EPISODE 1: ANG BULONG SA TUWING HATINGGABI
Maliit lang ang bahay nina Mila sa dulo ng barangay—luma ang sahig, kupas ang dingding, at may lumang orasan na matagal nang sira ngunit nakasabit pa rin sa pader. Doon nakatira si Mila kasama ang dalawa niyang anak na sina Jun at Elay. Mula nang mawala ang asawa niyang si Ramon anim na buwan na ang nakalipas, siya na lang mag-isa ang kumakayod sa paglalabada at pananahi para may maipakain sa mga bata.
Noong una, inakala niyang simpleng pangungulila lang ng mga anak ang dahilan kung bakit hirap silang matulog. Tuwing hatinggabi, nagigising ang dalawa na magkayakap, nanginginig, at umiiyak. Paulit-ulit nilang sinasabi na may naririnig daw silang bulong sa kuwarto.
“Anong oras ba iyon?” tanong ni Mila minsang inalo niya si Elay.
Umiling ang bata. “Hindi po namin naririnig ang oras… kundi ’yung bulong.”
Nang gabing iyon, lalo pang bumigat ang pakiramdam ni Mila. Dahil sa totoo lang, ilang linggo na rin niyang napapansin na tila may kakaiba sa silid ng mga bata. Minsan paggising niya, bukas ang cabinet kahit isinara niya ito. Minsan may maliliit na putik sa sahig kahit hindi naman umuulan. At isang beses, nakita niyang may mga gasgas na parang sulat sa dingding, ngunit hindi niya maintindihan kung ano ang nakasulat.
Dahil sa takot at pag-aalala, kinabukasan ay nagtungo siya sa barangay hall upang humingi ng tulong. Hindi naman siya humihingi ng exorcist o albularyo. Gusto lang niyang may tumingin sa bahay—baka may taong pumapasok, baka may nananakot sa mga anak niya.
Ang naitalagang tumulong ay si Patrolman Oca, isang batang pulis na kilala sa pagiging mahinahon at mapagmasid. Hindi siya agad naniwala sa kababalaghan, pero naniwala siya sa takot ng isang ina.
“Puntahan natin mamayang gabi,” sabi niya. “Minsan, may paliwanag ang mga bulong. Kailangan lang nating marinig nang maayos.”
Ngunit pagpasok nila sa silid ng mga bata nang gabing iyon, agad napakunot-noo si Patrolman Oca.
Sa pader, sa ilalim mismo ng lumang orasan, may nakasulat na mga salitang tila kinamot gamit ang matulis na bagay:
CAIMON BAPING NAG IUMO HAY-DAWN
At sa unang tingin pa lang, alam niyang hindi simpleng kalokohan iyon.
EPISODE 2: ANG MGA SALITANG WALANG MAKABASA
Mahigpit ang kapit nina Jun at Elay sa kumot habang nakatayo si Patrolman Oca sa gitna ng silid. Tinapatan niya ng ilaw ang dingding. Hindi pantay ang mga letra. May malalalim, may pahapyaw. Parang isinulat iyon ng nanginginig na kamay—o ng isang batang hindi sanay magsulat.
“Sinong sumulat nito?” tanong niya nang hindi inaalis ang tingin sa pader.
Sabay na umiling ang magkapatid.
“Hindi po kami,” sagot ni Jun, nanginginig ang boses. “Nagigising na lang po kami, tapos may bumubulong.”
“Ano ang sinasabi ng bulong?” tanong muli ng pulis.
Tahimik si Elay sa una. Pagkatapos ay marahang nagsalita. “Parang may umiiyak po. Tapos paulit-ulit lang. Hindi po namin maintindihan. Kaya sinubukan ko pong isulat noon sa papel… pero ganiyan lang po ang tunog sa akin.”
Napalingon si Patrolman Oca sa bata. “Ikaw ang nagsulat?”
Napayuko si Elay. “Opo. Natakot po kasi ako na baka akala ni Mama, nagsisinungaling kami.”
Nagkatinginan si Mila at ang pulis. Biglang nag-iba ang bigat ng sitwasyon. Ibig sabihin, hindi random na sulat ang nasa dingding. Phonetic iyon. Pilit isinusulat ng bata ang naririnig niyang bulong.
Tahimik na inulit ni Oca ang mga salita sa mabagal na paraan.
“Cai… mon… baping… nag iumo… hay-dawn…”
Maya-maya, tila may kumirot sa alaala niya. Ang salitang “iumo” ay parang “umiiyak.” Ang “hay-dawn” ay maaaring “hating-daan” o “hagdan.” At ang “Caimon”—
“Ramon…” bulong niya.
Napatakip ng bibig si Mila.
Si Ramon ang pangalan ng nawawala niyang asawa.
Biglang bumigat ang hangin sa silid. Hindi dahil sa multo, kundi dahil sa posibilidad na ang mga bata ay may naririnig na bagay na may kinalaman sa ama nilang hindi pa rin natatagpuan hanggang ngayon.
