EPISODE 1: ANG INANG WALANG IBANG MALAPITAN
Gabi na nang tumakbo si Marissa Delgado papunta sa isang botika sa Pasig. Basang-basa siya sa ulan, gusot ang damit, at halos hindi makahinga sa sobrang pagod. Sa maliit nilang inuupahang silid, naiwan ang sampung taong gulang niyang anak na si Carlo na nilalagnat, nanginginig, at hirap huminga.
Tatlong araw nang may sakit ang bata. Dinala na niya ito sa health center, ngunit kailangan daw ng mamahaling antibiotic at gamot para sa hika. Inubos ni Marissa ang kaunting ipon nila. Isinanla niya ang cellphone, ibinenta ang electric fan, at nakiusap sa mga kapitbahay. Kulang pa rin ang pera.
Pagpasok niya sa botika, inilapag niya sa counter ang reseta.
“Ma’am, pakiusap po. Bukas ko na lang babayaran ang kulang,” umiiyak niyang sabi.
Sinuri ng pharmacist ang reseta at umiling.
“Pasensya na po. Hindi kami puwedeng maglabas ng gamot nang walang buong bayad.”
“Anak ko po ang mamamatay!”
Nakatayo sa likuran ang supervisor na si Arnold. Sa halip na maawa, pinagsalitaan niya nang masakit si Marissa.
“Hindi dahilan ang pagiging mahirap para manggulo rito. Lumabas ka bago ako tumawag ng guwardiya.”
Nang marinig ni Marissa ang salitang “lumabas,” tila tuluyan siyang nawalan ng pag-asa. Dinampot niya ang ilang kahon ng gamot mula sa counter at niyakap ang mga iyon sa dibdib.
“Pasensya na po,” hikbi niya. “Hindi ko ito ginagawa para sa sarili ko.”
Sinubukan siyang pigilan ng guwardiya. Nagkagulo ang mga tao. May sumigaw na holdap. May tumawag sa pulis. Sa takot, kumuha si Marissa ng maliit na gunting mula sa kanyang bag at itinapat iyon sa hangin.
“Walang lalapit! Kailangan lang ito ng anak ko!”
Hindi niya sinaktan ang sinuman, ngunit malinaw ang desperasyon sa kanyang mga mata.
Ilang minuto lamang, dumating ang mga pulis. Dahan-dahang ibinaba ni Marissa ang gunting at lumuhod sa sahig, yakap pa rin ang mga gamot.
Habang pinoposasan siya, nahulog mula sa counter ang isang mahabang resibo.
Pinulot iyon ni Police Lieutenant Daniel Reyes.
Nang mabasa niya ang nakalista roon, bigla siyang napatingin sa supervisor.
Hindi iyon resibo ng gamot ni Marissa.
Iyon ay tala ng daan-daang kahon ng gamot na ibinenta sa botika—kahit nakapangalan ang mga ito sa libreng medical assistance program ng lungsod.
EPISODE 2: ANG RESIBONG HINDI DAPAT MAKITA
Dinala si Marissa sa isang sulok habang patuloy siyang umiiyak at nagsusumamong tawagan ang kapitbahay na nagbabantay kay Carlo.
“Sir, kahit ikulong ninyo ako. Dalhin lang ninyo ang gamot sa anak ko,” sabi niya kay Lieutenant Daniel.
Napatingin ang pulis sa mga kahong hawak ng ina. Pareho ang brand at dosage sa nakasulat sa reseta. Ngunit sa resibong napulot niya, nakalista ang parehong mga gamot bilang bahagi ng libreng supply mula sa city health program.
“Bakit may presyo ang mga ito kung donated medicines?” tanong niya sa supervisor.
Mabilis na inagaw ni Arnold ang resibo.
“Inventory error lang iyan. Wala kayong dapat pakialaman sa internal records namin.”
Hindi nakumbinsi si Daniel. Napansin niyang may dalawang klase ng resibo sa counter. Ang isa ay opisyal na printed receipt. Ang isa naman ay handwritten sales slip na walang tax details.
Tinawag niya ang pharmacist na si Lea.
