EPISODE 1
Sa gitna ng mataong kalsada ng San Pablo City, Laguna, isang matandang lalaki ang araw-araw na pumipila sa isang maliit na sangay ng bangko. Sa edad na pitumpu’t anim na taong gulang, si Mang Ernesto ay mahina na ang mga tuhod, bahagyang nakayuko kung maglakad, at palaging nakasuot ng kupas na polo at lumang tsinelas. Ngunit sa kabila ng kanyang katandaan, hindi siya pumapalya sa pagpunta sa bangko tuwing umaga, bitbit ang isang maliit na supot na naglalaman ng limang pisong barya at isang lumang passbook.
Ang dalawampu’t walong taong gulang na bank teller na si Andrea ay matagal nang nagtataka sa kakaibang nakagawian ng matanda. Sa loob ng halos anim na buwan, araw-araw itong pumupunta tuwing bukas ang bangko upang magdeposito ng eksaktong limang piso. Kahit umuulan o napakainit ng panahon, matiyaga itong naghihintay sa pila kasama ang ibang mga depositor. Minsan ay inaabot pa siya ng halos isang oras bago makarating sa teller window.
“Lolo Ernesto, limang piso na naman po?” nakangiting tanong ni Andrea habang tinatanggap ang maliit na barya.
“Oo, hija. Basta may limang piso pa ako, kailangan kong maihulog iyan,” malumanay na sagot ng matanda.
Hindi maiwasang magtaka ni Andrea. Ang ibang customer ay nagdedeposito ng libo-libong piso, samantalang ang matanda ay tila napakalaking bagay na sa kanya ang limang piso. May ilang empleyadong palihim pang nagtatawanan dahil sa kanyang ginagawa. Ngunit hindi kailanman sumabay si Andrea sa pangungutya. Sa halip, palagi niyang inaasikaso ang matanda nang may paggalang at binibigyan ng upuan kapag napapansing nahihirapan na itong tumayo.
Isang maulang umaga, dumating si Mang Ernesto na basang-basa ang kanyang damit at nanginginig sa lamig. Halatang nahihirapan siyang huminga matapos maglakad mula sa kabilang barangay. Agad siyang inalalayan ni Andrea at inalok ng tubig.
“Lolo, bakit po ninyo pinipilit pumunta rito kahit masama ang panahon? Maaari naman po kayong mag-ipon muna ng mas malaking halaga bago magdeposito,” nag-aalalang tanong niya.
Ngumiti ang matanda habang hinahaplos ang kanyang lumang passbook.
“Hija, may pangako kasi akong kailangang tuparin. Kapag tumigil ako kahit isang araw, baka hindi ko na makayanan pang ipagpatuloy.”
Lalong nagtaka si Andrea, ngunit hindi na niya pinilit ang matanda na magpaliwanag.
Kinabukasan, hindi dumating si Mang Ernesto. Pati sa sumunod na araw ay hindi rin ito nagpakita. Dahil sa matinding pag-aalala, paulit-ulit na napatingin si Andrea sa pintuan ng bangko, umaasang makikita ang pamilyar nitong mukha.
Pagkaraan ng tatlong araw, isang babaeng nasa apatnapung taong gulang ang lumapit sa kanyang teller window. May dala itong lumang passbook at isang sobre na may nakasulat na pangalan ni Andrea.
“Ako po si Liza, pamangkin ni Mang Ernesto,” mahinang pagpapakilala nito. “May ipinakiusap po siyang ibigay ito sa inyo.”
Nanlamig ang katawan ni Andrea nang malamang na dinala sa ospital ang matanda matapos mawalan ng malay sa kanilang bahay.
Nang buksan niya ang passbook para sa isang hiniling na account inquiry, napansin niyang sa unang pahina ay may nakadikit na maliit na litrato ng isang batang babae. Sa ilalim nito ay may sulat-kamay na nagsasabing, “Para sa pag-aaral ni Ana. Kahit limang piso araw-araw, hindi susuko si Lolo.”
Napahawak si Andrea sa kanyang bibig nang makita ang isang pamilyar na mukha sa lumang litrato. Ang batang babae ay nakasuot ng unipormeng halos kapareho ng kanyang isinuot noong elementarya.
Ngunit ang lalong nagpatigil sa kanya ay ang pangalang nakasulat sa likod ng larawan.
Andrea Mae Villanueva.
EPISODE 2
Nanginginig ang mga kamay ni Andrea habang paulit-ulit na tinitingnan ang litrato at pangalang nakasulat sa loob ng passbook. Hindi niya maipaliwanag kung bakit nasa pag-iingat ni Mang Ernesto ang isang larawan niya noong pitong taong gulang pa lamang siya. Sa pagkakaalam niya, lumaki siyang walang lolo dahil maagang naulila ang kanyang ina at wala nang ibang kamag-anak na nakikipag-ugnayan sa kanila.
“Bakit po may litrato ko rito?” halos pabulong niyang tanong kay Liza.
