“’Tay… bakit po nakaburda ang pangalan ng nanay ko sa banig na ito?”
Natigilan si Mang Isidro habang hawak ang perang iniabot ng isang dalagang bumibili sa kaniyang puwesto sa palengke ng Basey, Samar.
Dahan-dahang tiningnan ng matanda ang banig na tinuturo nito.
Kupas na ang mga kulay. May ilang hibla ng tikog na nakausli sa gilid, at sa isang sulok ay may nakaburdang maliliit na titik.
Para kay Mila, mula kina Nanay at Tatay.
Nanginig ang mga kamay ni Mang Isidro.
“Iha… saan mo narinig ang pangalang Mila?”
Hindi agad sumagot ang dalaga.
Sa halip, binuksan nito ang kaniyang bag at inilabas ang isang lumang litrato.
“Tay, kilala po ba ninyo ang mga taong ito?”
Nang makita ni Mang Isidro ang larawan, biglang bumagsak ang hawak niyang mga barya.
Dahil ang nasa litrato ay ang kaniyang sarili, ang kaniyang yumaong asawa, at ang anim na taong gulang nilang anak na tatlumpu’t dalawang taon na niyang hinahanap.
Pero paano napunta sa kamay ng estrangherang ito ang larawang iyon?
Si Mang Isidro ay pitumpu’t apat na taong gulang na.
Buong buhay niya ay ginugol niya sa paggawa ng mga banig kasama ang asawa niyang si Aling Salud.
Sa kanilang maliit na bahay sa Samar, araw-araw silang nagtatabas, nagpapatuyo, at naghahabi ng tikog.
Hindi sila mayaman.
Madalas, sapat lang ang kinikita nila para sa bigas, isda, at kaunting gamot.
Pero masaya sila noon.
Lalo na kapag kasama nila ang nag-iisang anak na si Mila.
“Tatay, kapag malaki na ako, ako naman ang bibili ng magandang bahay para sa inyo!”
Iyon ang madalas sabihin ng bata habang nakaupo sa tabi ng kaniyang ina.
Napapatawa si Mang Isidro.
“Anak, kahit maliit lang ang bahay natin, basta magkakasama tayo, masaya na si Tatay.”
Ngunit isang gabi, may dumating na malakas na bagyo.
Umangat ang tubig sa kanilang barangay.
Nagkagulo ang mga tao habang nagmamadaling lumikas.
Mahigpit na hawak ni Mang Isidro ang kamay ni Mila nang biglang rumagasa ang malakas na tubig.
Nadulas siya sa putikan.
Nabitawan niya ang anak.
“MILA!”
Iyon ang huling pagkakataong nakita nila ang bata.
Ilang linggo silang naghanap.
Pumunta sila sa mga evacuation center, ospital, at kalapit na bayan.
Nagpakalat sila ng mga larawan.
Nagtanong sa mga pulis at opisyal ng barangay.
Pero walang nakapagsabi kung nasaan ang kanilang anak.
Lumipas ang isang taon.
Dalawa.
Sampu.
Hanggang naging tatlumpu’t dalawang taon.
Hindi kailanman tumigil sa paghihintay si Aling Salud.
Tuwing kaarawan ni Mila, naghahanda siya ng paboritong suman ng bata.
Naglalagay din siya ng isang maliit na plato sa hapag-kainan.
“Salud, tayong dalawa na lang ang nandito,” minsang malungkot na sabi ni Mang Isidro.
Pero umiiling ang asawa.
“Isidro, hangga’t hindi natin nakikita ang anak natin, hindi ako maniniwalang wala na siya.”
Kaya patuloy silang naghintay.
At habang tumatanda sila, gumagawa si Aling Salud ng isang espesyal na banig.
Hindi iyon ipinagbibili.
Sa bawat libreng oras, hinahabi niya ang mga hibla ng tikog na may disenyong tatlong ibon.
Dalawang malaki.
At isang maliit.
“Para kanino iyan?” tanong ni Mang Isidro.
“Para kay Mila.”
