“Ha? Prutas pa? Akala ko healthy ’yan!”

’Yan ang sagot ni Lola Linda, 72, nang mapansin niyang tuwing gabi na lang sumasakit ang sikmura niya.
Gawain niya kasi bago matulog: isang mangkok na prutas – mangga, pinya, at orange – sabay kuwentuhan sa apo. Kinabukasan, reklamo na siya ng:

• hapdi sa sikmura,
• paninikip sa dibdib,
• madalas na pagdighay,
• at kabag.

Nang nagpa-check up siya, sabi ng doktor:
“Healthy ang prutas, pero mali ang oras, dami, at kombinasyon mo kumain. Lalo na sa edad mo at may hyperacidity ka.”

Prutas: Healthy, Oo… Pero Depende sa Paano, Gaano, at Kailan

Baka ganito rin ang paniniwala mo:

✔ “Prutas ’yan, so safe yan kahit gaano karami.”
✔ “Pwede ’to kahit walang laman ang tiyan, mas mabilis ma-digest.”
✔ “Mas ok prutas kaysa tinapay sa gabi.”

Pero kapag may edad na at may:

• hyperacidity / GERD (yung umaakyat ang asim sa dibdib),
• ulcer o gastritis,
• maasim ang sikmura,
• o mabilis kabagan,

may ilang prutas na puwedeng magpalala ng sintomas – lalo na kapag:

• sobrang dami,
• walang kasamang ibang pagkain,
• late na sa gabi,
• o sabay sa kape, softdrinks, at maanghang na ulam.

Hindi ibig sabihin bawal na ang prutas.
Ibig lang sabihin: may kailangan kang bantayan.

Ano ang nangyayari sa tiyan ni “Lola”?

Sa simpleng salita:

• Ang tiyan ay may acid na tumutulong tunawin ang pagkain.
• Kapag sumosobra ang acid o mahina ang “takip” sa pagitan ng tiyan at lalamunan, umaakyat ang asim → heartburn, hapdi, init sa dibdib.
• Kapag maraming pagkain o prutas na mabilis ma-ferment (mabilis umasim sa loob), puwedeng magdulot ng gas, kabag, utot, pagdighay, at kabusugan.

Ngayon, kilalanin natin ang 6 prutas na kadalasang nagti-trigger nito sa seniors – hindi dahil “masama” sila, kundi dahil mali ang timing, dami, o paraan ng pagkain.

---

1) Citrus Fruits: Orange, Dalandan, Suha, Calamansi

Bakit puwedeng magpalala ng acid?

Natural na maasim ang citrus fruits.
Para sa batang tiyan, kaya pa.
Pero kung senior ka na at may GERD o hyperacidity, puwedeng:

• dagdagan ang asim sa tiyan,
• iirita ang lining ng sikmura,
• magpalala ng pakiramdam na “may umaakyat na asim sa dibdib.”

Karaniwang maling paraan ng pagkain:

• Empty stomach sa umaga – orange juice agad, wala pang laman ang sikmura.
• Late-night snack – orange + malamig na juice bago matulog.
• Sobrang dami sa isang upuan – parang ginawang “meal” ang prutas.

Mas maingat na paraan:

• Kung may history ka ng hyperacidity, puwede mong:
  • limitahan ang citrus (huwag araw-arawin, huwag sobrang dami),
  • iwasan ang puro concentrated juice; mas okay ang konting piraso na may kasamang ibang pagkain.
• Iwasan ito bago matulog o kapag walang laman ang tiyan.

2) Pinya (Pineapple) – Lalo na Kung Hilaw at Maalat

Paborito ng maraming senior ang pinya – pampalinaw daw ng chan, pampaganda ng dumi.
Pero sa iba, ito rin ang nagpapalala ng hapdi at kabag.

Bakit?

• Maasim din ang pinya, lalo na kung hindi masyadong hinog.
• May enzymes (tulad ng bromelain) na puwedeng maging irritating sa sensitibong sikmura kung sobra o walang kasamang ibang pagkain.
• Yung iba, kumakain ng pinya na may asin o bagoong – doble irritant: asim + alat.

Typical na maling paggamit:

• Gawing “dessert” agad pagkatapos ng sobrang bigat na meal (lechon, pritong ulam, etc.) – punong-puno na ang tiyan, tapos sasabayan pa ng maasim.
• Kakainin nang maramihan habang kuwentuhan – hindi namamalayan, kalahating pinya na pala ang naubos.
• Kakain ng pinya kahit sumasakit na ang sikmura, dahil “pampadumi.”

Mas maingat na paraan:

• Maliit na serving lang – ilang piraso, hindi buong mangkok.
• Iwasan kung alam mong sumasakit ang sikmura mo tuwing kumakain ng pinya – pakinggan ang katawan mo.
• Huwag isabay sa sobrang alat o sobrang daming maanghang.

