INILABAS NG ANAK KO ANG BASURA AT ITINAPON SA MUKHA KO — PAGBUKAS KO SA LOOB, MAY BANKBOOK NA MAY LAMANG 5 MILYONG PISO, AT DOON AKO NANLUMO.
Ako si Lorna, 63 anyos, isang ina na ang buong buhay ay umiikot sa isang bagay: makatawid lang kami araw-araw.
Hindi ako mayaman. Hindi ako edukada. Ang alam ko lang, kapag may pagkain sa mesa, kahit tuyo, kahit sabaw ng noodles… panalo na ‘yon. Simula nang mawala ang asawa ko, ako na ang naging haligi. Kaya kahit matanda na, kahit nanginginig na ang tuhod, nangangalakal pa rin ako.
Araw-araw, bitbit ko ang sako. Pinipili ko ang bote, papel, lata—kung anumang puwedeng ipalit sa barya. Hindi ito trabaho na ikakaproud, pero ito ang trabaho na nagpapakain.
At ang pinaka-masakit?
Minsan, ang anak mo mismo ang unang mahihiya sa’yo.
Ang anak ko si Jomar, 28 anyos. Dati siyang sweet. Dati siyang “Nay, pahinga ka na.” Pero nung tumagal, nung nagkaedad, parang nagbago. Mas madalas na siyang mainis. Mas madalas na siyang magtaas ng boses. Parang ako na yung sagabal sa mundo niya.
“Ma, ‘wag ka na nga magkalat ng basura dito!”
“Ma, ang baho! Nakakahiya!”
“Ma, tigilan mo na ‘yan. Parang wala tayong dangal!”
Sa tuwing maririnig ko ‘yon, napapatingin ako sa kamay ko—mga daliring may kalyo, may sugat, may dumi. Hindi dahil gusto ko, kundi dahil ito yung kamay na naghanap ng paraan para mabuhay siya.
Pero hindi ako sumasagot.
Kasi nanay ako.
At kahit masakit, nilulunok ko.
Noong araw na ‘yon, umuwi ako galing pangangalakal nang mas maaga. Umuulan kasi. Basa ang tsinelas ko. Mabigat ang sako ko. At pagpasok ko sa bahay, narinig ko na agad ang boses ni Jomar—may kausap sa phone, parang may problema.
Pagkababa niya ng tawag, napansin niyang nasa sala ako. Tiningnan niya ako mula ulo hanggang paa, parang may kinikilalang hindi niya gusto.
“Ma, ano na naman ‘yang dala mo?” sabi niya, malamig.
“Mga bote lang, anak… may konting lata… pampalengke,” sagot ko, pilit na nakangiti.
Bigla siyang napabuntong-hininga, yung klase ng buntong-hininga na parang ako ang dahilan ng bigat ng buhay niya.
“Ma, tigilan mo na nga ‘yan! Ilang beses ko na sinabi! Nakakahiya! Lalo na pag may dumadaan dito!”
Tumahimik ako. Pinisil ko yung tali ng sako, parang doon ko ibinubuhos ang tapang.
“Anak… wala naman tayong ibang—” hindi ko natapos.
Sumabog siya.
“Kaya nga! Wala tayong iba kasi ayaw mong tumigil! Para kang adik sa basura! Para kang—”
Napaurong ako. Hindi ko kayang tapusin sa isip ko yung susunod niyang salita.
Tapos bigla niyang kinuha ang isang itim na garbage bag na nasa gilid—yung mga pinaghalong kalat na dapat itatapon sa labas. Nilabas niya iyon, at bago pa ako makapagsalita…
Itinapon niya sa mukha ko.
Bumagsak ang bag sa dibdib ko. Kumalat ang mga mumunting tira-tirang papel, balat ng kendi, lumang supot, at kung anu-ano. May tumama sa labi ko. May dumikit sa apron ko. Narinig ko ang pagkaluskos ng basura na parang sampal na may tunog.
“Nakakahiya ka, Ma!” sigaw niya. “Kung gusto mo ng basura, eto! Sa’yo na lahat!”
Parang may tumigil sa loob ko.
Hindi ako umiyak agad. Ang unang pumasok sa isip ko, “Ganito na pala ako kababa sa mata ng anak ko.”
Napatingin ako sa kanya. Nanginginig ang baba ko. Naghahanap ako ng kahit konting lambot sa mukha niya.
Pero wala.
Kaya yumuko na lang ako. Isa-isa kong pinulot ang mga tumalsik. Tahimik. Parang kung magsasalita pa ako, guguho na ako.
“Ma, itapon mo na ‘yan sa labas!” utos niya, sabay talikod.
Bitbit ko ang garbage bag palabas, pero sa loob-loob ko, parang hindi bag ang mabigat—kundi yung hiya at sakit. Umiiyak na ako habang naglalakad papunta sa may pintuan. Pero bago ko tuluyang ilabas, napansin ko…
May kakaiba sa bigat ng bag.
Parang… may matigas. Parang may nakatago.
Huminto ako. Napatingin ako sa itim na plastic. At sa unang pagkakataon, hindi ko na inisip ang utos niya. Binuksan ko yung tali.
Dahan-dahan. Parang natatakot ako sa kung anong makikita ko. Parang may kutob na hindi ordinaryo.
Pagbukas ko… una kong nakita ang mga lumang papel, resibo, supot. Pero sa gitna—may nakabalot na plastic envelope. Malinis. Hindi bagay sa basura.
Kinuha ko. Binuksan ko.
At doon ko nakita.
Bankbook.
Hindi lang basta bankbook.
May nakasulat pang pangalan, at sa loob, malinaw ang laman:
₱5,000,000.00
Limang milyon.
