Ako si Carlo, 22 anyos. Araw ng graduation ko noon—yung araw na matagal kong inasam, yung araw na akala ko magiging pinaka-masaya sa buhay ko.
Maaga pa lang, gising na ako. Suot ko na ang plantsadong polo sa ilalim ng toga. Pinagpag ko pa yung itim na tela, siniguradong pantay ang kwelyo, at maayos ang cap. Sa salamin, ngumiti ako. Graduate na ako. Tapos na ang hirap.
Pero sa loob ko, may isang bagay na hindi ko maipaliwanag—parang may kaba, parang may bigat.
Kasi alam kong darating si tatay.
Si tatay, hindi siya katulad ng mga magulang ng kaklase ko. Hindi siya naka-long sleeves, hindi siya naka-leather shoes. Wala siyang kotse. Wala siyang mamahaling relo. Ang trabaho niya—kung may trabaho man—ay kung ano lang ang makuha: minsan kargador, minsan tagalinis, minsan taga-ayos sa construction. Dumidikit sa damit niya ang alikabok at pawis, at kahit ilang laba pa, may bakas pa rin.
Hindi ko ikinakaila… nahihiya ako.
Hindi dahil hindi ko siya mahal.
Kundi dahil natakot akong husgahan.
Sa group chat namin, puro picture na ng family—mga nanay na naka-blazer, mga tatay na naka-barong, mga kapatid na mukhang galing mall. May mga caption pang, “Proud parents!”
Ako, sa isip ko: Paano kung makita nila si tatay? Paano kung mapansin nila yung tsinelas niya? Paano kung amoy araw siya? Paano kung pagtawanan?
Kaya bago pa kami umalis, sinabi ko na agad.
“Tay,” sabi ko habang nag-aayos ng cap. “Doon na lang po kayo sa may gate ha… maraming tao sa loob. Baka malito kayo.”
Napatingin siya sa’kin. “Ah… ganun ba? Sige anak. Basta makita lang kita.”
Ngumiti siya. Simple lang. Walang reklamo. Walang tanong. Parang tanggap na tanggap niya agad.
At doon, hindi ko alam kung bakit, pero mas lalong sumikip dibdib ko.
Pagdating namin sa venue, ang daming tao. Ang daming camera. Ang daming halakhakan. Ang daming “Congratulations!” na parang fireworks sa paligid.
Lumapit yung tropa ko.
“Carlo! Picture tayo!” sabi nila.
“Oo, tara!” sagot ko.
Habang nagpi-picture kami, napansin ko si tatay sa gilid. Nakatayo lang siya, hawak ang lumang sling bag niya. Naka-polo siya na kupas na, halatang pinagpilitan niyang plantsahin. Yung sapatos niya, parang luma nang rubber shoes, may putik sa gilid.
Tumingin siya sa akin at kumaway. Napangiti siya nang malaki.
Pero ako…
Nagkunwari akong hindi nakita.
Nagkunwari akong busy.
Nagkunwari akong may kausap.
Kasi ayokong mapunta siya sa picture. Ayokong tanungin ako ng mga kaklase ko: “Sino ‘yan?” Ayokong marinig ang mga bulong.
Nang pumasok kami sa loob, dumami lalo ang tao. May mga parents na nag-uusap, nagbabatian. Yung ibang estudyante, pinapakilala ang magulang.
“This is my mom and dad.”
“This is my family.”
Ako, umiwas ako sa ganung eksena.
Lumapit sa akin si Ma’am na adviser namin.
“Carlo! Nandito ba parents mo?” tanong niya.
Napatingin ako sa paligid. Nasa malayo si tatay, sa may likod, parang hindi makasingit.
“Ah… ano po… busy po sila,” mabilis kong sagot. “May work po.”
Hindi ko alam kung narinig niya. Pero nakita ko ang saglit na pagtataka sa mukha ni Ma’am.
Nagpatuloy ang programa. Tinawag ang mga pangalan. Isa-isa kaming umakyat. Palakpakan. Flash ng camera. Sigawan ng mga magulang.
Nang tinawag ang pangalan ko—
“Carlo Dela Cruz!”
Umakyat ako. Nakatayo ako sa gitna. Nakaangat ang diploma. Narinig ko ang palakpakan, ang hiyawan.
Tumingin ako sa audience.
Wala akong nakita.
Wala akong “Tay!” na masiglang boses.
Walang nanay na umiiyak.
Tanging mga kaklase ko na lang ang nakikita ko. Tumatalon, sumisigaw, masaya.
Bigla akong nakaramdam ng kakaibang lungkot, pero binalewala ko.
Pagkatapos ng ceremony, nagkumpulan sa labas ang lahat. May pa-booth, may flowers, may balloons. May mga tatay na may dalang malalaking bouquet, may mga nanay na may cake box.
Nakikipag-picture ako sa mga kaibigan ko.
“Carlo, sino parents mo? Wala ka bang kasama?” tanong ng isa.
Napangiti ako nang pilit. “Ah, umalis na. May work e.”
Kasabay noon, tinanong ako ng isa pa, “Uy, picture tayo with parents! Para complete!”
Natawa ako. “Next time na lang.”
Pero habang tumatagal, napapansin kong… wala si tatay.
At doon ako kinabahan.
