“Normal lang pakiramdam ko, pero bakit ang taas ng BP ko?”

’Yan ang sinabi ni Tatay Nestor, 72, nang ipabasa ng nurse ang blood pressure niya sa libreng check-up sa barangay.

• 170/100 daw ang BP niya.
• Wala naman siyang matinding sakit ng ulo.
• Wala ring hilo o paninikip ng dibdib.
• Lakad-trabaho pa nga raw siya araw-araw sa maliit niyang tindahan.

Sabi niya pa:

“Kung hindi ako nagpa-check, hindi ko malalaman. Ang alam ko, pag high blood, dapat masakit ulo, umiikot paningin. E ako, okay naman.”

Ang totoo:
Ang high blood pressure (hypertension) ay tinatawag na “silent killer” dahil madalas wala itong sintomas, pero unti-unti nitong sinisira ang puso, utak, bato (kidney), at mata sa paglipas ng taon. (World Heart Federation)

Ibig sabihin, puwede kang:

• maglakad,
• magtrabaho,
• mag-asikaso sa bahay,

…at pakiramdam mo ok ka lang, pero sa loob, pinapahirapan na ng mataas na presyon ang mga ugat at organs mo.

Kaya mahalagang pag-usapan ang:

“7 senyales na baka may ‘silent’ high blood ka—kahit wala kang nararamdaman.”

Paalala: Hindi ito pamalit sa payo ng doktor. Gagawin nating mas mulat ka, pero ang tamang diagnosis at gamutan ay sa health professional pa rin manggagaling.

Ano ba ang “Silent” High Blood?

Sa simpleng salita:

• High blood / hypertension – kapag patuloy na masyadong mataas ang presyon ng dugo sa ugat kumpara sa normal. (Cleveland Clinic)
• Tinatawag na “silent” dahil kadalasan wala kang nararamdamang kakaiba,
• Pero habang tumatagal, tumataas ang risk ng:
  • stroke,
  • heart attack,
  • heart failure,
  • kidney failure,
  • paglabo ng paningin,
  • at iba pang seryosong kondisyon. (NCBI)

Kaya hindi sapat na:

• “Wala naman akong sakit ng ulo.”
• “Hindi naman ako hinihingal.”
• “Malakas pa ako.”

Ang pinaka–tamang paraan para malaman kung may high blood ka:
👉 regular na pagpapasukat ng BP, sa klinika o gamit ang maayos na BP monitor sa bahay. (www.heart.org)

Pero may mga senyales at sitwasyon na dapat magpa-ALERT sa’yo, lalo na kung senior ka na.

1) Lampas 40–50 Ka Na, Lalo Na Kung 60–70+, Pero Matagal Ka Nang Hindi Nagpapasukat ng BP

Ito ang pinakaunang senyales na dapat kabahan:

Matagal ka nang hindi nagpapabp.

Bakit senyales ’yan?

• Habang tumataas ang edad, tumataas din ang tsansang tumaas ang BP.
• Ayon sa mga eksperto, malaking bahagi ng adults sa buong mundo ay may hypertension, pero halos kalahati hindi alam na meron sila. (World Health Organization)
• Kung senior ka na at ang huling BP mo ay noong:
  • nagpa-check-up ka five years ago,
  • o nung na-confine ka pa dati,

ibig sabihin, baka matagal nang tahimik na mataas ang BP mo nang hindi mo alam.

Kung ikaw ito:

• Huwag mong hintaying may maramdaman ka muna.
• Sa edad na 40 pataas, lalo na 60+, mainam na:
  • nagpapasukat ng BP kahit 1–2 beses sa isang taon (o mas madalas kung may history ka o payo ng doktor).
• Kung may BP monitor sa bahay, mas maganda:
  • itala ang mga reading,
  • ipakita sa doktor kapag nagpapacheck-up ka.

2) May Malakas na Family History ng High Blood, Stroke, o Atake sa Puso

Kung sa pamilya ninyo ay:

• may mga magulang, lolo, lola, kapatid na:
  • na-stroke,
  • inatake sa puso,
  • o kilalang “mataas ang BP,”

mas mataas din ang tsansa mo.

Hindi ito eksaktong sintomas sa katawan, pero malakas na senyales ng panganib.

Bakit?

• Ang hypertension ay madalas na kombinasyon ng:
  • genetics (namamana) at
  • lifestyle (pagkain, timbang, ehersisyo, paninigarilyo, alak). (World Heart Federation)
• Kung ang “dugo” n’yo sa pamilya ay may history na ng high blood at cardiovascular disease,
  huwag mong i-assume na exempted ka.

Kung ikaw ito:

• Huwag magpalusot ng:“Ganito na ang lahi namin, wala na tayong magagawa.”

