ANG LIHIM NA ITINAGO SA POSO SA LOOB NG TATLUMPU’T LIMANG TAON!
“Anong ibig sabihin nito, Mang Isko?”
Ipinakita ni Rogelio ang dokumento.
Hindi na umiwas ang matanda.
Umupo siya sa tabi ng lumang poso at tahimik na nagsimulang magsalita.
Tatlumput limang taon na ang nakalipas, maliit lamang na magsasaka ang pamilya ni Isko. Wala silang malaking lupain, wala ring maraming pera.
Ngunit mayroon silang anak na babae—si Elena.
Mabait, masipag, at palaging nangungarap na makapag-aral.
Dahil mahirap ang buhay, nagtrabaho si Elena sa isang mayamang pamilya sa bayan.
Doon niya nakilala ang isang batang lalaki na palaging pumupunta sa kanilang bahay.
Ang pangalan nito ay Ramon.
Kaibigan niya ito at kalaunan ay naging kasintahan.
Isang araw, sinabi ni Elena kay Isko na buntis siya.
Nagalit ang ama.
Hindi dahil ayaw niya sa anak.
Kundi dahil alam niyang mahirap ang buhay at hindi niya kayang suportahan ang magiging apo.
Ngunit nangako si Ramon na pakakasalan si Elena.
Hindi iyon nangyari.
Nawala si Ramon.
At ilang buwan pagkatapos manganak ni Elena, bigla siyang nagkasakit.
Bago siya mamatay, iniwan niya kay Isko ang kaniyang sanggol na lalaki.
Ngunit may isang problema.
Hindi ordinaryong bata ang kaniyang apo.
Ang ama nito, si Ramon, ay anak pala ng isang napakayamang negosyante.
At nang mamatay si Ramon sa isang aksidente, naiwan ang malaking mana.
“Bakit hindi ninyo sinabi sa pamilya ni Ramon?” tanong ni Rogelio.
Napayuko si Isko.
“Dahil may mga taong gustong kunin ang bata.”
“Anong mga tao?”
Hindi sumagot agad ang matanda.
Ibinigay niya ang isa pang dokumento.
Nakasaad doon na may nag-utos sa isang tao na kunin ang bata kapalit ng malaking halaga.
“May nagtatangkang pumatay sa apo ko,” sabi niya.
Kaya itinago ni Isko ang lahat.
Inalagaan niya ang bata nang palihim.
At ang perang nakabaon sa poso ay hindi ninakaw na yaman.
Iyon ay perang ipinadala ng ina ni Ramon para sa kaniyang apo.
Hindi ito kailanman nagamit.
“Nasaan ang apo mo ngayon?” tanong ni Rogelio.
Tumitig si Isko sa malayo.
“Hindi ko alam.”
Napakunot-noo ang pulis.
“Paano nangyari?”
“Isang gabi, dinala siya sa ospital dahil mataas ang lagnat. Pagbalik ko…”
Nanginginig ang boses ng matanda.
“Wala na siya.”
Tatlumput limang taon niyang hinanap ang bata.
Walang resulta.
Hanggang isang linggo bago dumating ang mga pulis, may natanggap siyang liham.
Isang liham na walang pangalan ng nagpadala.
Nakasulat lamang:
“Alam ko kung nasaan ang batang itinago mo.”
May kasunod na address.
Isang malaking gusali sa Maynila.
Ang headquarters ng isang kilalang kumpanya.
Ang pangalan ng kompanya?
Ramon Villareal Holdings.
Napatayo si Rogelio.
“Villareal?”
Tumango si Isko.
“Bakit hindi mo sinabi agad?”
“Dahil natatakot ako.”
“Kanino?”
Tumingin ang matanda sa mga dokumentong nasa kamay ng pulis.
“Sa taong maaaring apo ko.”
“Bakit?”
“Dahil kung siya nga iyon…”
Hindi niya natapos ang sinabi.
Kinabukasan, pumunta ang mga pulis sa kumpanya.
Doon nila nakilala ang batang may-ari ng kompanya—si Gabriel Villareal, isang matagumpay na negosyanteng kilala sa buong bansa.
Nang ipakita ni Rogelio ang lumang litrato ni Elena, natigilan si Gabriel.
“Kanino ninyo nakuha iyan?”
“Sa isang lumang poso.”
Napakunot-noo siya.
“Hindi ko alam ang ibig ninyong sabihin.”
Inilabas ni Rogelio ang isa pang larawan.
Isang batang lalaki.
Nakatayo ito sa tabi ni Elena.
Napalunok si Gabriel.
“Babae ba ang pangalan niya?”
“Elena.”
Biglang namutla si Gabriel.
“Siya…”
Hindi na niya natapos ang salita.
Dahil sa unang pagkakataon sa buong buhay niya, nakita niya ang larawan ng babaeng paulit-ulit niyang napapanaginipan ngunit hindi niya kailanman nakilala.
At bago pa siya makapagsalita, dumating ang isang matandang abogado.
May hawak itong lumang birth certificate.
“Sir Gabriel,” sabi nito, “may kailangan kayong malaman.”
Ibinigay niya ang dokumento.
Nandoon ang pangalan ng ina.
Elena Isko.
At sa ibaba nito, ang pangalan ng ama.
Ramon Villareal.
Nanginginig si Gabriel.
“Kung totoo ito…”
Napatingin siya kay Rogelio.
“Nasaan ang lolo ko?”
Ngunit hindi pa niya alam na sa sandaling iyon, nasa ospital na si Mang Isko.
At nakikipaglaban na naman ito para sa kaniyang buhay.
