Isang umaga, napansin ni Lola Cely, 72, na parang sumikip ang tsinelas niya.
“Bakit parang masikip ‘tong strap? Dati naman kasya,” bulong niya sa sarili.

Pagtingin niya sa paa, medyo namamaga ang binti at bukong-bukong.
Kinagabihan, habang nanonood ng TV, ramdam niya:

• bigat ng katawan,
• hapdi sa binti,
• parang barado at punô ang pakiramdam.

“Siguro sa pagod lang,” sabi niya.

Pero nang kumain sila kinabukasan, mapapansin mo ang nakahain:

• tuyo,
• instant noodles,
• de-lata,
• sawsawang patis,
• chichirya sa hapon,
• at halos walang gulay at tubig.

Araw-araw ganito.
Hindi niya alam, malaking parte ng manas at bigat ng pakiramdam niya ay galing sa mga kinakain niya mismo.

Ano ang “Manas” at Bakit Uso sa Seniors?

Ang “manas” (edema) ay:

• pamamaga ng paa, bukong-bukong, binti, minsan kamay o mukha,
• parang naiipon ang tubig sa katawan,
• pwedeng may pakiramdam na bigat, sikip, o “banat” ang balat.

Sa seniors, madalas ito dahil:

• humihina na ang puso (hindi na kayang itulak nang maayos ang dugo pabalik),
• may problema sa bato (kidneys) na nagfi-filter ng tubig at asin,
• may sakit sa atay o iba pang kondisyon,
• at syempre, dahil din sa kinakain at iniinom araw-araw.

Hindi lahat ng manas ay dahil lang sa pagkain (mahalaga pa rin magpatingin sa doktor).
Pero malaking tulong sa katawan kung babantayan ang mga pagkaing:

• sobrang alat,
• sobrang process,
• sobrang tamis o taba,
• at nagdudulot ng pag-ipon ng likido sa katawan.

1. Instant Noodles at Instant Soup – Maliit ang Pakete, Malaki ang Sodium

Mabilis, mura, masarap, pampakain sa gutom.
Pero ang instant noodles at powder na sabaw ay kilala sa:

• sobrang alat,
• siksik sa sodium (asin),
• madalas may MSG at iba pang pampalasa.

Paano ito konektado sa manas?

• Ang katawan, kapag maraming asin (sodium) sa dugo, humihila ng mas maraming tubig para balansehin ito.
• Resulta: mas maraming fluid sa blood vessels,
• mas mahirap trabaho ng puso,
• mas maraming fluid na puwedeng tumagas sa mga tisyu — kaya nagmamanas ang paa, binti, at iba pa.

Sa seniors na may:

• high blood,
• sakit sa puso,
• problema sa bato,

lalo nang delikado ang sobrang alat.

Ano ang puwedeng gawin?

• Kung talagang kakain ng noodles, huwag ubusin ang sabaw at huwag gamitin lahat ng seasoning packet.
• Mas mainam, imbes na instant, lutong bahay na sabaw na kontrolado ang asin at pwedeng lagyan ng gulay.

2. Tuyo, Daing, Tinapa at Ibang Pinatuyong Isda

Paborito sa maraming senior ang:

• tuyo,
• daing,
• tinapa,
• iba pang pinatuyong isda.

Masarap sa kanin, lalo na pag mainit. Pero ang hindi alam ng marami:
para tumagal ang mga ‘yan, ibinababad sa asin.

Bakit sila “trigger” ng manas?

• Pinakamataas sa asin (sodium) ang mga ganitong pagkain.
• Kahit maliit na piraso, siksik sa alat.
• Kapag sinabayan pa ng patis o toyo, lalong sumosobra.

Sa seniors na mabilis mamaga ang paa, isang araw ng:

• tuyo sa almusal,
• daing sa tanghalian,
• tinapa kinagabihan,

ay puwedeng magdulot ng ramdam na ramdam na bigat sa binti at paa kinabukasan.

Mas maingat na paraan:

• Gawing paminsan-minsan na lang, hindi araw-araw.
• Bawasan ang serving — hindi kailangan isang malaking piraso kada kain.
• I-partner sa maraming gulay at tubig, at huwag nang dumagdag pa ng maalat na sawsawan.

3. De-lata: Corned Beef, Meat Loaf, Sardinas, Luncheon Meat

Kilalang “pang-emergency” o pang-madaliang ulam:

• corned beef,
• meat loaf,
• sardinas,
• luncheon meat,
• at iba pang naka-lata.

Madalas iniisip: “Hindi naman ako nagbababad sa asin, de-lata lang kinakain ko.”
Pero ang hindi alam ng marami:

• mataas din sa asin ang karamihan ng de-lata,
• may preservatives,
• madalas may taba rin.