May magagawa ka:

• bantayan ang BP,
• ayusin ang pagkain,
• magbawas sa alat, taba, alak, at sigarilyo,
• kumunsulta sa doktor kung may mga pagbabago.

3) Palagi Kang Stress, Puyat, Maalat ang Kain, at Kadalasang May Tiyan o Sobran Timbang

Minsan, hindi pa lumalabas ang sintomas—
pero ang lifestyle mo pa lang, sumisigaw na ng high blood.

Senyales na mataas ang risk mo:

• Halos araw-araw:
  • maaalat na ulam, instant noodles, de-lata, chichirya.
• Madalas:
  • prito, taba, processed meats (hotdog, longganisa, bacon).
• Kulang sa:
  • gulay, prutas, tubig, galaw.
• Kadalasang:
  • puyat, laging nakaupo, kulang sa lakad o ehersisyo.
• May “bilbil” o taba sa tiyan, overweight o obese. (World Health Organization)

Lahat ’yan ay mga risk factor para tumaas ang BP.

Kuwento ni Tatay Nestor

Si Tatay Nestor:

• may tindahan → nakaupo buong araw, madalas chichirya at softdrinks ang merienda,
• bihirang maglakad nang matagal,
• gusto laging may sabaw na maalat sa hapag.

Pakiramdam niya malakas siya, pero nang makita ang BP niya,
doon niya narealize na hindi pala nababayaran ng “malakas pakiramdam” ang taon na puro alat, taba, at puyat.

4) Biglaang Panlalabo ng Paningin, Pananakit ng Batok/Ulo o Paninikip ng Dibdib—Lalo Na Kapag Sobrang Taas ang BP sa Check

Mahalagang linawin:

• Maraming may high blood na walang sakit ng ulo o batok.
• Mayroon ding sumasakit ang ulo/batok pero normal ang BP.

Kaya hindi sapat ang ulo/batok basis lang.

Pero kung minsan-minsan nararanasan mo ang:

• paninikip o bigat sa batok,
• parang mabigat ang ulo,
• panlalabo ng paningin,
• paninikip o bigat sa dibdib, lalo na kapag:
  • pagod,
  • galit,
  • kakakain ng maaalat,

tapos kapag napa-BP ka, sobrang taas pala (hal. lampas 140/90 ayon sa karaniwang gamit na threshold)—
maaari itong maging warning na hindi kontrolado ang BP mo. (Cleveland Clinic)

Babala:

• Kung biglaan at matindi ang sakit ng ulo, paninikip ng dibdib, hirap huminga, panlalabo ng paningin, pamamanhid ng mukha/kamay/paa, o hirap magsalita –
  emergency na ito. Kailangan nang dalhin agad sa ER.

Ang “silent” high blood ay pwedeng walang sintomas. Pero kapag nagsimula nang magparamdam sa ganitong paraan,
ibig sabihin stress na stress na ang mga ugat at puso mo.

5) Madali Ka Nang Hingalin sa Konting Lakad, Akyat-Baba, o Gawaing Bahay

Dati:

• kayang umakyat ng hagdan nang hindi tumitigil,
• kayang magwalis, maglaba, magdilig ng halaman nang tuloy-tuloy.

Ngayon:

• konting lakad lang sa kalye,
• ilang baitang na hagdan,
• kunti pang pagbitbit ng grocery—

hingal na hingal ka na.

Puwede itong galing sa:

• mahinang baga,
• anemia,
• problema sa puso.

Pero tandaan:
Ang matagal na hindi kontroladong high blood ay sumisira sa:

• puso (heart failure, lumalaking puso, mahinang pump),
• baga at ugat,

kaya mas madali kang hingalin, kahit hindi ka naman “inuubo”. (NCBI)

Kung sinabayan pa ng:

• paninikip ng dibdib,
• parang may nakadagan,
• pamamanhid ng panga, braso, o likod,

huwag nang patagalin—magpatingin agad.

6) Paulit-ulit na Pamamanhid o Panghihina ng Mukha, Braso o Paa, Lalo na sa Isang Bahagi ng Katawan

Ito na ang dapat pinaka hindi mo bale-walain.

Ang stroke ay isa sa pinaka–malalalang komplikasyon ng matagal na high blood. (NCBI)

Kung nararanasan mo ang:

• biglang pamamanhid ng kalahating mukha,
• biglang panghihina ng isang braso o paa,
• hirap magsalita o napapa-utal,
• biglang panlalabo ng isang mata o pareho,
• biglang pagsusuray o kawalan ng balanse,

kahit mawala ito pagkatapos ng ilang minuto,
huwag mo nang antayin maulit.

Puwede itong “mini-stroke” o TIA (transient ischemic attack),
at madalas may kinalaman ang uncontrolled high blood.

