti nitong:
- pinapapayat sa loob ang ugat (baradong arteries),
- pinapagod ang puso,
- pinapahirap ang trabaho ng kidney at atay.
Huwag itong gawing normal:
- araw-araw na may softdrinks o matamis na inumin,
- at least isang beses isang araw na instant noodles o de-lata,
- plato na walang kahit anong gulay o prutas.
Palit:
- Huwag mong hayaang walang kulay ang plato mo—gumawa ng rule na:
“Bawat kain, dapat may kahit isang gulay o prutas.” - Limitahan ang prito; mag-ihaw, mag-nilaga, mag-gisa nang kaunting mantika.
- Tubig ang default na inumin; ang matatamis na inumin ay “pang-bihira,” hindi pang-araw-araw.
Sa senior years, ang gusto mong reseta ng doktor:
“I-maintain mo lang ginagawa mo, maganda resulta mo.”
hindi
“Magbabago tayo ng lahat, masyado nang malala.”
3. Huwag mong baliwalain ang kulang sa tulog at sobrang puyat
Si Joey, dahil sa trabaho at mobile games, sanay na sa 5 oras na tulog. Sa umpisa, ayos lang—kaya pa sa kape.
Pero taon ang binibilang ng katawan, hindi araw. Ang kulang sa tulog ngayon ay downpayment sa sakit kinabukasan.
Kapag laging kulang sa tulog:
- tumataas ang blood pressure,
- sumasablay ang asukal sa dugo,
- humihina ang immune system,
- mas mabilis ang pagnipis ng buto at paghina ng kalamnan.
Pagdating ng senior years, ito ang kombinasyon ng:
- high blood + diabetes + madaling sipunin + madaling mapagod.
Huwag gawin ito:
- magpuyat nang araw-araw para lang humabol sa social media o serye,
- uminom ng 3–4 tasa ng kape sa hapon/gabi para “laban sa antok,”
- matulog sa sobrang liwanag ng TV o cellphone.
Palit:
- Gumawa ng fix na oras ng tulog (hal. 10 PM) at gising (hal. 5–6 AM).
- Off gadgets 30–60 minuto bago matulog.
- Huwag kape o matamis na inumin pagkatapos ng 3 PM kung kaya.
Ang senior na malakas ay karaniwang senior na marunong matulog noong mas bata pa siya.
4. Huwag mong gawing biro ang “ok lang ‘yan, huwag na tayong magpa-check up”
Maraming Joey sa Pilipinas:
- may nararamdaman sa dibdib,
- may pabalik-balik na hilo,
- may pangangalay,
pero ang payo sa sarili:
“Ayoko magpa-check, baka may makita.”
Ang problema, kung may nakikita na ang katawan, mas delikado kung huli na bago makita ng doktor.
Kapag sanay kang:
- hindi nagpapakuha ng BP kahit may sintomas,
- hindi nagpapakuha ng blood sugar kahit laging pagod,
- hindi nagpapa-check ng cholesterol kahit laging fast food,
para kang nagmamaneho nang walang speedometer at preno.
Huwag gawing ugali:
- ang pag-refuse sa annual check-up, lalo na kung 40+ ka na,
- ang pag-inom ng gamot na “tira ng kapitbahay,”
- ang pag-google lang ng sintomas pero ayaw mag-doktor.
Palit:
- Once a year na basic labs (CBC, blood sugar, cholesterol, creatinine) kung kaya.
- Regular na BP check sa health center o botika.
- Pagkukwento sa doktor ng totoong lifestyle, hindi “minsan lang naman” kung araw-araw pala.
Ang senior na hindi sakitin kadalasan ay hindi takot malaman ang totoo nang mas maaga.
5. Huwag mong hayaang mamatay ang rason mo para bumangon
Medyo emosyonal ito, pero totoo.
Napansin ni Joey kay Kuya Romy:
Pagkatapos ma-retire, halos wala na siyang ibang ginawa kundi manood ng TV at magreklamo. Walang bagong hobby, walang kausap, walang lakad. Habang lumilipas ang taon, sumasama ang loob, sumasama ang katawan.
Kapag wala ka nang:
- hobby,
- misyon,
- kaibigan o ka-kwentuhan,
mas madaling sumingit ang:
- depression,
- sobrang pagod na wala namang ginagawa,
- kawalan ng gana kumilos at kumain.
At pag nawala ang galaw at gana, kasunod d’yan ang paghina ng katawan.
Huwag itong hayaang mangyari:
- yung mentality na “pag matanda na ako, bahay at kama na lang.”
Palit:
- Simulan nang maaga ang hobbies: pagtatanim, paglalakad, libro, musika, kahit simpleng journaling.
- Magbuo ng maliit na “barkada” sa trabaho, simbahan, gym, o kapitbahay.
- Maghanap ng bagay na kaya mong ipagpatuloy kahit senior ka na: pagtuturo sa apo, pag-volunteer, pag-aalaga ng halaman.
Ang katawan ay mas lumalaban sa sakit kapag ang utak at puso ay may dahilan pang lumaban.
Sa dulo, kung ayaw mong maging sakitin at mahina pagdating ng senior years mo, tandaan ito:
Hindi kailangan perpekto agad ang lifestyle.
Hindi mo kailangang maging fitness model o vegetarian.
Ang kailangan mo lang ay tumigil sa mga ugaling unti-unting kumakain sa lakas mo—
- sobrang upo,
- “bahala na” sa pagkain,
- kulang sa tulog,
- takot sa check-up,
- at kawalan ng pakay.
Kahit isa lang ang baguhin mo ngayon, may mababago na sa kinabukasan mo.
Dahil ang tunay na senior na malakas ay hindi aksidente—
kadalasan, bunga ito ng mga simpleng desisyong ginawa hindi bukas, kundi ngayon.