Paano ito nagdudulot ng manas at bigat?

• Sobrang sodium = pag-ipon ng tubig sa katawan.
• Ang taba at preservatives ay hindi rin maganda sa puso at bato — na pareho ring may papel sa pag-kontrol ng fluid.

Kung araw-araw na:

• sardinas sa umaga,
• corned beef sa tanghali,
• meat loaf sa gabi,

madali talagang mapansin na:

• namamaga ang paa,
• masakit ang binti,
• at parang ang bigat-bigat ng katawan.

Puwede pa ba ang de-lata?

• Oo, pero gawin “once in a while” lang at maliit na bahagi ng pagkain.
• Mas piliin ang lutong bahay na ulam na alam mo ang dami ng asin.
• Huwag na ring dagdagan ng asin o toyo ang de-lata na maalat na.

4. Chichirya, Junk Food, at Maalat na Biskwit

Sa hapon, habang nanonood ng TV, madalas kasama ang:

• chichirya,
• chips,
• maalat na crackers,
• cornick,
• mani na may maraming asin.

Minsan sasabihin pa, “konti lang naman.”
Pero kung araw-araw “konti lang”, lumalabas na malaki-laki rin ang naipon na asin sa katawan.

Tripong “silent” na dahilan ng manas:

• Hindi mo napapansin ang asin dahil busy ka sa panonood o kuwentuhan.
• Habang tumatagal, napapansin na lang:
  • sumisikip ang singsing,
  • hindi na maalis ang tsinelas,
  • namamaga na ang paa sa hapon.

Ano ang puwedeng gawin?

• Kung may high blood, manas, o sakit sa puso/bato, mas mabuting iwasan talaga ang chichirya.
• Palitan ng:
  • hilaw o inihaw na mani na walang asin (kung pinapayagan ng doktor),
  • prutas (bantay sa tamis kung may diabetes),
  • o maliliit na serving ng gulay sticks.

Hindi madaling bitawan ang nakasanayang “merienda + chichirya”, pero mas mahirap ang nakahigang may manas at masakit ang paa.

5. Pagkaing Sagad sa Toyo, Patis, Bagoong at Ibang Sawsawan

Minsan hindi naman sobrang alat ng mismong ulam —
pero sa sawsawan bumabawi:

• toyo,
• patis,
• bagoong,
• shrimp paste,
• fish sauce,
• at iba pang concentrated na pampalasa.

Bakit doble ang tama sa seniors?

• Ang iilang kutsarita nito ay puwede nang maglaman ng malaking bahagi ng sodium allowance sa isang araw, lalo na kung may sakit.
• Kapag nakasanayan ang:
  • toyo sa kanin,
  • patis sa lahat ng sabaw,
  • bagoong sa halos anumang ulam,

hindi mo na mamamalayan na puno na ng asin ang katawan mo.

Resulta:

• manas sa paa,
• bigat ng katawan,
• mas mataas na presyon,
• mas pagod na pagod na pakiramdam.

Puwede bang kumain pa ng sawsawan?

• Puwede, pero konting-konti.
• Mas mabuting:
  • gumamit ng calamansi o suka na may kaunting asin na lang,
  • bawasan ang pag-sawsaw ng kanin at ulam,
  • tikman muna ang pagkain bago magdagdag ng sawsawan.

6. Fast Food at Ready-to-Eat na Ulam

Kung pagod magluto, madalas ang sagot:

• “Order na lang tayo.”
• Fried chicken, burger steak, pizza, fries, tapsilog, sisig, at iba pang lutong fast food.

Masarap, mabilis, convenient.
Pero kadalasan:

• mataas sa asin,
• mataas sa taba,
• at sobrang processed.

Paano nakakaambag sa manas?

• Ang kombinasyon ng sodium + taba ay mabigat sa puso at bato.
• Kapag sanay ka sa linya na “pa-deliver tayo” ilang beses sa isang linggo,
  hindi lang timbang ang tumataas — pati presyon at fluid retention.

Napapansin na lang:

• sa gabi, masikip na ang pantalon sa may binti,
• sa umaga, namamaga ang mukha,
• o tuwing hapon, parang hindi na kasya ang tsinelas.

Mas maingat na diskarte:

• Gawing once in a while treat, hindi regular na ulam.
• Kapag kumain sa fast food:
  • iwasan ang sobrang sawsawan,
  • piliin ang ulam na hindi masyadong maalat at mamantika,
  • huwag ubusin ang sauce kung sobrang alat.

7. Processed Meats: Hotdog, Ham, Bacon, Longganisa

Paborito ito lalo na sa almusal:

• hotdog,
• ham,
• bacon,
• longganisa,
• tocino.