Ang ganitong senyales ay hindi na lang tahimik na high blood —
ito na ang resulta ng taon-taong pagpapabaya.

7) Nadiskubre sa Check-Up na Mataas na ang BP, Kidney, o Puso—Pero Wala Ka Talagang Nararamdaman

Maraming senior ang ganito ang kuwento:

• “Normal naman ako, routine check-up lang sa company/clinic.”
• “Pinakuha lang ako ng lab dahil senior na.”
• Biglang:
  • mataas pala ang BP,
  • may palatandaan na ng pagkabugbog ng puso,
  • may problema na sa kidney function,
  • may pagbabago sa mata dahil sa ugat.

Ito ang classic na “silent” high blood scenario:

Hindi ka nagrereklamo, pero ang mga organs mo, matagal nang tahimik na nahihirapan.

Minsan:

• thickening ng heart walls,
• early signs ng retinopathy sa mata,
• abnormal na creatinine or kidney tests—
  lahat ito pwedeng galing sa taong-taon na mataas ang BP na hindi naagapan. (NCBI)

Kung nagkataong ngayon mo lang nalaman,
huwag kang matakot—pero huwag mo ring i-take lightly.

Panahon na para:

• seryosohin ang BP readings,
• sundin ang payo ng doktor,
• ayusin ang lifestyle,
• at huwag na huwag basta-basta huminto sa maintenance nang walang advice.

Paano Kung Wala Ka sa Lahat ng Senyales, Pero Senior Ka Na?

Hindi ibig sabihin na:

“Wala naman akong nararanasan sa mga ’yan, so safe ako.”

Tandaan:

• Maraming taong may high blood na talagang ZERO sintomas.
• Ang tanging paraan para malaman ay:
  • magpabp
  • at magpacheck-up paminsan-minsan. (Cleveland Clinic)

Kung lampas 60–70 ka na:

• magandang ugali na:
  • may tala ka ng BP readings,
  • sinusunod mo ang gamot at payo ni doc,
  • nag-iingat sa alat, taba, alak, at yosi,
  • gumagalaw-galaw kahit simpleng lakad,
  • nagpapahinga at hindi laging stress.

---

Ang Aral sa Kuwento ni Tatay Nestor

Nang makita ni Tatay Nestor na 170/100 ang BP niya:

• Una, hindi siya naniwala.
• Pinaulit—mataas pa rin.
• Pinauwi siya ng reseta, payo sa pagkain, at follow-up.

Kung hindi siya nagpunta sa libreng check-up na iyon,
posibleng:

• isang araw, bigla na lang siyang ma-stroke sa tindahan,
• o atakihin sa puso na walang “warning” sa pakiramdam.

Sabi niya pagkauwi:

“Hindi pala sapat na ‘wala akong nararamdaman’.
Mas mabuti nang alam ko, kaysa bigla na lang akong babagsak.”

At ’yan din ang mensaheng dapat makarating sa lahat ng seniors.

Panghuling Paalala

Ang “silent” high blood ay:

• madalas walang sakit ng ulo,
• walang hilo,
• walang drama—

pero unti-unting:

• pinapapagod ang puso,
• sinisira ang ugat sa utak,
• binubugbog ang kidney,
• at sumisira sa mga mata.

Ang 7 senyales na ito:

1. Lampas 40–50 (lalo na 60–70+) pero matagal nang hindi nagpapasukat ng BP
2. Malakas na family history ng high blood, stroke, o heart attack
3. Pang-araw-araw na buhay: stress, puyat, maaalat at matabang pagkain, kulang sa galaw
4. Biglaang panlalabo ng paningin, sakit ng batok/ulo, paninikip ng dibdib na sinasabayan ng sobrang taas na BP
5. Madaling hingalin sa konting lakad o akyat-baba
6. Paulit-ulit na pamamanhid/panghihina ng mukha, braso o paa (lalo na isang side)
7. Nadiskubreng may problema na sa BP, puso, kidney, o mata sa check-up kahit pakiramdam mo normal ka

…ay mga paalala na hindi mo puwedeng balewalain ang posibilidad ng “silent” high blood.

Ang tunay na lakas sa pagtanda ay hindi yung:

“Wala akong maintenance, ayaw ko ng gamot.”

Kundi:

“Alam ko ang lagay ng katawan ko, at ginagawa ko ang kaya ko para alagaan ito.”

🧡 Kung may kakilala kang lampas 40—lalo na mga magulang, lolo’t lola, tito, tita, at kaibigan—ishare mo ang blog post na ito sa kanila. Baka sa simpleng pagpapaalala tungkol sa ‘silent’ high blood, mailigtas mo sila sa stroke, heart attack, at iba pang sakit na puwedeng iwasan kung maagapan.