EPISODE 1: ANG LUMANG SAPATOS NA LAGING PINAGTATAWANAN
Sa isang pampublikong paaralan sa maliit na baryo, kilala si Jomar bilang pinakatahimik na estudyante sa Grade 6. Hindi siya palaimik, hindi palaaway, at lalong hindi mahilig sumabay sa biruan ng mga kaklase. Lagi lang siyang nasa sulok, tahimik na nakayuko habang nagsusulat sa lumang kuwaderno na halos mapunit na ang mga pahina. Ngunit higit sa lahat, may isang bagay sa kanya na palaging napapansin ng lahat—ang luma niyang sapatos.
Kupas na iyon, may bakbak sa gilid, at ang sintas ay hindi na magkapareho. Ang kanan ay itim, ang kaliwa ay tila piraso na lamang ng lumang tela. Araw-araw, iyon ang pinag-uusapan ng ilang kaklase niya. May mga batang pasimpleng nagtatawanan, at mayroon ding harap-harapang nanunukso.
“Jomar, buhay pa ba ang sapatos mo?” biro ni Lenz, ang pinakamaingay sa klase.
“Baka mana pa ‘yan ng lolo mo!” sabat ng isa, dahilan upang magtawanan ang iba.
Tahimik lang si Jomar. Mas lalo pa siyang yumuyuko sa tuwing naririnig ang mga salita. Hindi siya sumasagot. Hindi siya umiiyak. Ngunit kitang-kita sa nanginginig niyang mga kamay na nasasaktan siya.
Napansin iyon ng guro nilang si Ma’am Celia. Ilang beses na niyang pinagsabihan ang mga bata, ngunit sa tuwing tatalikod siya, bumabalik din ang pangungutya. Isang umaga, habang nagpapasa ng assignment ang klase, nadulas ang hawak ni Jomar at nahulog ang notebook niya sa sahig. Kasabay noon, nakita ng lahat ang butas sa gilid ng sapatos niya.
Halos hindi na mapigil ang tawanan.
May batang itinuro pa ang paa niya. “Ay, butas na! Baka pasok na ang ulan diyan!”
Tumahimik ang silid nang mapansin ni Ma’am Celia ang eksena. Ngunit bago pa siya makapagsalita, mabilis na dinampot ni Jomar ang notebook at tumayo nang nakatungo. Wala siyang sinabi. Bumalik lang siya sa upuan habang pinipigilan ang kung anong bumabara sa lalamunan niya.
Hindi alam ng mga kaklase niya na ang sapatos na iyon ay hindi basta lumang sapatos lang.
May dahilan kung bakit hindi niya iyon kayang palitan.
At darating ang araw na ang mismong sapatos na kanilang pinagtawanan ang magiging dahilan ng kanilang pananahimik.
EPISODE 2: ANG LIHIM SA LIKOD NG KANIYANG PANANAHIMIK
Pagkatapos ng klase, gaya ng dati, tahimik na naglakad si Jomar pauwi. Hindi siya dumadaan sa tindahan kung saan madalas tumambay ang mga kaklase niyang mahilig manukso. Mas pinipili niyang tahakin ang makitid na daan sa likod ng palayan, kahit mas mahaba, para lang makauwi nang payapa.
Sa kanilang maliit na bahay na gawa sa kahoy at yero, nadatnan niya ang inang si Aling Rosa na nag-aayos ng nilabhang damit para ihatid sa mga bahay-bahay kinabukasan. Pagpasok pa lang ni Jomar, napansin agad ng ina ang tahimik niyang anyo.
“Anak, may nangyari na naman ba sa school?” mahinahong tanong nito.
Umiling si Jomar. “Wala po, Ma.”
Ngunit kilala ng ina ang anak. Lumapit ito at saka napatingin sa sapatos niya. Mas lumaki na ang butas sa gilid. Napabuntong-hininga si Aling Rosa. “Anak, pasensya ka na. Konting tiis pa. Sa susunod na labada ko, baka makabili na tayo ng bago.”
Mabilis na umiling si Jomar. “Huwag na po, Ma.”
“Bakit anak? Halos bumuka na ‘yan.”
Doon lang nag-angat ng tingin si Jomar. May luha na sa sulok ng mga mata niya. “Ayoko pong palitan. Sapatos po ito ni Papa.”
Natahimik si Aling Rosa.
Tatlong taon nang wala ang ama ni Jomar—si Staff Sergeant Ruben, isang sundalo na ipinadala sa malayong lugar para sa isang delikadong misyon. Mula noon, wala nang malinaw na balita. May mga nagsabing nawawala ito sa operasyon. May iba namang nagsabing baka hindi na ito buhay. Ngunit walang bangkay, walang huling paalam, at walang katiyakan. Kaya para kay Jomar, buhay pa rin ang ama niya sa bawat alaala.
Ang sapatos na suot niya ay dating sapatos ng kanyang ama noong huling umuwi ito. Noong maliit pa siya, madalas niya iyong sinusukat nang palihim habang pinapanood siya ng ama at tumatawa. Bago umalis si Ruben noon, hinaplos nito ang ulo niya at nagsabing, “Anak, paglaki mo, kahit luma na ito, itabi mo. Para kapag namiss mo ako, maalala mong matatag ang paa ng isang lalaking lumalaban para sa pamilya.”
