Alas-sais pa lang ng umaga nang simulan ni Rogelio “Rolly” Mendoza ang pamamasada ng kaniyang lumang jeepney.
Maingay ang makina nito, kupas ang pintura, at may maliit na butas sa bubong na tinatakpan lamang niya ng piraso ng goma kapag umuulan. Pero sa loob ng labingwalong taon, iyon ang naging sandalan niya para mapakain ang pamilya.
“Bayad po!”
Isa-isang inabot ng mga pasahero ang kanilang pamasahe.
May estudyante, empleyado, tindera, at ilang matatandang papunta sa palengke.
Sanay na si Rolly sa iba’t ibang klase ng pasahero. May nagmamadali. May tahimik. May makulit. May mga taong kulang ang bayad at may iba namang sobra.
Ngunit nang sumakay ang isang matandang lalaki sa hulihan ng jeep, hindi niya akalaing ang simpleng pamamasada noong araw na iyon ang magpapabago sa buong buhay niya.
Tahimik lamang ang lalaki.
Naka-faded na polo, lumang pantalon, at may dalang maliit na brown na sobre.
Nang makarating sila sa isang kanto, bumaba ang matanda.
“Bayad po,” sabi nito.
Paglingon ni Rolly, wala itong iniabot na pera.
Isang maliit na bagay ang inilagay nito sa kaniyang palad.
Isang lumang larawan.
“Manong, bayad po ito?” tanong ni Rolly na bahagyang natatawa.
Ngunit hindi sumagot ang matanda.
Sa halip, tumingin ito nang matagal sa kaniyang mukha.
Parang may gustong sabihin.
Pero bago pa makapagtanong si Rolly, mabilis itong bumaba at naglakad palayo.
“Manong!”
Tinawag niya ito.
Hindi lumingon.
Nagtaka ang mga pasahero.
“Baka nalimutan na niyang bayaran kayo,” biro ng isang lalaki.
Napailing si Rolly.
Ibinalik sana niya ang larawan sa bulsa upang itabi muna.
Ngunit nang hindi sinasadyang makita niya ang larawan, bigla siyang napahawak sa manibela.
Nanigas ang kaniyang mga kamay.
May tatlong tao sa litrato.
Isang batang babae.
Isang batang lalaki.
At isang lalaking nakangiti habang yakap ang dalawang bata.
Hindi ang lalaki ang dahilan kung bakit siya napatigil.
Kundi ang maliit na batang lalaki sa kaliwa.
Pamilyar ang mukha nito.
Pamilyar na pamilyar.
Dahan-dahang inilapit ni Rolly ang larawan sa kaniyang mga mata.
May maliit na sulat sa likod.
“Para kay Kuya Rolly, huwag mo kaming kalimutan.”
Nawala ang kulay sa mukha niya.
“Hindi maaari…”
Mabilis niyang pinarada ang jeepney sa gilid ng kalsada.
Nagulat ang mga pasahero.
“Manong, bakit?”
Hindi sumagot si Rolly.
Nakatitig lamang siya sa larawan habang nangingilid ang luha sa kaniyang mga mata.
Dalawampu’t limang taon na ang nakalipas.
Bago pa siya maging jeepney driver, isa siyang batang delivery helper sa palengke.
Labing-walong taong gulang lamang siya noon.
May nakilala siyang dalawang magkapatid na batang palaboy sa terminal.
Ang babae ay si Liza.
Ang lalaki naman ay si Jun-Jun.
Wala silang mga magulang.
Madalas silang matulog sa ilalim ng lumang kariton.
Dahil naaawa si Rolly, palagi niya silang binibigyan ng pagkain.
Minsan, kapag may sobrang kita siya, binibilhan niya si Liza ng tinapay at si Jun-Jun ng gatas.
Para sa kaniya, simpleng pagtulong lamang iyon.
Ngunit para sa dalawang bata, parang naging kuya na nila si Rolly.
Isang gabi, sinabi ni Jun-Jun sa kaniya ang isang bagay na hindi niya nakalimutan.
“Kuya Rolly, paglaki ko, babayaran ko lahat ng tulong mo.”
Tumawa lamang si Rolly.
“Hindi mo kailangang bayaran. Mag-aral ka lang.”
Ngunit makalipas ang ilang linggo, nawala ang magkapatid.
Sinabi ng mga tao sa terminal na may kumuha raw sa kanila.
