WARNING: 7 Pagkain na Puwedeng Magpalala ng Fatty Liver (Madaling Makaligtaan!)
“Doc, bakit ako may fatty liver? Hindi naman ako lasenggo.”
’Yan ang tanong ni Tatay Ben, 67 years old, noong lumabas ang ultrasound niya. Akala niya, alak lang ang dahilan ng fatty liver. Pero sabi ng doktor:
“Hindi lang po alak. Madalas, galing din sa araw-araw na pagkain – lalo na yung matatamis, mamantika, at processed.”
Kung tutuusin, tahimik ang fatty liver. Kadalasan:
- wala pang masyadong sintomas,
- minsan lang parang laging pagod,
- bigat sa kanang tagiliran,
- o abnormal na liver enzymes sa laboratory.
Kaya madaling mapabayaan. At mas delikado pa, maraming pagkain na feeling natin “ok lang”, pero sa totoo lang, pampakapal ng taba sa atay.
Sa blog post na ito, pag-uusapan natin ang 7 uri ng pagkain na puwedeng magpalala ng fatty liver—
lalo na sa mga senior—kahit hindi mo namamalayan.
⚠️ Paalala: Hindi ito kapalit ng payo ng doktor. Kung may fatty liver ka na o may ibang sakit sa atay, pinakamaganda pa rin ang personal na konsultasyon sa doktor o dietitian.
Ano ba ang nangyayari sa Fatty Liver?
Sa simpleng paliwanag:
- Ang atay ang “labo ng katawan” – dito sinasala ang lason, taba, asukal, gamot, at kung ano-ano pa.
- Kapag sobra ang taba at asukal na kailangang i-proseso, nag-iipon ng fat sa loob ng atay.
- Kapag tumagal, puwedeng humantong sa:
- pamamaga ng atay (steatohepatitis),
- peklat sa atay (cirrhosis),
- at mas malalang problema.
Hindi lang alkohol ang pasimuno.
Malaking bahagi ang sobrang tamis, sobrang taba, sobrang processed, at sobrang dami ng kinakain. (Healthline)
1) Matatamis na Inumin: Softdrinks, Powdered Juice, Milk Tea, Sweet Coffee
“Prutas naman ’to, juice lang.”
“Isang softdrinks lang naman sa tanghalian.”
“Milk tea lang, reward ko sa sarili ko.”
Sa totoo lang, ito ang #1 kalaban ng atay pagdating sa fatty liver:
- softdrinks
- flavored drinks
- powdered juice
- ready-to-drink iced tea
- energy drinks
- milk tea
- kape na puro gatas at asukal
Bakit masama sa fatty liver?
- Mataas sa asukal, lalo na fructose, na direktang dinaan sa atay.
- Kapag sobra, ang atay ay ginagawang taba ang sobrang asukal at iniimbak ito – kasama na sa loob ng mismong atay. (Healthline)
- Mas mabilis magdulot ng fatty liver ang araw-araw na matatamis na inumin kaysa sa simpleng kanin lang.
Bakit “madaling makaligtaan”?
- Kasi hindi mo “kinakain,” iniinom mo.
- Akala mo “liquid lang”, pero para kang kumain ng ilang kutsarang asukal sa isang baso.
Mas maingat na diskarte:
- Gawing “special occasion” na lang, hindi pang-araw-araw.
- Sa pang-araw-araw: tubig, o unsweetened na tsaa/kape (kung pinapayagan ni doc).
- Kung gusto mo ng lasa, pwede tubig + hiwa ng pipino/kalamansi (konting sweetener kung talagang kailangan).
2) “Puting Carbs” at Matatamis na Tinapay: Puting Kanin, Tinapay, Ensaymada, Biskwit, Cake
Hindi natin kailangang demonize ang kanin—
Pero sa fatty liver, importante ang dami at klase ng carbs.
Kasama dito ang:
- sobrang daming puting kanin sa bawat kain,
- puting tinapay, pandesal na puro palaman na matamis,
- mamon, ensaymada, donuts, cake, biskwit, pastry,
- ilang instant noodles at pasta na gawa sa refined flour.
Bakit nakakapagpalala ng fatty liver?
- Ang refined carbohydrates (white bread, pastries, puting kanin sa sobrang dami) ay mabilis magpataas ng blood sugar. (Patient Info)
- Kapag paulit-ulit at sobra ang asukal sa dugo, kailangan itong i-proseso ng atay – at iniimbak bilang taba sa atay at tiyan.
- Kadalasang kasabay pa nito ang matatamis na inumin – doble tama sa liver.
Kwento ni Tatay Ben
Si Tatay Ben ay hindi naman pala mahilig sa alak.