3) Mangga – Lalo na Hilaw na Maasim

Ay, ito na. Paborito ng halos lahat.
Pero aminin natin: yung hilaw, maasim, dinidilaan pa pati buto, at kadikit nito:

• bagoong,
• asin,
• sili,
• at minsan softdrinks pa!

Bakit ito pahirap sa tiyan?

• Asim mula sa hilaw na mangga = dagdag acid.
• Alat mula sa bagoong/asin = pahirap sa tiyan at bato.
• Ang dami kadalasang nakakain – hindi lang 2 piraso, minsan halos 1 buong mangga.

Sa tiyan ng senior na may:

• mahina na na lining sa sikmura (gastritis, ulcer),
• o tumaas na gastric sensitivity,

puwedeng magresulta sa:

• kirot, hapdi,
• kabag,
• pagdighay,
• minsan pati pagtatae.

Kuwento ni “Mang Tony”

Si Mang Tony, 68, every hapon, pulutan niya: hilaw na mangga + bagoong + alak.
Tuwing gabi, reklamo niya:

• “Ang bigat ng dibdib ko.”
• “Parang may umaakyat na apoy sa lalamunan ko.”

Nang pinatigil ng doctor ang maasim + alat + alak, gumaan bigla ang pakiramdam niya.

Mas maingat na paraan:

• Piliin ang hinog na mangga, mas matamis, mas kaunti ang asim.
• Limitahan ang bagoong at asin.
• Huwag gawing araw-araw na “pulutan” sa hapon kung alam mong sumasakit na ang sikmura mo.

4) Saging – Oo, Healthy… Pero Sa Iba, Kabag Trigger

Kontrobersyal ng kaunti si saging.
Maraming seniors ang sinasabihan ng doktor: “Mag-saging ka, maganda yan.”
Totoo – maganda sa:

• potassium,
• bituka,
• at pagdumi.

Pero…
May ibang tiyan na sumasama ang loob kapag sobrang saging ang kinain, lalo na kung:

• hilaw pa (saging na saba na hilaw, o medyo berde),
• sabay sa sobrang daming tubig,
• o sunod-sunod na piraso sa isang upuan.

Paano ito nagdudulot ng kabag?

• Ang saging ay may fiber at starch na sa ibang tao, kapag sabay-sabay at marami, ay nagfe-ferment sa bituka → utot, kabag, kabusugan, hindi komportableng tiyan.
• May seniors na napapansin: kapag saging lang ang almusal, walang ibang pagkain, sumasama ang loob, nag-aacid o nagkakabag.

Mas maingat na paraan:

• Kung napapansin mong nabibigatan ang tiyan mo kapag saging lang, subukan itong:
  • kainin kasabay ng kaunting tinapay o biskwit,
  • o gawing bahagi lang ng almusal, hindi buong meal.
• Huwag agad 3–4 na saging sa isang upuan; 1 medium-sized lang muna, obserbahan ang katawan.

Tandaan: iba-iba ang katawan. Hindi bawal ang saging, pero hindi rin ibig sabihing unlimited.

5) Mansanas, Peras, at Ibang Prutas na Mataas sa Fiber (Kapag Sobra at Biglaan)

Maraming nagsasabi: “Apple a day, keeps the doctor away.”
May katotohanan ’yan – pero sa tiyan na mabilis kabagan, puwede rin itong magdulot ng:

• hangin,
• kabag,
• pakiramdam na busog na busog,
• sakit sa tiyan.

Bakit?

• Ang mansanas, peras, at ilang prutas na high fiber ay maganda sa pagdumi…
• Pero kung:
  • hindi ka sanay sa fiber,
  • biglang ang dami mong nakakain,
  • sabay pa sa ibang high-fiber food (gulay, beans),

puwedeng magresulta sa fermentation sa bituka → gas, utot, kabag.

Maling paraan ng pagkain:

• Halos isang mangkok na apple/pear slices bilang late-night snack.
• Sunod-sunod na araw na puro fiber-heavy ang pagkain (prutas + gulay + beans) nang walang unti-unting pag-adjust.

Mas maingat na paraan:

• Kung dati kang konti lang kumain ng prutas, unti-unti lang idagdag ang high-fiber fruits – huwag biglaang 2–3 prutas agad.
• Uminom ng sapat na tubig sa maghapon, para maayos ang galaw ng bituka.
• Iwasan gawing sobrang late sa gabi ang mabibigat na prutas; mas okay sa umaga o tanghali, para may oras ang tiyan mag-digest.