Muling sinipat ni Oca ang dingding, ang sahig, at ang lumang cabinet. Napansin niyang ang isang tabla sa paanan ng kama ay mas bago kaysa sa ibang bahagi ng sahig. May bakas din ng lumang putik sa gilid nito.
“Mila,” marahan niyang sabi, “mula nang mawala si Ramon… may pinagawa ba rito sa silid?”
Nag-isip ang babae. “Wala po. Pero… may isang gabi noon na dumating ang bayaw ko. Si Simon. Sabi niya titingnan daw ang sahig kasi may yupi.”
Napatitig si Oca sa sulat sa dingding.
CAIMON.
Hindi “Ramon.”
Kundi parang… Simon.
At doon nagsimulang mabuo ang isang nakakatakot ngunit totoong posibilidad.
EPISODE 3: ANG LIHIM SA ILALIM NG SAHIG
Mula sa sulat sa dingding, bumilis ang pag-iisip ni Patrolman Oca. Ang “Caimon” ay maaaring tunog ng “Simon.” Si Simon ang bayaw ni Mila at kapatid ng nawawalang si Ramon. Matagal na raw itong pabalik-balik sa bahay matapos ang pagkawala ng asawa niya, kunwari’y tumutulong sa pagkukumpuni at pagdadala ng kaunting bigas. Tahimik ito at bihirang magsalita, kaya hindi kailanman napagtuunan ng hinala.
“Nasaan si Simon ngayon?” tanong ni Oca.
“Nasa kabilang baryo raw po. Kargador minsan sa pier,” sagot ni Mila, litong-lito na. “Bakit po?”
Hindi agad sumagot ang pulis. Lumuhod siya sa tabi ng kama ng mga bata at sinuri ang sahig. Isang tabla ang kapansin-pansing mas bago ang pako at mas mapusyaw ang kahoy. Parang minadaling ikabit kapalit ng isang dating piraso.
“Pwede ba nating iangat ito?” tanong niya.
Namutla si Mila. “Dito po natutulog ang mga anak ko…”
Tahimik na tumango si Oca. “At baka may dahilan kung bakit dito sila may naririnig.”
Tinawag niya ang kasamang tanod na nasa labas. Gamit ang bareta, dahan-dahan nilang inangat ang tabla. Kumalabog ang dibdib ng lahat nang umangat iyon nang bahagya. Mula sa ilalim ay sumingaw ang amoy ng lumang kahalumigmigan at putik.
Napatili si Elay at napayakap kay Mila.
Sa loob ng butas ay walang bangkay, gaya ng kinatatakutan ng lahat. Ngunit may isang lumang supot na plastik, basang-basâ, at tila matagal nang itinago roon. Kinuha ito ni Oca at maingat na binuksan.
Sa loob ay isang sirang cellphone, isang relo, at isang maliit na notebook.
Napaupo si Mila sa sahig sa pagkabigla. “Sa asawa ko po ’yan… relo niya ’yan…”
Nanginginig ang kamay ni Oca habang binubuklat ang notebook. Karamihan sa pahina ay nabura na, pero may ilang salitang mababasa pa:
“Kapag may nangyari sa akin, si Simon…”
Putol ang kasunod dahil nabasa ng tubig. Ngunit sapat na iyon para manginig ang buong bahay sa katotohanan.
Hindi pala multo ang bumubulong sa mga bata.
Ang mga “bulong” ay galing sa lumang vent sa ilalim ng bahay. Tuwing malakas ang hangin sa gabi, ang hangin na dumaraan sa siwang at sa lumang kahoy ay lumilikha ng tunog na paulit-ulit na tila mga salitang sinubukang buuin ng isip ng mga bata. At dahil narinig na noon ni Elay ang pangalan ni Simon sa pagtatalo ng mga matatanda, iyon ang tunog na tumatak sa kanya.
Hindi kababalaghan ang bumalik.
Katotohanan.
At ngayon, may sapat nang dahilan si Patrolman Oca para hanapin ang lalaking matagal nang malayang naglalakad—habang ang isang pamilya ay unti-unting nilalamon ng takot at pangungulila.
EPISODE 4: ANG PAGHARAP SA KATOTOHANAN
Kinabukasan, agad ipinahanap ni Patrolman Oca si Simon. Hindi na siya nakabalik sa pier. Wala rin ito sa inuupahang kubo sa kabilang baryo. Lalong tumibay ang hinala ng pulis na may tinatakasan ang lalaki. Samantala, dinala sa presinto ang relo, cellphone, at notebook ni Ramon bilang ebidensiya. Ang sirang cellphone ay ipinasuri, at bagaman hindi na mabuksan, sapat na ang mga natagpuan upang buksan muli ang matagal nang natabunang kaso ng pagkawala.
Habang abala ang mga pulis, si Mila naman ay nakaupo sa tabi ng mga anak niya sa barangay hall. Wala siyang tigil sa pagluha. Hindi dahil sa multo. Kundi dahil sa napakatagal na panahong ang hinahanap niyang asawa ay tila napakalapit lang pala sa katotohanan—at posibleng ang taong pinagkatiwalaan niyang bayaw ang may alam sa lahat.
