ANG MGA RESIBONG NAGBUNYAG SA SAKRIPISYO NG ISANG INA!

Hindi agad nakaalis si Adrian sa tabi ng ina.

“Bakit po kayo nag-iisa?”

“May kausap akong pinsan sa kabilang bayan. Doon muna ako pupunta.”

“Bakit hindi ninyo sinabi sa akin?”

Napangiti nang pilit ang matanda.

“Busy ka. Lagi kang lumilipad.”

Naalala niya ang kanilang lumang bahay sa probinsiya.

Noong bata pa siya, wala silang sariling sasakyan. Kapag may pasok siya, maaga siyang gumigising dahil kailangan pa niyang tulungan ang ina na magtupi ng mga damit na nilabhan nito buong gabi.

Si Elena ay kumikita noon sa paglalaba ng mga kapitbahay.

Dalawang balde sa umaga. Tatlong balde sa hapon. Minsan, hanggang madaling-araw.

Kapag kulang ang bayad, tumatanggap siya ng bigas, gulay, o anumang maaaring maiuwi.

“Anak, mag-aral ka nang mabuti,” lagi niyang sinasabi. “Ayokong habang buhay kang nakayuko dahil mahirap tayo.”

Hindi nakalimot si Adrian.

Nang makapasok siya sa kolehiyo, ilang gabi niyang nakita ang ina na natutulog sa tabi ng batya dahil pagod na pagod ito.

Isang araw, nakita niya ang namamagang mga kamay nito.

“Nanay, tama na po. Magtrabaho na lang ako.”

Napailing si Elena.

“Hindi. Ang trabaho mo ay mag-aral.”

Ibinenta nito ang maliit na gintong singsing na tanging alaala nito mula sa kaniyang ina.

Doon nabayaran ang unang malaking gastusin ni Adrian sa pag-aaral.

Makalipas ang mga taon, natupad ang pangarap.

Naging piloto siya.

Ngunit kasabay ng tagumpay ay dumami ang kaniyang biyahe, responsibilidad, at panahon na wala sa bahay.

Hanggang sa isang araw, sinabi ni Elena sa telepono, “Huwag ka nang mag-alala sa akin. Kaya ko na.”

Iyon ang huling mahaba nilang pag-uusap.

Pagkaraan noon, naging maiikli ang tawag.

Hanggang sa minsan na lamang.

Akala ni Adrian ay ayaw siyang abalahin ng kaniyang ina noon.

Pagkatapos ng landing, hinintay niya si Elena sa arrival area.

Hindi siya pumayag na iba ang maghatid dito.

“Nay, saan po talaga kayo pupunta?”

“Sa Barangay San Roque.”

“Sasamahan ko kayo.”

Umiling ang matanda.

“Hindi kailangan.”

“Nanay ko kayo. Kailangan.”

Napangiti si Elena, ngunit tila may tinatago.

Nang makarating sila sa isang maliit na bahay, may matandang babae na sumalubong sa kanila.

“Dumating ka rin.”

Napatingin si Adrian.

“Sino po siya?”

“Si Aling Teresa. Kaibigan ko.”

Inabot ni Teresa kay Elena ang isang brown envelope.

“Hindi ko na kayang itago pa ito.”

Nanigas ang kamay ng matanda.

“Ano iyan?”

“Mga resibo.”

Binuksan ni Adrian ang sobre.

Nandoon ang mga lumang resibo ng tuition, boarding house, training, medical examination, at flight school fees.

Hindi pangalan ni Adrian ang nakalagay bilang nagbayad.

Pangalan ni Elena.

Napatingin siya sa ina.

“Pero paano?”

Tahimik si Elena.

“Akala ko scholarship ang lahat.”

“May scholarship ka,” sagot nito. “Pero hindi sapat.”

“Bakit hindi ninyo sinabi?”

“Dahil ayokong isipin mong utang mo sa akin ang pangarap mo.”

Unti-unting bumigat ang paghinga ni Adrian.

May isang huling resibo.

Mas bago iyon.

At iba ang halaga.

“Para saan ito?”

Hindi sumagot si Elena.

Si Teresa ang nagsalita.

“Ibinenta niya ang bahay ninyo.”

Parang may sumabog sa dibdib ni Adrian.

“Anong bahay?”

“Ang bahay na akala mong pinapaupahan lang.”

Napatingin siya sa ina.

“Nasaan na kayo nakatira?”

Ngumiti si Elena.

“Doon sa maliit na kuwarto sa likod ng bahay ni Teresa.”

Hindi makapagsalita si Adrian.

Labinlimang taon niyang inisip na sapat na ang perang ipinapadala niya.

Ngunit habang siya ay umaakyat sa himpapawid, ang ina niya pala ay unti-unting nawalan ng sariling bubong.

At may mas masakit pang bagay na hindi pa niya alam.