Napabuntong-hininga siya.
“Paano kung hindi na siya bumalik?”
Ngumiti si Salud kahit nangingilid ang luha.
“Kung hindi man siya makabalik, kahit ang anak niya, sana may makahiga rito balang araw.”
Walong buwan na ang nakalilipas nang pumanaw si Aling Salud.
Sa mga huling sandali ng kaniyang buhay, mahigpit niyang hinawakan ang kamay ni Mang Isidro.
“Isidro… kapag bumalik si Mila, sabihin mong hindi ako nagalit sa kaniya.”
Napahagulgol ang matanda.
“Salud, hindi naman niya kasalanang nawala siya.”
“Alam ko. Pero baka iniisip niyang iniwan natin siya.”
Iyon ang huling habilin ng kaniyang asawa.
Mula nang mawala si Salud, mag-isa na lamang na gumagawa ng banig si Mang Isidro.
Ngunit nang magkasakit siya, unti-unting naubos ang kaniyang ipon.
Wala na siyang pambili ng gamot.
Kaya isang umaga, napilitan siyang dalhin sa palengke ang huling banig na ginawa ng asawa.
Ang banig na ipinangako niyang hindi kailanman ibebenta.
At iyon mismo ang hawak ngayon ng dalagang may dalang lumang litrato.
“Tay, ako po si Tala,” mahinang pagpapakilala ng babae.
Tinitigan siya ni Mang Isidro.
“Sino ang nanay mo?”
Nangingilid ang luha ni Tala nang sumagot.
“Si Mila po.”
Parang huminto ang tibok ng puso ng matanda.
“Nasaan siya? Buhay ba siya? Bakit hindi siya sumama sa iyo?”
Hindi agad nakasagot si Tala.
Umupo muna siya sa tabi ng matanda.
“Tay, ayon po sa kuwento ng nanay ko, may isang mangingisdang nakakita sa kaniya matapos ang bagyo. Dinala siya sa evacuation center sa ibang bayan.”
Tahimik na nakinig si Mang Isidro.
“Dahil bata pa siya at labis na natakot, hindi niya maalala ang buong pangalan ninyo. Isang mag-asawa ang pansamantalang kumupkop sa kaniya. Nang lumipat sila sa Cebu, isinama nila siya.”
Napahawak sa dibdib ang matanda.
“Hinahanap namin siya…”
“Opo, Tay. Noong lumaki siya, hinanap din niya kayo. Pero mali ang apelyidong naitala sa lumang mga papeles niya. Kaya hindi niya kayo matagpuan.”
Tumulo ang luha ni Mang Isidro.
“Nasaan ang anak ko ngayon, iha?”
Doon tuluyang napahagulgol si Tala.
“Tay… pasensiya na po.”
Biglang nanlamig ang katawan ng matanda.
“Anong ibig mong sabihin?”
“Dalawang buwan na pong patay ang nanay ko.”
Parang may mabigat na batong dumagan sa dibdib ni Mang Isidro.
“Hindi…”
Nanginginig niyang hinawakan ang lumang litrato.
“Hindi puwede… tatlumpu’t dalawang taon ko siyang hinanap…”
Hinawakan ni Tala ang kamay ng matanda.
“Bago po siya namatay, may iniwan siyang sulat. Sinabi niyang kung makita ko kayo, ibigay ko raw ito.”
Dahan-dahang inilabas ni Tala ang isang sobre.
Nakasulat sa harapan:
Para kina Nanay Salud at Tatay Isidro.
Hindi agad iyon nabuksan ni Mang Isidro.
Nanginginig ang kaniyang mga daliri.
Hanggang sa tinulungan siya ni Tala.
Sa loob ay isang lumang papel na may sulat-kamay ng kaniyang anak.
“Mahal kong Nanay at Tatay,
“Hindi ko po alam kung makikita ko pa kayo.
“Buong buhay kong inalala ang maliit nating bahay, ang amoy ng bagong tuyong tikog, at ang mga gabing sabay tayong kumakain habang umuulan.