“Ma’am, libre ba dapat ang gamot na ito?”
Namula ang mukha ni Lea. Tumingin muna siya kay Arnold bago sumagot.
“Hindi ko po alam.”
“Alam mo,” singhal ni Arnold. “Huwag kang magsasalita ng kung ano-ano.”
Nang marinig iyon, lalo siyang naghinala. Ipinahanap ni Daniel ang batch number ng mga gamot sa city health office. Makalipas ang ilang minuto, dumating ang kumpirmasyon:
Ang mga gamot ay bahagi ng dalawang libong kahong ipinamahagi nang libre para sa mahihirap na residente ng Pasig.
Hindi dapat ibinebenta ang mga iyon.
Samantala, biglang tumunog ang cellphone ni Marissa. Ang kapitbahay niyang si Aling Tess ang tumatawag.
“Marissa! Hindi na makahinga si Carlo! Namumutla na!”
Napasigaw ang ina.
“Anak ko! Sir, pakiusap!”
Agad na inutusan ni Daniel ang isang pulis na dalhin ang gamot at tumawag ng ambulansiya. Sumama rin ang pharmacist upang tiyaking tama ang maibibigay na dosis.
Habang papalabas sila, biglang tumakbo si Arnold patungo sa likod ng botika. Hinabol siya ng guwardiya at mga pulis. Sa loob ng stockroom, nadatnan siyang naglalagay ng mga dokumento sa shredder.
Kinuha ni Daniel ang mga hindi pa napupunit na papel.
Nandoon ang pangalan ng supplier, halaga ng ibinentang libreng gamot, at pirma ng isang opisyal ng barangay.
Ngunit ang pinakamasakit ay ang listahan ng mga benepisyaryong umano’y nakatanggap ng gamot.
Nandoon ang pangalan ni Carlo Delgado.
Ayon sa rekord, tatlong beses na raw nakatanggap ng libreng gamot ang bata.
Ni minsan, wala silang natanggap.
EPISODE 3: ANG MGA GAMOT NA NINAKAW SA MAHIHIRAP
Dinala si Carlo sa ospital dahil sa matinding asthma attack at pneumonia. Habang ginagamot ang bata, nanatiling nakaposas si Marissa sa labas ng emergency room. Bawat pag-ubo ng anak ay tila kutsilyong tumatama sa kanyang dibdib.
“Kasalanan ko ito,” umiiyak niyang sabi. “Kung mas maaga akong nakahanap ng pera, hindi sana lumala.”
Umupo sa tabi niya si Lieutenant Daniel.
“Hindi mo kasalanang may mga gamot na inilaan sa inyo pero ninakaw ng iba.”
Hindi nito ibig sabihing walang pananagutan si Marissa sa ginawa niyang pananakot sa botika. Ngunit malinaw ding hindi siya ang tunay na kriminal sa likod ng nangyari.
Sa imbestigasyon, lumabas na si Arnold ay kasabwat ng barangay health coordinator na si Vivian Lopez. Bawat buwan, kumukuha sila ng libreng gamot mula sa city warehouse gamit ang mga pangalan ng mahihirap na pasyente. Sa halip na ipamahagi, inililipat nila ang mga gamot sa pribadong botika at ibinebenta nang buong presyo.
Kaya maraming pamilya ang umuuwi mula sa health center na walang natatanggap. Sinasabihan silang ubos na ang supply, kahit nakatago lamang iyon sa mga estante ng botika.
Nang interbyuhin si Lea, tuluyan na itong umamin.
“Pinagbantaan po nila akong tatanggalin sa trabaho,” sabi niya. “May anak din po akong pinapaaral. Pero alam kong mali ang pananahimik ko.”
Isinumite niya ang mga litrato ng kahon, delivery records, at mga mensaheng nagpapakitang alam ni Arnold ang buong operasyon.
Natuklasan ding may isang nurse na nagtangkang magsumbong ilang buwan na ang nakaraan. Bigla itong inilipat ng assignment at kinasuhan ng pagkawala ng supply.
Habang nagpapatuloy ang imbestigasyon, lumabas ang doktor mula sa emergency room.
