ANG PERANG AKALA NIYA AY PARA SA MASTER’S DEGREE
Nanginginig ang kamay ni Ramon habang hawak ang dokumento.
“Kanino ito?”
Hindi makatingin si Liza.
“Kay Nico.”
“Bakit nasa oncology?”
Umiyak ang bata.
“May sakit po ako, Tatay.”
Parang gumuho ang mundo ni Ramon.
Napalingon siya kay Liza.
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”
“Dahil alam kong pipilitin mong umuwi.”
“Eh bakit hindi mo ako pinauwi?”
“Dahil ayaw kong mawala ang trabaho mo.”
Hindi agad naunawaan ni Ramon.
Labindalawang buwan niyang ipinadala ang halos buong suweldo niya.
Akala niya, bahagi nito ay napupunta sa tuition ni Liza para sa master’s degree.
Ang totoo, anim na buwan lamang nakapag-enroll ang babae.
Nang malaman nilang may malubhang sakit si Nico, ginamit niya ang natitirang pera para sa mga laboratory test, gamot, at pamasahe papunta sa ospital.
Nang maubos iyon, nagsimula siyang magtrabaho.
Umaga, naglilinis siya ng bahay ng isang matandang kapitbahay.
Tanghali, naglalaba.
Hapon, tumutulong sa carwash.
Gabi, gumagawa ng pagkain na ipinagbibili sa mga empleyado sa palengke.
Lahat iyon ay itinago niya kay Ramon.
“Bakit mo sinabi sa akin na nag-aaral ka?”
Napayuko si Liza.
“Dahil iyon ang gusto mong marinig.”
“Hindi!”
Napaluha si Ramon.
“Ang gusto kong marinig ay ang totoo!”
Tahimik si Liza.
“Hindi mo ba ako pinagkakatiwalaan?”
“Pinagkakatiwalaan kita,” sagot niya. “Pero kilala kita. Kapag sinabi kong may sakit si Nico, uuwi ka agad. Iiwan mo ang trabaho mo. Mawawala ang pinaghirapan natin.”
“Anak ko siya!”
“Anak din kita, Ramon.”
Natahimik ang lalaki.
“Hindi ko kayang panoorin kang isakripisyo ang lahat.”
Doon niya napansin ang mga kamay ng asawa.
Magaspang.
May maliliit na sugat.
May mga kuko itong hindi na napapaganda.
Hindi iyon ang mga kamay ng isang estudyanteng nakaupo buong araw sa silid-aralan.
Iyon ang mga kamay ng isang inang walang tigil na nagtatrabaho.
Lumapit si Ernesto.
“Ramon, may kailangan kang malaman.”
Tumingin ang lalaki sa kaniya.
“Si Liza ang nag-aalaga sa mga anak mo habang nasa abroad ka. Pero nitong mga nakaraang buwan, halos hindi na siya natutulog.”
“Bakit mo siya tinutulungan?”
Napabuntong-hininga si Ernesto.
“Dahil anak ko rin ang tinulungan niya.”
Nagulat si Ramon.
Ipinaliwanag ni Ernesto na noong nakaraang taon, naaksidente ang kaniyang batang anak at walang sapat na pera ang kanilang pamilya para sa unang bayad sa ospital.
Si Liza ang nagpahiram ng malaking bahagi ng perang ipinadala ni Ramon.
Hindi niya sinabi ito sa asawa.
“Binalak niyang ibalik lahat,” sabi ni Ernesto. “Kaya nagtatrabaho siya sa akin.”
Napatingin si Ramon kay Liza.
“Bakit mo ginawa iyon?”
Mahina itong sumagot.
“Dahil alam ko kung gaano kasakit sa isang magulang na makita ang anak na naghihirap.”
Pagkatapos ay inilabas ni Ernesto ang isa pang sobre.
“May isa pang bagay.”
Binuksan iyon ni Ramon.
Isang resibo.
Isang malaking bayad para sa operasyon ni Nico.
Ngunit ang petsa nito ay isang linggo bago siya umuwi.
“Liza…”
Umiling ang babae.
“Huwag mo nang itanong.”
“Kanino galing ang pera?”
Hindi sumagot si Liza.
Si Ernesto ang nagsalita.
“Hindi sa akin.”
Lalong nangunot ang noo ni Ramon.
“Kung hindi sa iyo, kanino?”
Tumingin si Ernesto kay Liza.
At doon sinabi ng babae ang katotohanang halos hindi kayang tanggapin ni Ramon.
“Hindi pera ang ipinambayad sa operasyon.”
“Kung ganoon, ano?”
“Ang bahay natin.”