6) Matatamis na Prutas sa Gabi, na Ginawang “Dessert” o “Midnight Snack”

Hindi isang partikular na prutas, kundi sitwasyon:

• Mangga (hinog),
• ubas,
• saging,
• melon, pakwan,
• at iba pang matatamis na prutas…

…na kinakain:

• late na late na sa gabi,
• pagkatapos ng sobrang bigat na hapunan,
• minsan ay sinasabayan pa ng kape o tsaa.

Ano ang problema dito?

• Kapag punong-puno na ang tiyan, tapos nagdagdag ka pa ng matatamis na prutas:
  • mas mabagal ang paglabas ng laman ng tiyan,
  • mas mataas ang tsansang umaakyat ang asim (GERD).
• Ang sobrang tamis ay puwede ring mag-trigger ng acid at kabag, lalo na kung may sabit pang:
  • kape,
  • tsaa,
  • softdrinks,
  • o maaalat at mamantikang ulam.

Para sa maraming seniors, napapansin nila:

“Kapag kumain ako ng prutas sa hapon okay lang… pero pag sa gabi, sumasama ang sikmura ko.”

Mas maingat na paraan:

• Kung mabilis sumakit ang tiyan mo, iwasan ang prutas bilang heavy midnight snack.
• Mas maayos na:
  • sa umaga,
  • mid-morning,
  • o hapon ka kumain ng prutas.
• Kung talagang gusto mo sa gabi, konti lang at hindi na sabay sa sobrang bigat na hapunan.

Paano Mas Gawing “Tiyan-Friendly” ang Pagkain ng Prutas sa Seniors?

Hindi natin layunin na takutin ka sa prutas.
Ang goal ay tamang gamit – lalo na kung lampas 60 o 70 ka na at may sensitibong sikmura.

Narito ang ilang general tips:

1. Huwag gawing “all-prutas” ang meal kung ikaw ay:

• may ulcer o GERD,
• madaling kabagan,
• o may problema sa asukal (diabetes, pre-diabetes).

Mas ok:

• prutas bilang bahagi lang ng meal, hindi buong meal.
• Halimbawa: konting kanin + ulam + gulay + maliit na serving ng prutas.

2. Iwasan ang sobrang asim kung sensitive ang tiyan mo

• Limitahan ang:
  • citrus,
  • hilaw na mangga,
  • maasim na pinya.
• Obserbahan: kung tuwing kakain nito ay sumasama ang pakiramdam, bawasan o iwasan.

3. Huwag agad sobrang dami

• Kahit healthy, kung isang mangkok agad sa isang upuan, puwedeng sumakit ang tiyan.
• Lalo na sa high-fiber fruits (mansanas, peras, ubas): unti-unti lang muna.

4. Piliin ang tamang oras

Mas karamihang mas ok ang prutas kapag:

• umaga o tanghali,
• hindi sobrang busog, hindi rin sobrang gutom,
• hindi bago matulog.

5. Pakinggan ang katawan

Bawat senior ay iba-iba ang reaksyon.

• Kung napansin mong sumasakit ang tiyan mo sa isang partikular na prutas, kahit sabi ng iba “ok yan,” respituhin ang katawan mo.
• Kung may seryosong sakit sa tiyan, bituka, atay o pancreas, laging kumonsulta sa doktor o dietitian bago magbago ng diet.

---

Muntik Nang Maospital si Lola…

Balikan natin si Lola Linda.

Nagbago siya ng routine:

• Hindi na siya kumakain ng maasim at sobrang daming prutas sa gabi.
• Ginawa na niyang umaga ang “prutas time” – konting saging o mansanas, kasabay ng pandesal at itlog.
• Kapag mangga ang gusto niya, hinog na at maliit lang na serving, hindi na hilaw na maasim.

Napansin niya:

• Mas madalang na ang hapdi sa sikmura,
• Mas konti ang gabing hindi makatulog sa asim,
• Mas komportable ang tiyan kapag umaga siya kumakain ng prutas.

Hindi naman nawala ang prutas sa buhay niya – inalis lang ang maling oras at maling dami.

Panghuling Paalala

Ang prutas ay biyaya, lalo na sa mga senior:

• nagbibigay ng bitamina,
• tumutulong sa pagdumi,
• magaan kumpara sa matatabang ulam.

Pero tulad ng kahit anong pagkain, may tamang paraan – lalo na kung:

• may edad na,
• may iniindang sakit sa sikmura,
• at mabilis kabagan.

Sa edad na lampas 60 o 70, tandaan:

• Healthy hindi lang ang “ano ang kinakain,” kundi paano, gaano kadami, at kailan mo ito kinakain.

🧡 Kung may senior kang mahal sa buhay—magulang, lolo’t lola, tito, tita o kaibigan—ishare mo ang blog post na ito sa kanila. Baka sa simpleng pag-aayos ng pagkain ng prutas, maiwasan nila ang hapdi sa sikmura, kabag, at puyat sa gabi, at mas ma-enjoy nila ang araw-araw na buhay.