May mga senior na paggising pa lang, ramdam na agad: masakit ang tuhod, mabigat ang balikat, naninigas ang daliri, o parang “kalawang” ang kasu-kasuan. Minsan iisipin, “Normal lang ‘yan, tumatanda na.” Minsan sasabihin pa ng iba, “Rayuma lang.” Pero ang totoo: oo, may epekto ang edad—pero malaki rin ang epekto ng kinakain, lalo na yung klase ng mantika na araw-araw ginagamit sa luto.

Kasi hindi lahat ng mantika pare-pareho ang epekto sa katawan. May mga mantika na kapag palagi at madami, mas nagpo-promote ng inflammation (pamamaga sa loob ng katawan). At kapag mataas ang inflammation, mas madaling sumakit ang joints, mas mabilis mangalay, at minsan mas lumalala ang mga kondisyon tulad ng arthritis.

Hindi ito ibig sabihin na “masama na ang mantika” at dapat puro tubig na lang ang luto. Ang point nito ay: piliin ang mas okay, at iwasan yung mga klase ng mantika na kilalang nakakapagpalala ng inflammation lalo na sa seniors.

At para hindi ito tunog lecture, simulan natin sa isang kwento.

Isang Kwento: Si Nanay Cora at ang “Prito Araw-Araw”

Si Nanay Cora, 66, masarap magluto. Kapag may apo, lagi siyang may prito: pritong isda, pritong itlog, pritong talong, pritong manok. Kapag tanghali, may ginisa. Kapag meryenda, may turon o banana cue. At dahil ayaw niyang sayangin ang mantika, paulit-ulit niyang ginagamit.

“Sayang naman ‘to, anak. Malinis pa,” sabi niya lagi.

Pero nitong mga nakaraang buwan, napansin niya na:

• mas mabilis sumakit ang tuhod niya
• mas madalas manigas ang daliri
• masakit ang balakang kapag matatagal na nakaupo
• minsan parang namamaga ang paa

Kala niya dahil lang sa pagod. Kala niya dahil sa lamig. Hanggang sa isang araw, sinabihan siya ng anak niyang si Migs:
“Ma, pansin ko puro prito tayo. Subukan kaya natin palitan yung mantika at bawasan ang deep fry?”

Medyo na-offend si Nanay Cora. “So hindi ka na nasasarapan sa luto ko?”

Pero hindi iyon ang point ni Migs. Ang point niya: gusto niyang gumaan pakiramdam ng nanay niya. Kaya gumawa sila ng simpleng experiment: palitan ang mantika, bawasan ang paulit-ulit na prito, at mag-switch sa mas gentle na pagluluto.

After ilang linggo, hindi naman magic na nawala lahat. Pero napansin ni Nanay Cora: mas hindi na ganun kabigat ang joints niya, at mas “okay” ang gising niya sa umaga. Doon niya narealize: may epekto pala talaga.

Bakit May Kinalaman ang Mantika sa Pamamaga ng Kasu-kasuan?

Kapag sinabing inflammation, hindi lang ito yung namumula na sugat. May tinatawag na low-grade chronic inflammation—yung parang maliit pero tuloy-tuloy na “init” sa loob ng katawan. Ito ang madalas konektado sa:

• joint pain at arthritis flare-ups
• insulin resistance
• heart issues
• at iba pang chronic conditions

Ang ilang klase ng mantika, lalo na kapag:

• sobrang processed
• madalas i-init nang mataas
• paulit-ulit ginagamit
• o mataas sa certain fats

…ay pwedeng magdagdag sa inflammation load ng katawan.

Now, heto na ang 3 klaseng mantika na madalas “suspect” pagdating sa pamamaga ng kasu-kasuan—lalo na sa seniors.

✅ 1) Pinaulit-ulit na Mantika (Reused/Overheated Cooking Oil)

Ito ang number one na dapat pag-ingatan, kahit anong brand pa yan.

Bakit akala ng iba okay lang?
Kasi “malinis pa tingnan,” “sayang,” “mahal ang mantika.”

Bakit siya problema?
Kapag paulit-ulit iniinit ang mantika (lalo na deep frying), nagbabago ang chemical structure nito. Nagkakaroon ng mga compounds na pwedeng mag-contribute sa oxidative stress at inflammation. At kapag mas mataas ang oxidative stress, mas madaling sumakit ang katawan, kabilang ang joints.

Signs na hindi na dapat gamitin ulit:

• maitim na
• mabaho o maasim ang amoy
• mausok kahit hindi naman sobrang init
• malapot o parang “sticky” na
• maraming latak/crumbs

Mas okay na gawin:

• Iwasan ang reuse lalo na sa deep fry
• Kung magre-reuse man (at kung talagang kailangan), limitahan—at siguraduhing salain at hindi sobrang init ang gamit. Pero para sa seniors na may joint pain, best practice pa rin ang bawasan talaga.

Practical tip:
Kung mahilig sa prito, gawin siyang “once in a while” kaysa daily.

✅ 2) Vegetable Oil Blends na Highly Refined (Generic “Vegetable Oil” sa Prito Araw-Araw)

Maraming “vegetable oil” sa grocery na halo-halo ang pinanggalingan (minsan soy/corn/canola/sunflower mix) at kadalasan highly refined.