Parang biglang nawala ang hangin sa dibdib ko.
Naupo ako sa sahig. Hindi ko maramdaman ang tuhod ko. Hindi ko maramdaman ang kamay ko. Nakatingin lang ako sa numero, paulit-ulit, parang umaasang magbabago kapag pinagmasdan ko nang matagal.
Limang milyon…
Samantalang ako, araw-araw, gumigising ng madaling-araw para maghanap ng bote para sa isang daang piso.
Samantalang ako, tinitiis ang sakit ng likod para may pambili ng bigas.
Samantalang ako, pinapagalitan, pinapahiya, tinataponan ng basura…
Pero may limang milyon pala.
At doon ako nanlumo.
Hindi dahil sa tuwa.
Kundi dahil sa tanong na bumasag sa puso ko:
“Kung may ganito pala… bakit hinayaan mo akong magpakaganyan?”
Sa gitna ng pagkabigla ko, narinig ko ang yabag ni Jomar papalapit. Kita ko sa gilid ng mata ko ang paa niya. Napatigil siya nang makita niya akong nakaupo, hawak ang bankbook, at nakabukas ang basura.
“Ma…” biglang humina ang boses niya.
Tumingin ako sa kanya, luhaan, nanginginig.
“Anak…” pabulong kong sabi. “Ano ‘to?”
Hindi siya agad sumagot. Nakatayo lang siya, parang may tinatago ring bigat. Tapos bigla siyang lumuhod sa harap ko.
“Ma… hindi ko sinasadya yung ginawa ko…”
Pero wala na akong lakas para sigawan siya. Wala na akong lakas para magalit. Ang sakit ay hindi na galit. Ang sakit ay pagod.
“Bakit… Jomar?” tanong ko. “Bakit mo ako ginanyan kung may ganito pala tayo?”
Nanginginig ang labi niya.
“Ma… pera ko ‘yan.” sabi niya. “Ipon ko. Matagal na. Hindi ko sinasabi kasi… gusto ko sana surprise. Gusto ko sana kapag umabot ng ganyan, ipapahinto na kita. Bibili tayo ng maliit na tindahan. Papagalingin kita. Papatirahin kita sa maayos.”
Napapikit ako. Mas lalo akong nanghina.
“Edi bakit… bakit mo itinapon yung basura sa mukha ko?”
Humagulgol siya.
“Kasi Ma… takot na takot ako.” amin niya. “Araw-araw ka lumalabas. Araw-araw ka nalalagay sa peligro. Isang beses… may nagsabi sa’kin na nakita kang nadulas sa kanal. Ma, nanginig ako. Natakot ako na baka isang araw, hindi ka na umuwi.”
Tumigil siya, huminga nang malalim.
“Hindi ko alam paano ka pigilan. Napuno ako. Mali ako. Sobrang mali. Pero Ma… ginawa ko yun kasi gusto kong matauhan ka… kasi gusto kong itapon mo na lahat ng basura sa buhay mo… kasama na yung pangangalakal.”
Napatitig ako sa kanya. Parang gusto kong yakapin siya, pero parang gusto ko ring umiyak sa lahat ng taong nakakakita sa’kin na parang wala akong halaga.
“Anak…” mahina kong sabi. “Hindi basura yung ginawa ko para mabuhay tayo.”
Umiyak siya nang mas malakas.
“Alam ko, Ma… ngayon ko lang narealize… nung nakita kitang hawak yung bankbook… na kahit may pera na pala… nasaktan ko pa rin ang pinakamahalaga.”
Tahimik akong huminga. Tinitigan ko ulit ang bankbook.
Limang milyon.
Pero ang naisip ko, hindi “Yaman.”
Ang naisip ko…
“Sana kahit isang beses, bago mo ako tinapunan ng basura… tinapunan mo muna ako ng pag-unawa.”
Tumulo ang luha ko, mainit, diretso sa pahina ng bankbook.
At doon ko naintindihan:
May mga anak na akala nila pera ang sagot sa lahat.
Pero hindi nila alam, minsan, ang kailangan ng magulang…
Hindi milyon.
Kundi respeto.
Kaya tumayo ako, kahit nanginginig. Hinawakan ko ang kamay ni Jomar.
“Anak,” sabi ko, “salamat… pero sana tandaan mo…”
Huminga ako, saka ko sinabi ang pinakamasakit na katotohanan:
“Hindi ako nanlumo dahil may limang milyon. Nanlumo ako… kasi bago ko nakita ‘yan… nakita ko muna kung gaano kababa ang tingin mo sa’kin.”
Napayuko siya. At sa unang pagkakataon sa mahabang panahon, nakita ko ulit yung batang si Jomar—yung batang kumakapit sa palda ko, yung batang takot mag-isa.
Yumakap siya sa akin nang mahigpit.
“Sorry, Ma… hindi na mauulit…”
At habang yakap niya ako, pinulot ko ang mga kalat sa sahig, isa-isa, hindi na bilang basura…
Kundi bilang paalala.
Na ang pagmamahal, hindi dapat ipinapakita sa pagsigaw.
Hindi rin sa paghahagis.
Hindi rin sa pagpapahiya.
Kasi kahit may limang milyon ka pa…
Kung ang kapalit ay luha ng nanay mo…
Sobrang mahal pa rin ng bayad.
At kung may natutunan ako sa araw na ‘yon, ito ‘yon:
Minsan, hindi pera ang nagpapalambot ng puso.
Kundi ang pag-alala na ang taong kaya mong tapunan ng basura…
Ay siya ring taong dati, kayang magutom, para lang may maipakain sa’yo.
TRENDING STORY FOR YOU