“Na-stabilize namin si Carlo,” sabi nito. “Pero malubha ang impeksiyon. Kailangan niyang manatili sa intensive care.”
Napahawak si Marissa sa dingding.
“Mabubuhay po ba siya?”
Hindi agad sumagot ang doktor.
“Gagawin namin ang lahat.”
Pinayagan siyang makita ang anak. Sa loob, napakaliit tingnan ni Carlo sa kama, napapalibutan ng tubo at makina.
“Ma,” mahina nitong bulong, “huwag kang umiyak.”
Hinawakan niya ang kamay ng bata.
“Patawad, anak. Nakagawa ng masama si Mama.”
Umiling si Carlo.
“Hindi po kayo masama. Natakot lang po kayo na mawala ako.”
Doon tuluyang napahagulgol si Marissa.
Sa kabilang bahagi ng ospital, inaresto sina Arnold at Vivian.
Ngunit habang isinasakay sa police vehicle, sinabi ni Vivian:
“Hindi kami ang pinakamataas. May mas malaking tao sa likod nito.”
EPISODE 4: ANG PIRMANG NASA LIKOD NG PANLOLOKO
Pinagpatuloy ni Lieutenant Daniel ang imbestigasyon. Mula sa mga bank record, natuklasan niyang bahagi lamang sina Arnold at Vivian ng mas malaking sindikato. May mga gamot na ipinadadala sa iba’t ibang botika at clinic gamit ang pekeng beneficiary lists.
Ang pumipirma sa paglabas ng supply ay si Dr. Renato Salazar, ang pinuno ng isang local medical assistance office. Kilala siya sa mga public event bilang doktor ng mahihirap. Madalas siyang nakikita sa litrato habang namimigay ng libreng bitamina at nakikipagkamay sa mga matatanda.
Ngunit sa likod ng kamera, siya pala ang nag-uutos kung aling gamot ang ililihis at kung magkano ang paghahatian.
Nang halughugin ang kanyang opisina, nakakita ang mga pulis ng mga sobre ng pera, pekeng acknowledgment receipts, at listahan ng mga pasyenteng matagal nang patay ngunit patuloy pa ring “nakakatanggap” ng gamot.
May isang folder na may pangalan ni Carlo.
Sa loob nito ay apat na pirma ni Marissa na nagpapatunay umanong nakatanggap siya ng tulong.
“Hindi ko pirma iyan,” nanginginig niyang sabi.
Nagsilabasan ang marami pang biktima. Isang matandang lalaki ang namatayan ng asawa dahil wala raw stock ng insulin. Isang batang may epilepsy ang tumigil sa pag-aaral dahil hindi nila kayang bilhin ang gamot. Isang ama ang nagbenta ng bahay upang mapagamot ang anak, kahit libre pala dapat ang kanyang mga reseta.
Sa bawat testimonya, lalong bumigat ang kasalanan ng sindikato.
Samantala, biglang lumala ang kondisyon ni Carlo. Kumalat ang impeksiyon sa kanyang dugo. Kailangang ilagay siya sa ventilator.
Tumakbo si Marissa sa intensive care unit.
“Dok, pakiusap! Kunin ninyo na lahat sa akin. Buhay lang ng anak ko!”
Wala na siyang pera o ari-ariang maiaalok. Ngunit sa pagkakataong iyon, nagkaisa ang mga pharmacist, pulis, residente, at mga pamilyang nabiktima. Nag-ambagan sila para sa gastusin at nag-donate ng dugo.
Bumisita rin si Lea at lumuhod sa harap ni Marissa.
“Patawad po. Kung nagsalita ako nang mas maaga, baka hindi umabot sa ganito.”
Hinawakan ni Marissa ang kanyang kamay.
“Huwag na tayong magsisihan. Tulungan na lang nating hindi na mangyari ito sa iba.”
Makalipas ang ilang oras, naaresto si Dr. Salazar habang nagtatangkang tumakas. Ngunit walang selebrasyon sa ospital.
Sa loob ng ICU, muling bumagsak ang oxygen level ni Carlo.