Madaling lutuin, gustong-gusto ng apo — kaya sabit na rin si lolo at lola.

Ano ang laman nito?

• maraming asin (sodium) para tumagal,
• preservatives,
• madalas maraming taba.

Koneksyon sa manas at bigat ng pakiramdam:

• Sobrang sodium = pag-ipon ng fluid.
• Sobrang taba = dagdag trabaho sa puso at ugat.
• Sa seniors na may heart failure o kidney problem, mas mabilis lumala ang manas kapag regular ang processed meats.

Puwede bang kumain pa nito?

• Kung kaya, bawasan nang husto o iwasan.
• Kung talagang gusto:
  • maliit na piraso lang,
  • hindi araw-araw,
  • i-partner sa gulay at hindi na sa maalat na sawsawan.

Mas masarap ang buhay na nakakalakad nang magaang, kaysa buhay na parating mabigat ang paa dahil sa manas.

8. Matatamis na Dessert na Palaging Kasunod ng Alat

Maaaring magtaka ka, “Dessert? E hindi naman alat ‘yan ah.“

Totoo, ang dessert tulad ng:

• cake,
• leche flan,
• matamis na tinapay,
• merienda na may condensed milk,

ay hindi primary na dahilan ng manas dahil sa asin.
Pero may papel ito.

Paano?

• Ang sobrang tamis ay nagdudulot ng weight gain.
• Kapag mas mabigat ang katawan, mas nahihirapan ang:
  • puso na magbomba,
  • ugat na magdala ng dugo,
  • bato na mag-filter.

Resulta:

• mas madaling mag-ipon ng fluid,
• mas madalas ang manas,
• mas mabagal ang pakiramdam.

At kadalasan, hindi dessert lang — kasabay pa nito ang:

• maalat na ulam,
• softdrinks,
• at iba pang “nakakagana.”

Ano ang mas safe?

• Kung may manas, high blood, o sakit sa puso/bato/diabetes, bawas-bawas sa dessert.
• Piliin ang:
  • prutas na akma sa kondisyon,
  • maliit na serving lang, hindi malaking slice.

Hindi bawal ang tamis, pero kung parati at sobra, binibigatan nito ang trabaho ng buong katawan.

Maikling Kuwento: Si Tatay Romy at ang “Paa na Laging Namamaga”

Si Tatay Romy, 69, ay laging reklamo:

• “Ang bigat ng paa ko.”
• “Ang sikip ng tsinelas.”
• “Parang laging punô ang binti.”

Pag tinanong sa doktor, may maintenance siya sa:

• high blood,
• at medyo mahina na rin ang kidney function.

“Mag-ingat sa alat at processed food ha,” sabi ng doktor.

Sa umpisa, OO nang OO siya.
Pero sa bahay, ito pa rin ang madalas:

• almusal: longganisa o hotdog + instant noodles,
• tanghalian: de-lata o tuyo, may sawsawang bagoong,
• merienda: chichirya at matamis na biskwit,
• hapunan: fast food na pa-deliver, may sabaw pa ng instant soup.

Hindi nakapagtatakang araw-araw ay manas ang katapat niya.

Nang seryosohin nila ng pamilya ang pagbabawas sa:

• sobrang alat,
• de-lata,
• chichirya,
• processed meats,

unti-unti, napansin nila:

• hindi na kasing lala ang namamaga sa paa,
• mas magaang ang pakiramdam ni Tatay Romy,
• mas mahaba at mas komportable ang lakad niya.

Hindi “magic” — pero malaking tulong ang pagbago sa pagkain.

Paalala para sa Seniors na May Manas o Bigat ng Pakiramdam

Kung madalas kang:

• namamaga ang paa,
• nananakit ang binti,
• mabigat ang katawan,
• sumisikip ang tsinelas o medyas,

huwag lang sisihin ang “pagod” o “init ng panahon”.

Mahalagang:

• magpatingin sa doktor (puso, bato, atbp.),
• sundin ang reseta at payo,
• at makipagtulungan sa pamamagitan ng pagkain:
  • bawas alat,
  • bawas de-lata at processed,
  • bawas chichirya at sawsawan,
  • dagdag tubig (kung pinapayagan ng doktor) at gulay.

---

Ang manas at bigat ng pakiramdam ay pwedeng senyales na sumisigaw na ang katawan:

“Sobra na ang asin at bigat na pinapasan ko araw-araw.”

Kung may senior ka sa pamilya o kakilala mong madalas namamaga ang paa o laging mabigat ang pakiramdam, i-share mo ang blog post na ito sa kanila at sa iba mo pang mahal sa buhay, para mas marami ang maging aware sa mga pagkaing puwedeng magpalala ng manas — at mas marami ang matutong mag-ingat habang maaga pa.