Kaya kahit luma, kahit butas, hindi iyon para kay Jomar simpleng sapatos lang.
Alaala iyon.
Pag-asa iyon.
At huling yakap iyon ng isang amang matagal na niyang hinihintay.
Hindi alam ng mga kaklase niyang bawat tawa nila sa sapatos niya ay tila pagtapak din sa sugat na tahimik niyang dinadala araw-araw.
EPISODE 3: ANG ARAW NA LALONG PINAHIYA SIYA SA KLASE
Kinabukasan, mas maaga kaysa dati ang dating ni Jomar sa paaralan. Umaasa siyang makakaiwas sa tukso kung wala pa ang karamihan. Ngunit pagpasok niya sa silid-aralan, nandoon na sina Lenz at dalawa pang kaklase na agad siyang pinansin.
“O, dumating na ang ambassador ng lumang sapatos!” malakas na sabi ni Lenz.
Nagtawanan ang dalawa nitong kasama.
Hindi na lang nagsalita si Jomar at dumiretso sa upuan. Ngunit tila hindi pa kuntento si Lenz. Lumapit ito at bahagyang tinapik ang paa ni Jomar gamit ang dulo ng sariling sapatos.
“Bakit ba ayaw mong bumili ng bago? Baka gusto mo, pag-ipunan ka namin ng isang pares?” sabay halakhak.
Napatingin ang ilang kaklase. May ilan na natawa, may ilan ding nanahimik na lang. Ngunit walang tumayo para ipagtanggol si Jomar.
Habang nagpapatuloy ang kantyawan, pumasok si Ma’am Celia. Agad niyang napansin ang nakayukong si Jomar at ang nagpipigil-tawang grupo ni Lenz. Napataas ang kilay niya.
“Anong nangyayari rito?”
Walang sumagot.
Maya-maya, tumayo si Lenz at kunwaring inosente. “Wala po, Ma’am. Tinitingnan lang po namin iyong sapatos ni Jomar. Kasi po parang isang hakbang na lang, bibigay na.”
May ilang batang napahagikgik. Hindi na napigil ni Ma’am Celia ang pagkainis. “Hindi kahihiyan ang kahirapan. Ang kahihiyan, iyong marunong kang mang-api pero hindi marunong mahiya.”
Natahimik ang ilan, ngunit halatang hindi pa rin sineryoso ng iba.
Habang nagsisimula ang recitation, biglang ipinatawag si Ma’am Celia sa opisina. Bago lumabas, binalaan niyang walang magulo. Ngunit pagkapikit ng pinto, muling lumakas ang bulungan. Ilang bata ang nagtuturuan, at isa na namang papel ang ibinato sa direksyon ni Jomar. Nang pulutin niya iyon, nakita niyang may nakaguhit na sapatos na punit-punit, may sulat pang: “Basurero Shoes.”
Hindi na napigilan ni Jomar. Napatayo siya, nangingilid ang luha, ngunit bago pa siya makalabas ng classroom, biglang bumukas ang pinto.
At sa may bukana, may isang lalaking naka-unipormeng militar, nanginginig ang mga labi, at nakatingin diretso kay Jomar na parang matagal na siyang hinanap sa panaginip.
Natahimik ang buong klase.
Dahil ang taong pumasok ay hindi principal, hindi magulang, at lalong hindi nila inakalang makikita roon.
Isang sundalo ang nakatayo sa harap nila—at ang mga mata nito ay punong-puno ng luha.
EPISODE 4: ANG TAONG HINDI NILA INAASAHAN
Walang kahit sinong nagsalita sa loob ng ilang segundo. Tanging maririnig lang ang mahinang lagapak ng kuwadernong nahulog mula sa kamay ni Jomar. Nanigas siya sa kinatatayuan habang nakatitig sa lalaking nasa pintuan.
Mas payat ito kaysa sa mga alaalang iniwan sa kanya. Mas maitim, may maliliit na peklat sa mukha, at tila napagod sa mahabang pakikipaglaban. Ngunit kahit nagbago ang anyo, hindi puwedeng magkamali si Jomar.
“Pa…” halos bulong na lamang ang lumabas sa labi niya.
Tuluyang napaiyak ang sundalo.
Si Staff Sergeant Ruben.
Ang amang tatlong taon niyang ipinagdarasal na makabalik nang buhay.
Dahan-dahang lumakad si Ruben papasok, nakabuka ang mga braso na para bang natatakot siyang baka panaginip lang ang lahat. “Anak…” basag ang boses niya. “Jomar… anak ko…”
Sa isang iglap, tumakbo si Jomar papunta rito at mahigpit itong niyakap. Ang batang ilang taon na tahimik lang sa sakit ay tuluyang humagulgol sa dibdib ng amang akala niya’y hindi na muling makikita. Napaupo pa si Ruben sa lakas ng pagkakayakap ng anak, ngunit hindi niya ito binitiwan. Paulit-ulit lang niyang hinahalikan ang ulo ni Jomar habang umiiyak.