“Huwag mo nang akuin ang sisi,” sabi ni Oca nang makausap niya si Mila. “Hindi mo ito kasalanan.”
“Pero bakit hindi ko nakita?” umiiyak niyang tanong. “Bakit hindi ko naisip? Ilang beses siyang pumupunta rito… ilang beses kong pinapasok sa bahay…”
Hindi makasagot si Oca agad. Dahil minsan, ang pinakamasakit sa katotohanan ay hindi lamang ang kasamaan ng gumawa nito, kundi ang bait ng mga taong niloko niya.
Kinagabihan, natagpuan si Simon sa bahay ng dating kumpare sa kabilang bayan. Nang dalhin siya sa presinto at komprontahin sa mga natagpuan, una’y mariin siyang tumanggi. Ngunit nang ilapag sa mesa ang relo ni Ramon, ang notebook, at ang mga litrato ng sahig na siya mismo ang nagkumpuni noon, tuluyan siyang nanghina.
Sa huli, umamin din siya.
Nag-away raw sila ni Ramon dahil sa pera sa benta ng lupa ng kanilang mga magulang. Sa gitna ng pagtatalo sa bahay, natulak niya ang kapatid. Tumama ang ulo nito sa gilid ng aparador at hindi na nakabangon. Sa takot, itinago niya ang ilang gamit ni Ramon sa ilalim ng sahig at pinalabas na naglayas o nalunod ito sa ilog. Ang katawan naman ay dinala niya sa lumang balon sa abandonadong lote sa likod ng niyugan.
Nang marinig iyon ni Mila, napahagulgol siya.
Hindi na dahil umaasa pa siyang makakabalik si Ramon.
Kundi dahil sa wakas, alam na niya kung bakit hindi ito bumalik.
At sa unang pagkakataon matapos ang napakahabang buwan ng paghihintay, ang mga luha niya ay may kasamang kasagutan.
EPISODE 5: ANG BULONG NA NAGING HULING PAALAM
Makalipas ang ilang araw, natagpuan nga sa lumang balon ang mga labi ni Ramon. Isang simpleng lamay ang inihanda ng barangay. Walang marangyang bulaklak, walang magarbong tolda—ngunit punong-puno ng tao ang maliit na bakuran nina Mila. Dumating ang mga kapitbahay, mga kamag-anak, at maging si Patrolman Oca na tahimik na nakatayo sa isang sulok.
Sa wakas, may mauuwian na ring puntod ang isang lalaking matagal nilang hinanap.
Sa tabi ng kabaong, magkatabing nakaupo sina Jun at Elay. Hindi na sila nanginginig tulad noong mga gabing may “bulong.” Tahimik lang silang nakatitig sa larawan ng ama nilang nakangiti sa lumang frame.
“Mama,” mahinang tanong ni Elay, “si Papa na po ba ’yun?”
Napaluha si Mila ngunit ngumiti siya nang kaunti. “Oo, anak. Si Papa na ’yan. Nakauwi na siya.”
Doon yumakap ang magkapatid sa kanya nang mahigpit. At sa yakap na iyon, parang lahat ng gabing natatakot sila, lahat ng iyak, at lahat ng bulong na hindi nila maintindihan ay unti-unting natunaw sa dibdib ng isang inang sa wakas ay may maibibigay nang paliwanag.
Lumapit si Patrolman Oca bago matapos ang lamay. Inabot niya kay Mila ang notebook ni Ramon, inilagay na sa malinaw na plastik. “Hindi man buo ang sulat,” sabi niya, “pero malinaw na mahal niya kayo. Hanggang huli, gusto niyang may makaalam ng totoo.”
Napahawak si Mila sa notebook na parang huling hibla ng kamay ng asawa niya.
Kinagabihan, bago isara ang kabaong, humarap siya rito at mahina ngunit malinaw na nagsalita:
“Ramon… patawad kung natagalan kita. Pero salamat. Kahit wala ka na, pinauwi mo pa rin ang katotohanan sa amin.”
Pumalahaw siya sa iyak. Hindi iyong iyak ng takot, kundi iyak ng pagbitaw. Sa likod niya, umiyak din ang buong barangay—dahil ang isang misteryong kinatakutan ng mga bata ay humantong sa katarungan, at ang isang pamilyang ilang buwang nakakulong sa pangamba ay sa wakas makakatulog na nang payapa.
Mula noon, inalis na nila ang lumang orasan sa dingding. Hindi na dahil natatakot sila sa oras o sa bulong, kundi dahil tapos na ang gabi ng kanilang paghihintay.
ARAL NG KUWENTO: Huwag nating maliitin ang takot at salaysay ng mga bata, dahil minsan sa simpleng mga salita nila nagmumula ang katotohanang hindi agad napapansin ng matatanda. Ang totoo ay maaaring matagalan, ngunit kapag dumating ito, may dala itong katarungan at kapayapaan.
LIKE, SHARE, AT MAG COMMENT SA COMMENT SECTION NG ATING FACEBOOK PAGE POST KUNG NAANTIG ANG PUSO NINYO SA KUWENTONG ITO!