Pero ang pattern niya araw-araw:
- Almusal: 3 pandesal + matamis na kape
- Tanghalian: 2–3 cup na kanin + ulam
- Merienda: biskwit o cake + juice
- Hapunan: 2 cup na kanin + ulam, minsan may dessert pa
Hindi niya alam na yung “sobra sa puting carbs + asukal” araw-araw ang parang tubong nagbibigay ng taba sa atay niya.
Mas maingat na diskarte:
- Bawasan ang portion ng kanin, dagdagan ang gulay at ulam na may protina.
- Limitahan ang cake, donuts, ensaymada, biskwit – huwag araw-arawin.
- Kung may tinapay, piliin kung kaya ang mas maraming palaman na protina (itlog, tuna, mani – kung payag si doc) kaysa puro matamis na palaman.
3) Processed Meats: Hotdog, Longganisa, Tocino, Ham, Bacon, Sausage, Corned Beef
Ito ang pangkaraniwang almusal ng maraming Pinoy—lalo na sa seniors:
- “Isang hotdog at itlog lang.”
- “Konting longganisa lang.”
- “Tocino sa umaga, luncheon meat sa gabi.”
Bakit masama sa atay?
- Mataas sa saturated fat at preservatives ang processed meats. (GoodRx)
- Ang sobrang saturated fat ay pinapatong-patong ng atay bilang taba sa loob nito at sa paligid.
- Ang sobrang alat at additives ay puwedeng magdulot ng pamamaga at dagdag stress sa atay.
Bakit madaling makaligtaan?
- Maliit lang tingnan ang hotdog o longganisa, pero kapag araw-araw, malaki ang naging ambag sa taba sa atay.
- Madalas sasabihin: “Konti lang naman” – pero konti nga, pero paulit-ulit sa maraming taon.
Mas maingat na diskarte:
- Huwag gawing daily ulam ang hotdog, bacon, sausage, corned beef.
- Mas piliin ang:
- isda,
- tokwa,
- manok na hindi prito nang malalim,
- munggo,
- itlog (sa tamang dami, ayon kay doc).
- Kung kakain ng processed meat, paminsan-minsan lang, at maliit na bahagi.
4) Fried at Fast Food: Lechon Kawali, Fried Chicken, Chicharon, Fries, Burger
Alam nating lahat: masarap ang prito.
Lalo na kung:
- lechon kawali,
- crispy pata,
- fried chicken,
- lumpia,
- chicharon,
- french fries, burger, pizza.
Pero sa fatty liver, ito ang dapat bantayan nang husto.
Bakit?
- Ang fried foods ay mataas sa saturated at trans fats – parehong nakakapagpalala ng taba at pamamaga sa atay. (GoodRx)
- Kapag paulit-ulit, tumataas ang:
- taba sa tiyan,
- kolesterol,
- at risk ng fatty liver at sakit sa puso.
Bakit madaling makaligtaan?
- Sa handaan, “extra rice + prito” halos automatic.
- Sa pagod na, fast food na lang – crispy, oily, malasa.
- Kapag senior at hirap nang magluto, order na lang ng prito sa karinderya.
Mas maingat na diskarte:
- Hindi kailangan maging “never again,” pero:
- bawasan ang dalas (hal. huwag ilang beses kada linggo).
- bawasan ang dami (mas maliit na portion).
- Sa bahay, subukan ang:
- ihaw, inihaw na manok/isda,
- pinakuluan, tinola, sinigang,
- guisado na kaunting mantika lang.
- Kung kakain ng prito, sabayan ng maraming gulay, at iwasan ang matatamis na inumin sa kasabay.
5) Alak: Beer, Matatamis na Cocktail, “Konting Toma” Tuwing Gabi
Kahit sabihin ng iba:
“Ang fatty liver ko, sabi ni doc, non-alcoholic daw.”
Kung may fatty liver ka na—non-alcoholic man o dati nang umiinom—
ang alak ay dagdag-pahirap sa atay.
Bakit?
- Ang atay ang nagpo-proseso ng alak.
- Habang busy ito sa pag-breakdown ng alak, mas nahihirapan siyang ayusin ang taba at lason sa katawan.
- Sa may fatty liver na, ang alak ay puwedeng magpabilis ng paglipat mula fatty liver → pamamaga → cirrhosis. (Patient Info)
Bakit madaling makaligtaan?
- Daw ng iba: “Beer lang naman, hindi hard.”
- O kaya: “Isang shot lang naman bago matulog.”
- Pero kung araw-araw, taon-taon, malaking load ’yan sa atay.
Mas maingat na diskarte:
- Kung may fatty liver, madalas ang payo ng doktor: limitahan nang husto, kung maaari ay iwasan ang alak.