Sa likod nila, isa-isang namutla ang mga batang kanina lamang ay nagtatawanan. Lalong nanghina si Lenz nang mapatingin si Ruben sa paa ni Jomar.
Lumuhod ang sundalo at marahang hinawakan ang lumang sapatos ng anak. Nanginginig ang kanyang mga daliri. “Ito pa rin pala…” bulong niya. “Itinago mo pa rin…”
Humagulhol si Jomar. “Hindi ko po pinalitan, Pa. Sabi n’yo po kasi, itabi ko para maalala ko kayo.”
Tuluyang napasapo sa bibig si Ma’am Celia, na kagagaling lang at napatigil sa pinto dahil sa nasaksihan. Sumunod din ang principal at ilang guro, ngunit walang gustong pumutol sa sandali.
Humarap si Ruben sa buong klase, bakas pa rin ang luha sa mukha. “Ang sapatos na pinagtawanan ninyo,” sabi niya, “iyan ang huling pares na suot ko nang ihatid ako ng anak ko sa kampo bago ako ipinadala sa misyon. Hindi iyan tanda ng kahihiyan. Tanda iyan ng pagmamahal, paghihintay, at sakripisyo.”
Yumuko ang mga bata.
At sa unang pagkakataon, naramdaman nilang may mga bagay palang hindi dapat pinagkakatuwaan—lalo na kung hindi nila alam ang sugat sa likod ng katahimikan ng isang tao.
EPISODE 5: ANG YAKAP NA NAGPATIGIL SA LAHAT
Nang kumalma na nang bahagya si Jomar, hindi pa rin siya kumakalas sa yakap ng ama. Para siyang batang takot na muling maagaw sa kanya ang taong matagal niyang iniyakan sa gabi. Si Ruben naman ay paulit-ulit na humihingi ng tawad.
“Patawad, anak… patawad kung natagalan akong bumalik,” sabi nito habang pinupunasan ang luha ng bata. “Naipit kami sa operasyon. May mga buwan na wala kaming paraan para makapagbalita. Maraming nangyari… pero isang bagay lang ang ipinangako ko sa sarili ko—uuwi ako sa’yo.”
Halos hindi na makapagsalita si Jomar sa kakaiyak. “Akala ko po… wala na kayo…”
Mahigpit siyang niyakap muli ni Ruben. “Hindi puwedeng hindi ako bumalik. May anak akong naghihintay.”
Sa likuran, unti-unting lumapit si Lenz. Namamaga na rin ang mga mata nito, marahil sa hiya at pagsisisi. Hawak-hawak niya ang papel na may guhit ng punit na sapatos—ang papel na ibinato niya kanina. Nanginginig niyang nilukot iyon at saka lumapit kay Jomar.
“Jomar… patawad,” mahinang sabi niya. “Hindi namin alam.”
Tumingin si Jomar sa kanya, saka sa iba pang kaklaseng nakatungo. Hindi na siya nagsalita. Ngunit si Ruben ang sumagot.
“Hindi kailangang may malaman muna kayo bago kayo tumigil mangutya,” malumanay ngunit matatag nitong sabi. “Sapat nang tao ang isang kapwa ninyo para igalang ninyo siya.”
Parang lalong yumuko ang buong klase sa tindi ng hiya.
Lumapit si Ma’am Celia at pinunasan ang sariling luha. “Class, tandaan ninyo itong araw na ito. Hindi sukatan ng pagkatao ang sapatos, damit, o gamit sa paaralan. Minsan, ang pinaka-tahimik na bata ang may pinakamabigat na pinagdadaanan.”
Bago umalis si Ruben, may inilabas siya sa bag niya—isang bagong pares ng sapatos. Ngunit nang iabot niya iyon kay Jomar, ngumiti ang bata at umiling.
“Pa… itatabi ko po itong luma. Pero susuotin ko po ang bago kapag kayo mismo ang magtatali.”
Lumuhod si Ruben sa harap ng anak at nanginginig na itinali ang sintas ng bagong sapatos nito. Habang ginagawa niya iyon, hindi na mapigil ng mga kaklase ang pagluha.
At sa simpleng tagpong iyon—isang sundalong ama na nagtatali ng sintas ng anak na matagal niyang iniwan para ipagtanggol ang bayan—natutunan ng buong silid ang aral na hindi kayang ituro ng libro: na ang tunay na dangal ay nasa puso, hindi sa suot.
ARAL NG KUWENTO:
Huwag kailanman maliitin o pagtawanan ang kapwa dahil sa kanilang panlabas na anyo, damit, o gamit. Hindi natin alam ang mga laban na tahimik nilang dinadala. Ang tunay na sukatan ng tao ay hindi nasa sapatos, kundi nasa puso, paggalang, at kabutihan ng pagtrato sa iba.
Kung naantig kayo sa kuwentong ito, LIKE, SHARE, AT MAG COMMENT sa comment section sa facebook page post.