May isang pamilyang nag-ampon.
Hindi na sila nakita ni Rolly.
Lumipas ang mga taon.
Nag-asawa siya.
Nagkaroon ng dalawang anak.
At unti-unting nawala sa kaniyang isip ang dalawang batang minsang nakasama niya sa terminal.
Hanggang sa araw na iyon.
Habang hawak ang larawan, bigla niyang naalala ang sulat.
“Huwag mo kaming kalimutan.”
Hindi niya alam kung sino ang lalaking kasama ng magkapatid sa litrato.
At higit sa lahat, hindi niya alam kung bakit nasa kamay niya iyon makalipas ang dalawampu’t limang taon.
“Nasaan sila?”
Mabilis niyang ibinalik ang jeepney sa ruta.
Hinabol niya ang matanda.
Ngunit wala na ito.
Ilang oras siyang nagtanong sa mga tindero, guwardiya, at driver sa paligid.
Walang nakakaalam kung saan nagpunta ang matanda.
Akala niya tapos na ang lahat.
Ngunit nang gabi ring iyon, may kumatok sa bahay niya.
Isang babae ang nakatayo sa labas.
Mahigit apatnapung taong gulang.
Namumugto ang mga mata.
“Si Rolly Mendoza po ba ito?”
“Oo.”
May inabot itong brown na sobre.
“May iniwan po sa akin ang tatay ko. Sinabi niyang ibigay ko raw ito sa inyo kapag nakita ko kayo.”
Nanlamig si Rolly.
“Tatay mo?”
Tumango ang babae.
Binuksan niya ang sobre.
Nandoon ang isang lumang resibo, isang maliit na piraso ng papel, at isa pang litrato.
Nang makita niya ang mukha ng babae sa litrato, napaupo siya.
Siya si Liza.
Ang babaeng nasa harapan niya ay anak nito.
“Nasaan ang nanay mo?”
Hindi agad sumagot ang babae.
“Patay na po siya.”
Parang may sumaksak sa dibdib ni Rolly.
“Bakit?”
“May sakit.”
Tumulo ang luha ng babae.
“Bago siya namatay, lagi niyang binabanggit ang pangalan ninyo.”
Napayuko si Rolly.
“Bakit hindi siya bumalik?”
“Sinubukan po niya.”
Napatingin siya.
“Dalawang beses siyang pumunta sa terminal.”
“Pero bakit hindi ko siya nakita?”
Tahimik ang babae.
Pagkatapos ay inilabas niya ang huling papel mula sa sobre.
Isang lumang listahan ng mga ruta.
At sa isang bahagi nito, may nakasulat na pangalan ni Rolly.
“Hindi po siya umalis dahil ayaw niya kayong makita.”
“Kung ganoon, bakit?”
“Dahil nalaman niyang may pamilya na kayo.”
Napaluha si Rolly.
Akala niya ay nakalimutan siya ni Liza.
Ngunit ang totoo, ayaw nitong guluhin ang buhay niya.
“Sinabi niya sa akin,” patuloy ng babae, “na minsan sa buhay niya, may isang taong tumulong sa kaniya nang walang hinihinging kapalit.”
Humigpit ang hawak ni Rolly sa larawan.
“Sinabi rin niya na kahit kailan, hindi niya nakalimutan ang kuya niya.”
Napayuko siya at napaiyak.
“Nasaan si Jun-Jun?”
Hindi sumagot ang babae.
Sa halip, inilabas niya ang isa pang litrato.
Nang makita iyon ni Rolly, tuluyan siyang napahawak sa dibdib.
Ang lalaking nakangiti sa litrato kasama sina Liza at Jun-Jun ay siya ring lalaking nakita niya sa lumang larawan.
Ngunit may nakasulat sa likod:
“Ito si Jun-Jun. Anak ni Liza.”
Hindi makahinga si Rolly.
“Sandali…”
Tiningnan niya ang babae.
“Kung si Jun-Jun ang nasa larawan… sino ang lalaking ito?”
Dahan-dahang umiling ang babae.
“Hindi po si Jun-Jun ang lalaki.”
“Kung ganoon, nasaan siya?”
Tumulo ang luha ng babae.
“Si Jun-Jun po ang tatay ko.”
Nanlaki ang mata ni Rolly.
“Hindi…”
“Siya po ang matandang sumakay sa jeep ninyo kanina.”
Parang tumigil ang mundo.