“Hindi ko na maalala ang lahat ng mukha ninyo. Pero naaalala ko ang kamay ni Tatay na magaspang dahil sa paghahabi.
“At ang boses ni Nanay na kumakanta habang gumagawa ng banig.
“Kung buhay pa po kayo, sana alam ninyong hindi ko kayo kinalimutan.
“Hindi po ako nagtampo dahil nawala ako.
“Alam kong hinanap ninyo ako.
“At kung hindi man tayo magkita sa mundong ito, sana magkita tayo sa lugar kung saan wala nang bagyo at wala nang kailangang maghintay.
“Mahal na mahal ko po kayo.
“—Mila”
Hindi na napigilan ni Mang Isidro ang paghagulgol.
Tatlumpu’t dalawang taon niyang inakalang baka galit sa kanila ang anak.
Tatlumpu’t dalawang taon siyang nagtanong sa sarili kung saan siya nagkulang bilang ama.
At ngayon, nalaman niyang habang hinahanap nila si Mila, hinahanap din pala sila ng kanilang anak.
“Tala…” nanginginig niyang tanong. “May pamilya ba ang anak ko? Naging masaya ba siya?”
Tumango ang dalaga habang umiiyak.
“Opo, Lolo. Mabuti po siyang ina. Pero tuwing may bagyo, umiiyak siya. Lagi niyang sinasabi na may dalawang taong naghihintay sa kaniya sa Samar.”
Napatingin si Mang Isidro sa banig.
“Kung ganoon… para sa iyo pala ito.”
Dahan-dahan niyang itinulak ang banig papunta kay Tala.
“Regalo ng lola mo iyan. Hindi mo na kailangang bayaran.”
Umiling ang dalaga.
“Lolo, kaya po ako pumunta rito ay para hanapin kayo. Hindi para bumili ng banig.”
Yumuko siya at niyakap ang matanda.
Sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, may yumakap muli kay Mang Isidro na kadugo niya.
At sa yakap na iyon, naramdaman niya ang isang pagmamahal na matagal na niyang hinahanap.
Makalipas ang ilang araw, dinala siya ni Tala sa puntod ng kaniyang anak sa Cebu.
May dala silang mga bulaklak at ang huling banig na ginawa ni Aling Salud.
Dahan-dahang inilatag ni Mang Isidro ang banig sa tabi ng puntod.
Pagkatapos ay inilapag niya roon ang lumang litrato nilang mag-anak.
“Mila, anak…”
Nanginginig ang kaniyang boses.
“Patawarin mo si Tatay kung hindi kita nahawakan nang mahigpit noong gabing iyon.”
Tumulo ang kaniyang mga luha.
“Patawarin mo rin si Nanay. Hanggang sa huli, ikaw ang hinahanap niya.”
Hinaplos niya ang burdang pangalan sa banig.
“Anak, natapos na ni Nanay ang banig mo. Ang tagal niyang ginawa ito. Akala niya, makakauwi ka pa at dito ka matutulog.”
Yumuko ang matanda.
“Pero anak… bakit ngayon lang kita natagpuan kung kailan hindi na kita mayayakap?”
Tahimik na umiiyak si Tala sa kaniyang likuran.
Maya-maya, lumapit siya sa matanda.
“Lolo, may isa pa pong sinabi si Mama bago siya namatay.”
“Ano iyon, apo?”
“Sabi niya, kapag nakita ko raw kayo, huwag ko kayong hayaang mamuhay nang mag-isa.”
Napatingin si Mang Isidro.
“Kaya kung papayag po kayo, gusto ko kayong isama sa bahay namin.”
“Pero apo, matanda na ako. Baka maging pabigat lang ako sa iyo.”
Mahigpit na hinawakan ni Tala ang kaniyang kamay.
“Lolo, buong buhay kong narinig kay Mama na nangarap siyang makauwi sa inyo. Ngayong wala na siya, ako naman po ang tutupad sa pangarap niya.”
Napahagulgol ang matanda.