Lumabas ako ng gate, dumaan sa gilid, parang may hinahanap.
Hanggang sa nakita ko siya.
Nakatayo siya sa labas, sa may tapat ng gate na bakal. Parang ayaw niyang pumasok pa. Parang ayaw niyang makaabala. Nakatayo lang siya roon, nakasandal nang bahagya, pawis na pawis.
Sa kamay niya… may hawak siyang maliit na bulaklak.
Hindi siya bouquet na naka-cellophane.
Hindi siya rosas na mamahalin.
Mga simpleng bulaklak lang—halatang binili sa gilid ng kalsada. Yung tipong tinitinda sa may terminal. May mga dahon pang nakadikit, may tangkay na hindi pantay.
Pero ang mas tumama sa akin…
Nakikita ko ang luha niya.
Hindi yung hagulgol. Yung tahimik lang na luha, tumutulo, habang pilit siyang ngumingiti para hindi halata.
Nang makita niya ako, bigla siyang tumayo nang tuwid, parang nahuli.
“A-anak…” sabi niya, nanginginig ang boses. “Tapos na ba? Congrats ha.”
Inangat niya yung bulaklak, parang batang nag-aabot ng pinakamahalagang bagay sa mundo.
“Pasensya na… ito lang nakayanan ko. Galing… galing sa labas. Sabi nung nagtitinda, pang-congrats daw. Gusto ko sana… may maibigay ako.”
Hindi ko agad kinuha.
Hindi dahil ayaw ko.
Kundi dahil nasunog ang dibdib ko sa hiya—hiyang ako mismo ang gumawa.
Biglang bumalik sa utak ko lahat ng ginawa ko:
- yung pag-iwas ko sa kanya
- yung pagsisinungaling ko kay Ma’am
- yung pagkunwari kong walang kasama
- yung pagtulak ko sa kanya palabas, sa gate, parang bisita lang siya sa buhay ko
At si tatay? Siya pa ang humihingi ng pasensya.
“Tay…” yun lang ang nasabi ko.
Ngumiti siya kahit nangingilid ang luha. “Okay lang anak. Basta… nakita kita umakyat. Ang galing mo. Proud na proud ako.”
Doon ako tuluyang naiyak.
Hindi ko na napigilan.
Lumapit ako sa kanya at niyakap ko siya sa tapat ng gate, sa tapat ng lahat. Hindi ko na inisip kung may makakita. Hindi ko na inisip kung may magtanong. Wala na akong pakialam.
Kasi sa yakap na ‘yon, naramdaman ko yung bigat ng katotohanan:
Hindi si tatay ang nakakahiya. Ako.
Ako yung nahihiya sa taong nagpakain sa akin kahit minsan asin at toyo lang ang ulam.
Ako yung nahihiya sa taong nag-aral akong mabuti dahil siya ang tumaguyod.
Ako yung nahihiya sa taong nagtrabaho sa init, sa alikabok, para lang may pamasahe ako, may project ako, may uniform ako.
“Tay, sorry…” sabi ko sa pagitan ng hikbi. “Ang tanga ko… ang sama ko… pinagtabuyan kita.”
Napahaplos siya sa likod ko. “Shh… okay lang anak. Naiintindihan ko. Basta… proud ako sa’yo.”
Pero hindi ko kayang tanggapin na “okay lang.”
Kaya humakbang ako palayo, tiningnan siya sa mata, at kinuha ko yung bulaklak na inabot niya.
“Salamat po,” sabi ko. “Ito yung pinakamagandang bulaklak na natanggap ko.”
At sa unang pagkakataon, hinawakan ko yung kamay ni tatay—yung kamay na magaspang, may kalyo, may sugat na gumaling na—at itinaas ko ito.
Lumapit kami sa mga kaklase ko.
May mga tumingin. May mga nagulat.
Tapos sinabi ko, malakas, klaro, walang panginginig:
“Guys… tatay ko ‘to.”
Tahimik sandali.
Tapos isang kaklase ko ang unang ngumiti. “Sir! Congrats din po sa inyo!”
Sumunod yung iba. “Proud po kami!” “Ang galing ni Carlo!”
Nakita kong naluha ulit si tatay, pero ngayon, hindi na dahil sa hiya—kundi dahil sa saya.
At doon ko naintindihan…
Minsan, hindi pera ang kulang sa atin.
Kundi lakas ng loob na ipagmalaki ang taong nagmahal sa atin nang buo.
Minsan, akala natin nakakataas ang pagiging “presentable.”
Pero ang tunay na dangal… yung taong marunong magpasalamat.
Kaya kung may magulang ka na pumupunta sa mga importanteng araw mo, kahit walang damit pang-okasyon, kahit wala siyang pangregalo, kahit simpleng bulaklak lang ang dala—
huwag mo siyang itago.
Dahil sa dulo, hindi sila ang nakakahiya.
Tayo—tayong mga anak na nakakalimot kung sino ang dahilan kung bakit tayo umabot sa entablado—tayo ang nakakahiya.
At habang hawak ko yung bulaklak ni tatay, parang mas mabigat pa siya sa diploma ko.
Kasi ang diploma… kaya kong ipagmalaki sa mundo.
Pero ang tatay ko…
Dapat noon pa.
TRENDING STORY FOR YOU
