NAGREKLAMO AKO SA LUMANG UNIPORME KO NA MAY TAHI… PERO NANG MAKITA KO SI NANAY SA SALAMIN, DAMIT NIYA PALA ANG MAS LUMA—KASI BINIBIGAY NIYA ANG BAGO SA AKIN.
Ako si Janelle, 16 years old, Grade 10.
At kung may isang eksenang paulit-ulit bumabalik sa isip ko tuwing nagrereklamo ako sa buhay, iyon ay yung umagang nakita ko si Nanay… sa salamin.
Umagang-umaga noon, pero parang mainit na agad ang ulo ko. Yung tipong kakagising mo pa lang, pero may sama ng loob ka na. May flag ceremony kasi kami, tapos may announcement na may dadalaw na supervisor at pipicturan daw yung klase. Kaya lahat, nag-ayos. Lahat, bagong plantsa ng uniform. Lahat, mukhang ready.
Ako?
Nakaupo sa gilid ng kama, hawak yung uniform ko na luma na, kupas na, at may tahi sa dibdib. Yung tahi na halatang tinahi lang ulit para matakpan yung punit.
Hinaplos ko yung tela, tapos parang mas lalong sumikip dibdib ko.
“Nanay… eto na naman po uniform ko?” sigaw ko mula sa kwarto. “Ang pangit na nito! May tahi pa oh!”
Narinig ko yung mahinang kaluskos mula sa labas. Parang nagmamadali siyang gumalaw. Tapos maya-maya, pumasok siya sa kwarto dala ang plantsa at isang maliit na basket ng damit.
“Anak, pasensya na ha…” sabi niya, pilit nakangiti. “Nilabhan ko na yan kagabi. Pinlantsa ko pa nga para maayos tignan.”
Hindi ako nakatingin sa kanya. Nakatingin ako sa tahi, sa kupas, sa mga bakas ng lumang panahon sa uniform ko.
“Nanay, si Carla bagong uniform. Si Jessa bago din. Ako, ganito pa rin!”
Tumaas boses ko. “Para akong… ewan.”
Tahimik lang si Nanay. Umupo siya sa dulo ng kama, tapos kinuha niya yung uniform ko. Parang ayaw niyang marinig yung bawat reklamo ko, pero pinipilit niya pa rin intindihin.
“Anak… konting tiis lang. Sa susunod, bibili tayo.”
“Kailan pa yang ‘susunod’?” sagot ko, masakit na masakit. “Lagi na lang ‘susunod’.”
Tumingin siya sa’kin. Hindi galit. Hindi rin umiiyak. Pero yung mata niya… parang may kinikimkim na pagod.
“Anak, hindi kita pinapabayaan…” mahina niyang sabi. “Gusto ko lang mauna ka.”
Pero dahil teenager ako, dahil marunong akong sumagot, at dahil mas malakas ang hiya kaysa pasensya ko, binitawan ko yung salitang hindi ko na mababawi.
“Kung hindi niyo kaya, sana hindi na lang kayo nag-anak.”
Parang tumigil ang hangin sa loob ng kwarto.
Parang biglang bumigat ang ilaw.
Parang may pumutol na tali sa pagitan namin.
Hindi nagsalita si Nanay. Tumayo siya, kinuha yung plantsa, at lumabas. Dahan-dahan, parang ayaw niyang ipakita na nasaktan siya.
Ako naman, nagbihis nang mabilis, nagdadrama habang nagbubutones.
“Bahala na,” bulong ko. “Ayoko nang ma-late.”
Pagharap ko sa salamin, inayos ko buhok ko. Pero hindi ko pa rin matanggap yung uniform. Ang pangit tignan. Ang pangit sa pakiramdam.
Parang may marka ng kahirapan.
At habang naka-focus ako sa sarili ko, biglang may gumalaw sa likod ko—refleksyon sa salamin.
Doon ko siya nakita.
Si Nanay, nakatayo sa may pintuan, tahimik.
Suot niya yung damit niyang pambahay—pero ngayon ko lang napansin kung gaano na pala iyon kaluma.
Yung blouse niya… manipis na, parang ilang taon nang paulit-ulit nilalabhan.
May kupas sa balikat.
May himulmol sa gilid.
At yung laylayan… may tahi din, mas halata pa kaysa sa uniform ko.
Pero ang mas tumama sa’kin, hindi yung damit.
Kundi yung ekspresyon ng mukha niya sa salamin.
Yung tingin niyang parang gusto niyang magsalita… pero pinipili niyang manahimik.
Yung tingin niyang parang sanay na siyang masaktan para sa’kin.
Biglang nanikip dibdib ko.
Doon ko lang naalala…
Noong nakaraang buwan, binilhan niya ako ng bagong sapatos.
Noong isang linggo, may bagong bag akong dala.
