NAABUTAN KO SI NANAY NAGLALABA SA MADILIM NA KANTO HABANG UMUULAN… NANG TANUNGIN KO KUNG BAKIT, ANG SAGOT NIYA LANG: “PARA BUKAS, MALINIS KANG TITINGNAN NG MUNDO”.
Ako si Janelle, Grade 11 student. Galing ako noon sa school na parang ubos na ubos—hindi lang sa pagod, kundi sa hiya. Buong araw akong pinagtinginan, pinagtawanan, at paulit-ulit na tinanong ng mga kaklase ko kung bakit daw ganun ang suot ko, bakit daw laging luma, bakit daw parang palaging “kapos” ang dating ko.
Hindi ko sinasagot. Ngumingiti lang ako kahit gusto ko nang maiyak. Kasi sa totoo lang, pagod na rin akong magpaliwanag. Hindi ko naman pinili ‘to.
May class presentation kami noon. Kailangan naka-white polo at maayos ang uniform. Pero yung polo ko, may dilaw na mantsa na ayaw matanggal. Ilang beses na ‘yon nilabhan ni nanay, pero bumabalik pa rin. At nung araw na ‘yon, habang nakapila kami sa harap ng classroom, narinig ko yung isang kaklase kong pabulong pero sinasadya talagang marinig ko:
“Kadiri. Ang baho siguro sa bahay nila.”
Nagtawanan sila. Tapos may isa pang sumingit: “Baka sa kanal naglalaba.”
Parang may kumurot sa puso ko. Umuwi ako nang tahimik, bitbit ang bag na parang mas mabigat kaysa dati. Pagdating ko sa bahay, wala si nanay.
Ang nanay ko, si Alma, labandera. Minsan naglilinis sa bahay ng iba. Minsan nagtitinda ng gulay sa umaga. Siya lang ang meron ako. Simula nung iniwan kami ni tatay, si nanay na ang naging dalawang magulang ko—nagpapakain, nagpapaaral, nag-aalaga, at minsan, pinipilit ngumiti kahit halata mong pagod na pagod na siya.
“Nanay?” sigaw ko sa loob ng bahay.
Walang sumagot.
Napansin ko lang na wala yung timba, yung palanggana, at yung paborito niyang lumang sabon na amoy kalamansi. Kinabahan ako. Sa labas, umuulan na. Yung tipo ng ulan na hindi lang patak—kundi bagsak. Malamig, madilim, at parang may kasamang bigat ang hangin.
Lumabas ako, nagtalukbong ng hoodie, at naglakad sa kalsada. Basa na agad ang tsinelas ko, sumisingaw ang putik. Sa dulo ng eskinita, may madilim na kanto—yung lugar na iilan lang ang dumadaan kasi laging may naka-park na lumang yero at may ilaw lang na nanginginig sa poste.
Doon ko siya nakita.
Si nanay, nakasquat sa gilid ng kalsada, hawak ang damit, kuskos nang kuskos sa palanggana. Umiiyak siya. Hindi ko alam kung ulan yung tumutulo sa mukha niya o luha. Basang-basa ang buhok niya, dumikit sa pisngi. Namumula ang mga mata niya, nanginginig ang labi, pero tuloy-tuloy pa rin ang labada.
Parang nawala ang hininga ko.
“Nanay…?” mahina kong tawag habang lumalapit. “Anong ginagawa mo dito? Ang dilim… umuulan…”
Napatingin siya sa akin, parang nagulat na nahuli siya. Mabilis niyang pinunasan ang mukha niya, pero wala ring silbi kasi ulan din ang pumupunas. Pilit siyang ngumiti.
“Ay… anak,” sabi niya. “Bakit nandito ka? Uwi na. Baka magkasakit ka.”
“Nanay, ikaw ang mababasa,” sagot ko, nanginginig ang boses. “Bakit ka dito naglalaba? Pwede naman sa bahay.”
Tumingin siya sa palanggana, sa mga damit na hinahagod niya na parang buhay ang nakasalalay. Tapos napabuntong-hininga siya. Yung buntong-hininga na parang may tinatagong pagod na ilang taon nang hindi nailalabas.
“Sa bahay kasi…” mahina niyang sabi. “Mahina yung ilaw. Tapos wala na tayong tubig sa gripo. Kanina pa ako nag-iigib. Naubos na.”
Napatigil ako. “E bakit hindi bukas na lang?”
Doon siya tumingala sa akin. At dun ko nakita kung gaano ka-lalim ang lungkot sa mata niya—yung lungkot na hindi mo makikita sa taong umiiyak lang dahil sa problema, kundi yung lungkot na umiiyak dahil wala nang ibang paraan.
Tapos sinabi niya yung linyang hindi ko malilimutan habang buhay:
“Para bukas, malinis kang titingnan ng mundo.”
Parang may sumabog sa dibdib ko.
“Ha?” yun lang ang lumabas sa bibig ko.
Hinawakan niya yung isang puting polo—yung polo ko para bukas. Kinuskos niya ulit sa parteng may mantsa, parang kinakausap niya yung dumi.
“Alam ko,” sabi niya, “pinagtatawanan ka sa school. Alam ko kasi naririnig ko minsan pag hinahatid kita sa gate. Yung mga tingin, yung mga bulong… nararamdaman ko.”