Pag-uwi nila sa bahay ni Tala, inilatag nila sa isang maliit na kuwarto ang banig na ginawa ni Aling Salud.
Bago matulog, napansin ni Mang Isidro na may maliit na tahi sa ilalim nito na hindi niya nakita noon.
Dahan-dahan niya itong binuksan.
May nakatagong maliit na piraso ng tela.
Sulat-kamay iyon ng kaniyang asawa.
“Mila, anak, kung sakaling makauwi ka at wala na si Nanay, dito ka humiga. Bawat hibla ng banig na ito ay katumbas ng isang araw na hinintay kitang bumalik. Mahal na mahal kita. —Nanay.”
Mahigpit na niyakap ni Mang Isidro ang banig.
Hindi na niya napigilan ang pag-iyak.
Dahil sa wakas, natagpuan na niya ang anak.
Ngunit hindi na niya ito mayayakap.
At ang asawang gumawa ng banig para sa kanilang muling pagkikita ay wala na rin upang masaksihan iyon.
Sa gabing iyon, natulog si Mang Isidro sa tabi ng apo niyang si Tala.
At bago ipikit ang kaniyang mga mata, mahina siyang bumulong habang hinahaplos ang lumang banig.
“Salud… natagpuan ko na ang anak natin.”
Tumulo ang kaniyang huling luha bago siya nakatulog.
“Pero mahal… bakit kung kailan natapos na ang paghihintay natin, saka naman wala na tayong pagkakataong magsama-sama?”
MGA ARAL SA BUHAY
1. Ang pagmamahal ng magulang ay hindi nawawala kahit lumipas ang maraming taon. Tulad nina Mang Isidro at Aling Salud, may mga magulang na hindi kailanman sumusuko sa paghahanap at paghihintay sa kanilang mga anak.
2. Huwag mawalan ng pag-asa kahit gaano kahirap ang buhay. May mga pagkakataong hindi natin natatanggap ang sagot sa ating mga panalangin sa panahong gusto natin, ngunit maaaring dumating ang mga sagot sa paraang hindi natin inaasahan.
3. Hindi lahat ng lumang bagay ay walang halaga. Minsan, ang isang simpleng banig, lumang damit, o kupas na litrato ay may dalang mga alaala at pagmamahal na hindi kayang tumbasan ng pera.
4. Pahalagahan ang pamilya habang may pagkakataon pa. Walang katiyakan ang buhay. Kaya habang maaari pa nating mayakap, makausap, at makasama ang ating mga mahal sa buhay, huwag nating ipagpaliban ang pagpapakita ng pagmamahal.
5. Ang tunay na pamana ay hindi lamang pera o ari-arian, kundi ang pagmamahal na naiiwan natin. Maaaring mawala ang ating mga mahal sa buhay, ngunit ang kanilang kabutihan, mga alaala, at pagmamahal ay patuloy na mabubuhay sa puso ng susunod na henerasyon.
MENSAHE SA LAHAT NG MAMBABASA
Sa lahat ng mga magulang na patuloy na naghihintay sa kanilang mga anak, at sa lahat ng mga anak na nangungulila sa kanilang mga magulang, sana ay magsilbing paalala ang kuwentong ito na walang distansiya o panahon ang kayang bumura sa tunay na pagmamahal.
Minsan, ang isang simpleng bagay na iniwan ng ating mahal sa buhay ay nagiging pinakamahalagang kayamanang maaari nating panghawakan.
Kung naantig ang puso mo sa kuwentong ito, I-SHARE mo ito sa iyong mga KAIBIGAN at PAMILYA. Malay natin, may isang taong makakabasa nito na matututong magpatawad, magmahal, at pahalagahan ang kaniyang pamilya habang may panahon pa.
Tandaan: Ang pera ay maaaring kitain muli, at ang mga nawalang gamit ay maaaring palitan. Ngunit ang isang yakap na matagal nating hinintay, kapag hindi na natin naibigay sa tamang panahon, ay maaaring maging panghabambuhay na pangungulila.