At habang nagsisimulang tumunog ang alarma ng monitor, nakadikit si Marissa sa salamin, sumisigaw ng pangalan ng kanyang anak.
EPISODE 5: ANG GAMOT NA HULING DUMATING
Magdamag na nakaupo si Marissa sa labas ng intensive care unit. Wala na siyang luha, ngunit hindi niya binitiwan ang rosaryong ibinigay ng isang matandang pasyente. Sa bawat butil, isang pakiusap lamang ang paulit-ulit niyang binibigkas:
“Lord, huwag po ang anak ko.”
Pagsikat ng araw, lumabas ang doktor. Mabigat ang mukha nito.
“Gising si Carlo,” sabi niya. “Pero mahina na siya. Maaari ninyo siyang makausap.”
Nang pumasok si Marissa, bahagyang nakadilat ang bata. Hirap itong magsalita dahil sa oxygen mask.
“Ma…”
“Nandito ako, anak. Hindi kita iiwan.”
“Galit po ba kayo sa akin?”
Napatigil siya.
“Bakit naman ako magagalit?”
“Kasi po… dahil sa akin, nakulong kayo.”
Humagulgol si Marissa at hinaplos ang buhok ng anak.
“Hindi ikaw ang dahilan. Ikaw ang dahilan kung bakit lumaban ako. Pero mali ang paraan ni Mama. Patawarin mo ako.”
Ngumiti nang bahagya si Carlo.
“Mabuti po kayo, Ma.”
Tumingin ang bata sa maliit na kahon ng gamot sa tabi ng kama.
“Iyan po ba iyong kinuha ninyo?”
“Oo, anak. Pero marami nang tumutulong ngayon. Hindi na kailangang magnakaw ng ibang nanay para sa gamot.”
“Sabihin n’yo po sa kanila… ibigay sa ibang bata.”
Unti-unting pumikit si Carlo.
“Anak, huwag kang matulog. Kakausapin pa kita.”
“Pagod na po ako, Ma.”
Biglang humina ang tunog ng monitor. Tumakbo ang mga doktor at inilabas si Marissa. Sa labas, sumisigaw siya habang pinipilit buksan ang pinto.
“Carlo! Anak! Nakuha na natin ang gamot! Huwag mo akong iwan!”
Makalipas ang ilang minuto, huminto ang mga doktor.
Hindi na nila naibalik ang tibok ng puso ng bata.
Napaluhod si Marissa sa sahig. Ang gamot na ipinaglaban niya, ipinahiya niya, at muntik niyang ikulong habambuhay ang sarili para makuha—dumating, ngunit huli na.
Dahil sa kanyang kaso, binigyan ng korte ng konsiderasyon ang desperasyon, kawalan ng intensiyong manakit, at pandarayang naging dahilan ng krisis. Inatasan siyang sumailalim sa community service sa halip na matagal na pagkakakulong.
Pinili niyang maglingkod sa isang libreng pharmacy program na itinayo mula sa mga nakumpiskang pondo ng sindikato. Tinawag iyon na CARLO’S MEDICINE CORNER.
Sa dingding ay nakasulat:
“ANG GAMOT PARA SA MAHIRAP AY HINDI NEGOSYO—ITO AY KARAPATANG NAGLILIGTAS NG BUHAY.”
MGA ARAL SA BUHAY
Hindi tama ang magnakaw o manakot, kahit sa gitna ng matinding pangangailangan. Ngunit bago natin husgahan ang taong desperado, alamin natin kung anong sistemang nagtulak sa kanya sa kawalan ng pag-asa. Ang pagnanakaw sa pondong para sa gamot ay hindi simpleng katiwalian. Bawat pisong kinukuha rito ay maaaring katumbas ng hininga, kinabukasan, at buhay ng isang inosenteng bata. Magsalita kapag may nakikitang mali, dahil ang katahimikan ay maaaring maging pahintulot sa kasalanan.
Kung naantig kayo sa kuwento nina Marissa at Carlo, huwag kalimutang LIKE, SHARE, AT MAG-COMMENT. Isulat sa comment section: “ANG GAMOT AY DAPAT MAGLIGTAS, HINDI MAGPAYAMAN.”