Noong minsan, may bagong jacket ako kapag malamig.
Pero siya?
Siya yung laging “okay lang.”
Siya yung laging “hindi ko kailangan.”
Siya yung laging “mamaya na ako.”
Bigla kong naitanong sa sarili ko…
Bakit parang ako yung laging bago… tapos siya yung laging luma?
Lumabas ako ng kwarto, dahan-dahan. Naabutan ko si Nanay sa sala, nag-aayos ng baon ko. May maliit na lalagyan ng kanin at konting ulam. Parang hindi pa siya kumakain.
“Nanay…” mahina kong tawag.
Tumingin siya, pilit ngumiti ulit. “O anak, baon mo. Ingat ka.”
Napatitig ako sa blouse niya. Ngayon ko na talaga siya tinitingnan.
Ngayon ko lang tinignan nang buo—hindi bilang “Nanay na dapat magbigay,” kundi bilang tao na napapagod.
“Nanay…” nanginginig boses ko. “Bakit… bakit luma na luma na damit niyo?”
Natigilan siya. Parang hindi niya inaasahan na mapapansin ko.
“Ay… okay lang ‘to, anak,” mabilis niyang sagot, sabay tingin sa damit niya. “Pambahay lang naman.”
“Hindi, Nay…” umupo ako sa tabi niya. “Ang nipis na. Ang kupas na. Parang… matagal na.”
Huminga siya nang malalim, tapos tumingin sa sahig.
“Anak…” mahina niyang sabi, “yung mga damit ko, pwede ko pang gamitin. Ikaw… kailangan mo sa school. Ayoko mapahiya ka. Ayoko maramdaman mo yung naranasan ko dati.”
“Anong naranasan niyo?” tanong ko, halos pabulong.
Napangiti siya nang mapait. “Noong estudyante ako, anak… isang uniform lang ako buong taon. Kapag may punit, tinatahi lang. Kapag may kupas, titiisin. Tapos alam mo yung mas masakit?”
Tumingin siya sa’kin, malumanay.
“Yung kapag pinagtatawanan ka, wala kang magawa. Kasi wala ka namang pambili.”
Nanginig ang labi ko.
“Kaya… ayoko mangyari sayo ‘yon,” dugtong niya. “Kahit ako na lang yung magtiis. Kahit ako na lang yung magkasya sa luma.”
Doon ko naramdaman yung bigat ng sinabi ko kanina.
“Sana hindi na lang kayo nag-anak.”
Para akong sinampal ng konsensya.
“Nanay…” bigla akong napaiyak. “Sorry po… sorry. Ang sama ko.”
Nakita ko yung mata niya na namuo rin ang luha, pero pinipigilan niya. Sanay siya pigilan ang sarili, kasi dapat “matatag” ang nanay.
“Anak, okay lang…” sabi niya, hinaplos ang buhok ko. “Bata ka pa. Naiintindihan ko.”
Pero ako, hindi ko na kaya.
“Hindi po okay lang,” sabi ko, umiiyak. “Kasi habang nagrereklamo ako sa tahi… kayo pala yung mas maraming tinatahi sa buhay.”
Natawa siya ng mahina, pero may luha na rin.
“Gusto ko lang… mauna ka,” sabi niya. “Kasi anak kita. Ikaw yung pangarap ko.”
Tinignan ko yung uniform ko. Oo, may tahi.
Pero bigla kong nakita yung ibang bagay.
Yung tahi… hindi pala iyon kahihiyan.
Tahi iyon ng sakripisyo.
Tahi iyon ng gabing puyat si Nanay, nag-aayos, naglalaba, nagtitipid, nagdadasal.
Kaya kinuha ko yung uniform ko, pinisil ko yung tahi, at sinabi ko:
“Nanay… simula ngayon, hindi na ako mahihiya dito. Kasi alam ko kung bakit may tahi. At mas proud ako… kasi kayo yung nagtahi para sa’kin.”
Yumakap ako sa kanya nang mahigpit.
At sa unang beses, naramdaman kong hindi lang siya basta “nanay.”
Siya yung taong nauubos para lang may mabuo sa’kin.
Minsan, tayong mga anak… ang bilis nating magreklamo sa lumang gamit.
Pero hindi natin napapansin, may magulang palang mas lumang-luma na ang suot, kasi ibinibigay nila sa atin ang bago.
Kaya bago tayo magsabi ng “bakit ganito,”
bago tayo magtampo sa tahi,
bago tayo mahiya sa kupas…
Tumingin muna tayo sa salamin.
Baka ang totoong kwento ng hirap,
hindi nasa uniform natin—
kundi nasa damit ng nanay natin,
na matagal nang luma,
pero matagal ding puno ng pagmamahal.
TRENDING STORY FOR YOU