Napaluha ang babae bago dahan-dahang inilabas ang sobreng ipinadala ng matanda.
“Matagal ka na niyang hinahanap, Andrea. Hindi lang niya alam kung paano sasabihin sa iyo na siya ang lolo mo.”
Parang tumigil ang paligid sa narinig ng dalaga. Ipinaliwanag ni Liza na si Mang Ernesto ang ama ng kanyang inang si Elena. Mahigit dalawampung taon na ang nakalilipas, nagkaroon sila ng matinding alitan nang magpasya si Elena na magpakasal sa isang mahirap na karpintero. Dahil sa pagmamalaki, itinakwil ni Mang Ernesto ang anak at ipinagbabawal na itong bumalik sa kanilang bahay.
Ngunit nang mabalitaan niyang pumanaw si Elena dahil sa karamdaman, labis niyang pinagsisihan ang kanyang nagawa. Sinubukan niyang hanapin ang apo, ngunit nailipat na ito sa pangangalaga ng mga kamag-anak ng ama nito. Lumipas ang maraming taon bago niya nalaman na nagtatrabaho si Andrea sa isang bangko sa San Pablo.
Sa halip na agad magpakilala, pinili ng matanda na magdeposito ng limang piso araw-araw upang magkaroon ng dahilan na makita ang kanyang apo. Ang perang iyon ay mula sa maliit na kinikita niya sa pagtitinda ng mga gulay sa palengke.
“Hindi niya gustong guluhin ang buhay mo,” umiiyak na paliwanag ni Liza. “Sapat na raw sa kanya na makita kang nakangiti at malaman na maayos ang iyong kalagayan.”
Dahan-dahang binuksan ni Andrea ang sobre. Sa loob ay may liham na nakasulat sa nanginginig na sulat-kamay.
“Mahal kong Andrea, patawarin mo ang iyong matandang lolo. Noong bata pa ang iyong ina, mas pinili ko ang aking pagmamalaki kaysa sa pagmamahal. Hindi ko na naibalik ang mga panahong nawala sa amin. Nang makita kitang muli, natakot akong sabihin kung sino ako dahil baka kamuhian mo rin ako. Kaya araw-araw akong nagdadala ng limang piso. Hindi upang yumaman ka, kundi upang kahit sandali ay makita ko ang apo kong iniwan ng panahon.”
Tuluyang napahagulgol si Andrea habang binabasa ang huling pangungusap.
“Anak, kung may pagkakataon pa, sana matawag mo akong Lolo kahit isang beses lamang.”
Hindi nag-aksaya ng panahon si Andrea. Humingi siya ng pahintulot sa kanyang supervisor at agad na nagtungo sa ospital kasama si Liza. Pagdating sa silid, nakita niyang nakahiga ang matanda, nanghihina at nakakabit sa mga kagamitang medikal.
Dahan-dahan siyang lumapit at hinawakan ang kulubot nitong kamay.
“Lolo Ernesto,” nanginginig niyang tawag.
Unti-unting iminulat ng matanda ang kanyang mga mata. Nang makilala si Andrea, agad itong napaluha.
“Anak… alam mo na?”
Tumango ang dalaga habang mahigpit na niyayakap ang matanda.
“Opo, Lolo. Pero bakit po kayo nagtago? Hindi ninyo kailangang magdeposito ng limang piso araw-araw para lang makita ako.”
Humagulgol si Mang Ernesto habang paulit-ulit na humihingi ng tawad.
“Akala ko kasi, hindi mo na ako matatanggap.”
“Lolo, hindi ko na po maibabalik si Mama. Pero nandito pa po tayo. Ayokong sayangin ang pagkakataong makilala kayo.”
Makalipas ang ilang linggo, unti-unting bumuti ang kalagayan ni Mang Ernesto. Sa tulong ni Andrea, nakalipat ito sa isang maliit na silid sa kanilang bahay upang hindi na kailangang mamuhay nang mag-isa.
Isang umaga, magkasama silang nagtungo sa bangko. Ngunit sa pagkakataong iyon, hindi na limang piso ang dala ng matanda. Hawak niya ang lumang passbook na naging dahilan ng kanilang muling pagkikita.
“Lolo, bakit po ninyo dinala iyan?” nakangiting tanong ni Andrea.
Mahinang tumawa si Mang Ernesto.
“Dati, kailangan kong maghulog ng limang piso para makita ka. Ngayon, gusto ko na lamang itago ito bilang alaala ng mga araw na hindi ako sumuko sa paghahanap sa iyo.”
Ngumiti si Andrea habang inaalalayan ang matanda palabas ng bangko. Sa unang pagkakataon matapos ang napakaraming taon, hindi na kailangang pumila ni Mang Ernesto upang makasama ang pinakamamahal niyang apo. Sapagkat ang limang pisong minsang naging dahilan ng kanilang pagkikita ay napalitan na ng isang pamilyang matagal nilang parehong hinahanap.