Ang matandang hindi niya nakilala.
Ang lalaking iniwan ang larawan.
Ang lalaking tinawag niyang “Manong.”
Siya pala ang batang minsang pinakain niya sa terminal.
Si Jun-Jun.
Agad tumayo si Rolly.
“Nasaan siya?”
“May sakit po siya.”
“Nasaan?!”
Itinuro ng babae ang isang ospital.
Tumakbo si Rolly palabas ng bahay.
Pagdating niya roon, nadatnan niyang nakahiga si Jun-Jun.
Mahina na ang katawan.
Humihinga nang mabagal.
Ngunit nang marinig nito ang boses ni Rolly, bahagyang dumilat ang matanda.
“Kuya…”
Napahawak si Rolly sa kaniyang kamay.
“Jun-Jun…”
Ngumiti ang matanda.
“Bayad ko na po.”
Umiling si Rolly habang umiiyak.
“Walang bayad ang ginawa ko para sa inyo.”
“Para sa akin… hindi iyon simpleng tulong.”
Napapikit si Jun-Jun.
“Binigyan mo ako ng dahilan para mabuhay.”
Humagulgol si Rolly.
“Bakit hindi ka bumalik?”
“Bumalik ako.”
Nanginginig ang boses ni Jun-Jun.
“Pero gusto kong makita kung maaalala mo pa ako.”
Tumingin siya sa kaniyang kamay.
“Naalala mo naman.”
Isinara ni Jun-Jun ang mga mata.
At ilang segundo lamang ang lumipas, tuluyan nang tumigil ang kaniyang paghinga.
Napatili si Rolly.
“Jun-Jun!”
Mahigpit niyang hinawakan ang kamay nito.
Ngunit wala nang sagot.
Sa kaniyang kabilang kamay, hawak pa rin niya ang lumang larawan.
Sa likod nito ay may huling sulat:
“Kuya Rolly, salamat dahil noong wala kaming kahit sino, ikaw ang naging pamilya namin.”
Umiyak si Rolly na parang batang nawalan muli ng kapatid.
At doon niya naunawaan ang isang bagay.
Minsan, hindi natin alam kung gaano kalaki ang naging epekto ng isang maliit na kabutihan.
Ang tinapay na ibinigay mo.
Ang pamasahe na pinatawad mo.
Ang kamay na hinawakan mo.
Ang taong tinulungan mong tumayo.
Maaaring nakalimutan mo na iyon.
Pero maaaring iyon ang mismong bagay na nagbigay sa ibang tao ng dahilan para mabuhay.
Kinabukasan, muling pinatakbo ni Rolly ang kaniyang jeepney.
Ngunit sa ibabaw ng dashboard, may isang bagong bagay.
Ang lumang larawan.
At sa tuwing may batang sumasakay na walang sapat na pera, hindi na siya nagtatanong.
“Bayad na.”
Dahil minsan, ang tunay na bayad sa kabutihan ay hindi pera.
Ito ay ang kaalamang kahit sandali lamang, naging dahilan kang hindi sumuko ang isang tao.
MGA ARAL SA BUHAY
1. Huwag maliitin ang maliit na kabutihan. Maaaring simpleng bagay lamang para sa atin, pero maaaring iyon na ang pinakamahalagang alaala ng isang taong nangangailangan.
2. Huwag kalimutang magpasalamat sa mga taong tumulong sa atin noong wala pa tayong maibigay sa kanila.
3. Hindi lahat ng taong nawawala ay nakakalimot. Minsan, tahimik lamang silang nagmamahal mula sa malayo.
4. Ang tunay na kayamanan ay hindi nasusukat sa pera. Ang kabutihang naibigay natin sa kapwa ang maaaring manatili kahit mawala na tayo.
5. Kung may pagkakataon kang tumulong ngayon, tumulong ka. Huwag mong hintayin ang araw na huli na ang lahat bago mo mapagtanto kung gaano kahalaga ang isang mabuting puso.
Kung naantig ka sa kuwento ni Rolly at Jun-Jun, ibahagi mo ito sa iyong mga kaibigan at pamilya. Baka may taong malapit sa iyo na nangangailangan lamang ng kaunting kabutihan, pag-unawa, o tulong upang muling magkaroon ng pag-asa.
Minsan, ang isang simpleng kabutihan na ginawa natin ngayon ay maaaring maging alaala ng isang taong dadalhin niya habang-buhay.