Napapikit ako. “Nanay… bakit hindi mo sinabi?”
“Hindi ko sinabi kasi ayokong masaktan ka lalo,” sagot niya. “At ayokong magalit ka sa mundo. Kasi anak, kahit masakit… kailangan mo pa ring lumaban.”
Nadagdagan ang luha ko. “Pero bakit mo kailangang maglaba sa ulan? Hindi mo naman kasalanan na mahirap tayo…”
Tumawa siya ng mahina, pero walang saya. “Hindi ko kasalanan, oo. Pero responsibilidad ko pa rin na siguraduhin… na kahit papaano, may maibibigay akong dignidad sa’yo.”
“Dignidad?” ulit ko.
Tumango siya. “Kasi sa mata ng tao, ang bilis nilang humusga. Kapag marumi ang damit mo, iisipin nila marumi ka. Kapag luma ang gamit mo, iisipin nila wala kang pangarap. Kapag tahimik ka, iisipin nila mahina ka.”
Hinawakan niya ang kamay ko—malamig, basang-basa. “Pero anak… hindi ko hahayaang yun ang maging dahilan para umiyak ka gabi-gabi. Kung ang kaya kong ipaglaban ngayon ay ang damit mo… ipaglalaban ko.”
Napaupo ako sa gilid, walang pakialam kung mabasa ako. “Nanay… hindi mo dapat gawin ‘to. Magkakasakit ka.”
Umiling siya. “Mas natatakot akong magkasakit ang puso mo.”
Bigla kong naalala yung mga araw na sinasabi niyang “Busog na ako” kahit wala naman siyang kinakain. Yung mga gabing late siya umuuwi, tapos ang palusot niya “maraming labada,” pero ang totoo, nagdagdag siya ng trabaho kasi kailangan namin ng pambayad sa kuryente, sa project ko, sa pamasahe.
Niyakap ko siya bigla. Mahigpit. Ramdam ko yung buto ng balikat niya sa ilalim ng basang damit. Ramdam ko kung gaano siya kapayat, kung gaano siya napagod.
“Nanay, sorry…” hikbi ko. “Sorry kung minsan nagrereklamo ako. Sorry kung minsan nahihiya ako… sa buhay natin.”
Hindi siya sumagot agad. Hinaplos niya lang ang ulo ko, tulad ng dati. Tapos dahan-dahan niyang sinabi:
“Wag kang mahihiya sa akin, anak. Mahirap lang tayo, pero hindi tayo madumi. Ang dumi… yung mga taong humuhusga nang hindi nila alam kung anong laban ang tinatapos natin araw-araw.”
Tahimik kaming nagyakap habang umuulan. Parang yung ulan, hindi na lang patak ng tubig, kundi parang bumubuhos na pagod, lungkot, at lahat ng tinatago naming dalawa.
Maya-maya, pinilit kong tumayo. “Ako na, nanay. Tutulungan kita.”
“Hindi—” sabi niya, pero hinawakan ko na ang isa pang damit.
“Nanay,” sabi ko, matigas pero nanginginig, “kung para bukas malinis akong titingnan ng mundo… gusto ko rin bukas, malinis kang titingnan ng mundo. Hindi yung mag-isa kang lumalaban sa dilim.”
Tumingin siya sa akin. At sa unang pagkakataon sa araw na ‘yon, nakita ko ang tunay niyang ngiti—hindi pilit, hindi pangtakip, kundi ngiting may pag-asa.
Naglabada kami sa ulan. Sa madilim na kanto. Habang ang iba, natutulog sa init ng bahay, kami—nagtutulungan, nagkukusot, nanginginig sa lamig, pero mas mainit ang dibdib ko kasi alam kong hindi ako nag-iisa.
Kinabukasan, sinuot ko ang polo na amoy sabon at bagong banlaw. Hindi man perpekto. May konting mantsa pa rin kung tititigan mo. Pero iba na ang pakiramdam ko.
Pagpasok ko sa classroom, may tumingin pa rin. May bumubulong pa rin.
Pero sa isip ko, narinig ko yung boses ni nanay:
“Para bukas, malinis kang titingnan ng mundo.”
At doon ko naintindihan—hindi lang pala siya naglalaba ng damit.
Nililinis niya yung daan ko.
Nililinis niya yung pangarap ko.
Nililinis niya yung loob ko—para hindi ako magtanim ng galit, kahit maraming dahilan para sumuko.
Minsan, hindi natin nakikita ang sakripisyo ng magulang natin kasi nakatago ito sa mga “simpleng bagay”—isang malinis na uniform, isang plantsadong damit, isang baong may itlog kahit siya walang ulam.
Pero sa likod ng bawat kuskos, may dasal.
Sa likod ng bawat banlaw, may pag-asa.
Sa likod ng bawat gabing inuulan sila, may bukas na pinipilit nilang pasikatin para sa atin.
Kaya kung may isang bagay kang dapat tandaan kapag napapagod ka na, ito ‘yon:
May nanay na handang lumaban sa dilim at ulan… para lang pagdating mo sa mundo, hindi ka agad marumihan ng panghuhusga.
TRENDING STORY FOR YOU