- Kung dati kang regular uminom, magandang pag-usapan ito nang direkta sa doktor para sa tamang gabay—lalo na kung senior ka na.
6) Matatamis at Mamantikang Dessert: Ice Cream, Leche Flan, Cheesecake, Donut, Ensaymada na Puro Mantikilya
Hindi lang nila problema ang asukal, kundi taba + asukal sabay.
Kasama dito:
- ice cream,
- leche flan,
- yema,
- cheesecakes,
- donuts,
- ensaymada na makapal ang mantikilya o margarine,
- cakes na puno ng icing at cream.
Bakit nakakasama sa fatty liver?
- Mataas sa added sugar at saturated fat – combo na sigurado ang dagdag timbang at taba sa atay. (Healthline)
- Ang sobrang calories ay iniimbak ng katawan, at isa sa unang napupuno ng taba: atay.
Bakit madaling makaligtaan?
- “Dessert lang naman, maliit lang.”
- Pero kung halos araw-araw may matamis sa huli ng pagkain, lumalaki ang total sugar at fat sa katawan.
Mas maingat na diskarte:
- Gawing paminsan-minsan na treat, hindi pang-araw-araw.
- Mas pumili ng:
- prutas (sa tamang dami),
- o mas maliit na slice kung talagang may handaan.
- Iwasan ang sabay-sabay:
- matabang ulam + extra rice + dessert + softdrinks.
7) “Hidden Fats” at Mataas sa Cholesterol: Matabang Karne, Balat, Animal Organs, Chicharong Bulaklak
Paboritong pulutan at ulam ng marami, lalo na pag may handaan:
- balat ng manok,
- crispy pork skin, chicharong bulaklak,
- taba ng baboy,
- taba sa sabaw ng bulalo,
- atay, balunbalunan, isaw, bituka, utak.
Ano ang problema sa fatty liver?
- Mataas sa cholesterol at saturated fat ang mga ito. (Vinmec International Hospital)
- Sa sobrang dami at dalas, tumataas ang:
- taba sa dugo,
- taba sa atay,
- at risk ng sakit sa puso at stroke.
- Kapag may fatty liver ka na, dagdag pahirap ito sa atay na:
- nagpo-proseso ng taba,
- nag-aalis ng lason,
- nagre-regenerate pa ng sarili.
Bakit “madaling makaligtaan”?
- “Paborito ko ’to, balik-bata ako pag kumakain nito.”
- “Hindi naman araw-araw”—pero kung kada inuman, kada handaan, kada espesyal na araw… sa isang taon, ang dami pa rin.
Mas maingat na diskarte:
- Kung hindi kayang tanggalin agad, bawasan muna:
- mas kaunting taba,
- tanggalin ang balat kung kaya,
- piliin ang mas “lean” na parte ng karne.
- Sabayan ng mas maraming gulay at iwasan ang sabay na matatamis at sobrang alat.
Paano Mo Malalaman Kung Nakakatulong na ang Pag-iwas sa Mga Pagkaing Ito?
Maraming may fatty liver ang napapansin na sa loob ng ilang buwan ng pag-aayos ng diet:
- unti-unting gumagaan ang pakiramdam,
- mas kumportable ang tiyan,
- mas maganda ang resulta ng blood tests (ayon sa doktor),
- nababawasan ang bilbil at timbang.
Pero mahalaga:
- Direksyon ang importante, hindi pagiging perpekto.
- Kahit magsimula ka sa 2–3 bagay muna sa listahang ito na babawasan mo, malaking tulong na iyon sa atay mo.
Panghuling Mensahe
Ang fatty liver ay hindi lang problema ng mga “malakas uminom.”
Problema din ito ng:
- sobrang tamis sa araw-araw,
- sobrang prito at processed,
- sobrang puting carbs,
- at kawalan ng kontrol sa portions.
Lalo na para sa mga senior, mas mahalagang alagaan ang atay—
dahil ito ang tahimik na “trabahador” sa loob ng katawan na araw-araw mong kinakapalan ang trabaho.
Kung kaya mong unti-unting iwasan o bawasan ang:
- Matatamis na inumin
- Puting carbs at matatamis na tinapay
- Processed meats
- Fried at fast food
- Alak
- Matatamis at mamantikang dessert
- Hidden fats at lamang-loob
… binibigyan mo ng mas malaking tsansa ang atay para bumawi, maghilom, at magtrabaho nang mas maayos.
🧡 Kung may senior kang mahal sa buhay—magulang, lolo’t lola, tito, tita, o kaibigan—ishare mo ang blog post na ito sa kanila. Baka sa simpleng pag-iwas sa mga pagkaing nagpapalala ng fatty liver, makatulong ka sa pagprotekta sa atay nila at sa mas mahabang buhay na may lakas at sigla.