Bakit siya issue sa joints?
Hindi dahil “poison” siya, kundi dahil:

• Madalas itong ginagamit sa high-heat frying, at kapag laging mataas ang init, mas prone sa breakdown.
• Maraming refined oils ang mas madaling ma-oxidize kapag paulit-ulit at mataas ang temperature.
• Kapag ang diet ay sobrang heavy sa certain polyunsaturated fats (lalo na kung kulang sa omega-3 sources), pwedeng mas tumagilid ang balance na konektado sa inflammation.

Pero linawin:
Hindi ibig sabihin bawal na bawal. Ang problema ay yung style ng paggamit: araw-araw na deep fry + reuse + mataas ang init. Diyan siya nagiging mas “pro-inflammatory” sa overall pattern.

Mas okay na alternative habits:

• Kung vegetable oil ang gamit mo, iwasan ang deep fry araw-araw.
• Gamitin siya sa light sautéing, at kontrol sa init.
• Mas madalas mag-steam, boil, grill, air-fry, or bake.

✅ 3) Partially Hydrogenated Oils / Trans Fats (Madalas nasa Processed Foods)

Ito yung “mantika” na hindi mo laging nakikita sa bote—kundi nasa pagkain na binibili mo.

Makikita ito sa:

• ilang margarine/shortening
• packaged pastries (donuts, crackers, cookies)
• instant baked goods
• ilang fast food fried items
• “creamy” spreads na sobrang tagal mapanis

Bakit delikado?
Ang trans fats (lalo na yung industrial trans fats) ay kilalang nakakapagpalala ng inflammation at masama sa puso. Para sa seniors na may joint pain, plus risk factors sa heart at diabetes, ito yung pinaka “avoid as much as possible.”

Paano i-check?

• Tingnan ang label: “partially hydrogenated oil”
• Kahit may nakasulat na “0 trans fat,” minsan may maliit pa rin per serving; kapag marami kang servings, naiipon.

Mas okay:

• Gumamit ng butter/olive oil in moderation (depende sa diet needs)
• Piliin ang whole foods snacks (prutas, nuts in small portions, homemade options)
• Bawasan ang processed pastries at junk snacks

---

“Eh Ano na ang Mas Okay na Mantika?”

Kung goal mo ay mas “joint-friendly,” kadalasan mas okay (depende sa budget at health needs):

• Olive oil (lalo na for low-medium heat, sauté, dressing)
• Canola oil (moderate use, not overheat)
• Avocado oil (if available; usually pricey)
• Coconut oil (may debate dito; some people okay, some need to limit dahil saturated fat—so moderation, lalo kung may heart concerns)

Pero tandaan: kahit “good oil,” kapag sobra at prito araw-araw, hindi pa rin ideal. Mas importante pa rin ang:

• paraan ng pagluluto
• dami
• gaano kadalas

✅ Paano Bawasan ang Pamamaga ng Kasu-kasuan (Kasabay ng Oil Switch)

1) Palitan ang pagluluto style

• Boil / nilaga / sinigang
• Steam (isda, gulay)
• Gisa na konting mantika (1 tsp–1 tbsp lang)
• Air-fry (kung meron)

2) Dagdagan ang anti-inflammatory foods

• isda (salmon, sardines in moderation kung uric acid prone—choose carefully)
• gulay at prutas
• luya, turmeric (sa pagkain)
• nuts (konti lang)
• whole grains

3) Galaw-galaw araw-araw

Kahit 15–20 minutes walking. Joints like movement (yung tama lang).

4) Weight control

Extra weight = extra pressure sa tuhod at balakang.

---

Balik kay Nanay Cora: Ano ang Binago Nila?

Hindi nila tinanggal ang prito totally. Pero binago nila:

• 3x a week na lang ang prito (hindi araw-araw)
• hindi na nila nire-reuse nang paulit-ulit
• mas madalas na ang sinigang, tinola, at steamed fish
• sa gisa, konting mantika lang at mas maraming gulay
• binawasan ang cookies at processed snacks sa hapon

After a month, sabi ni Nanay Cora:
“Parang mas magaan gumalaw ah. Hindi na ko masyadong naninigas sa umaga.”

Hindi man nawala ang arthritis (kung meron), pero bumaba ang flare-ups at mas okay ang pakiramdam. At doon niya nakuha ang mindset: hindi kailangan perfect—kailangan consistent.

⚠️ Important Reminder para sa Seniors

Kung may matinding joint pain, pamamaga, pamumula, lagnat, o biglang hindi na maigalaw ang kasu-kasuan, magpatingin. Minsan hindi lang “inflammation sa food” ang dahilan; pwedeng gout, infection, injury, o autoimmune arthritis.

---

Panghuling Mensahe

Hindi mo kailangang itapon lahat ng mantika sa kusina. Pero kung senior ka at madalas sumakit ang kasu-kasuan, subukan mong tingnan ang pattern:

✅ Araw-araw ba ang prito?
✅ Paulit-ulit ba ang mantika?
✅ Madami bang processed foods na may hidden trans fats?

Kapag oo, kahit maliit na pagbabago—malaking ginhawa ang pwedeng ibigay.

Kung may natutunan ka, i-share mo ang post na ito sa pamilya at mga kaibigan mo. Baka may senior sa kanila na araw-araw sumasakit ang tuhod at kamay, at hindi alam na ang mantika pala sa kusina ang isa sa mga nagti-trigger. I-share mo na!