“SIYA ANG TOP 1? PERO KAHAPON LANG, NAKITA KO SIYANG NAGHAHALUNGKAT NG BASURA!”

“Mateo Santiago!”

Umalingawngaw ang pangalan sa covered court.

Ilang segundo munang walang gumalaw.

Akala ng lahat ay nagkamali ang principal.

Napatingin ang mga estudyante sa isa’t isa.

“Si Mateo?”

“Yung batang nangangalakal?”

“Yung laging may kariton?”

“Baka may ibang Mateo.”

Ngunit muling binasa ng principal na si Roberto ang hawak na papel.

“Para sa pinakamataas na marka sa buong paaralan ngayong taon… Mateo Santiago.”

Dahan-dahang tumayo ang bata.

Nakasuot siya ng malinis ngunit lumang uniporme. May bahid pa ng tinta ang manggas at may maliit na punit sa laylayan ng pantalon.

Hindi siya agad lumakad.

Tinitigan muna niya ang kaniyang guro na si Ma. Teresa.

Tumango ito habang nakangiti at umiiyak.

“Halika, Mateo.”

Umakyat siya sa entablado.

Palakpakan ang buong paaralan.

Pero sa gitna ng ingay, tahimik lamang siyang nakayuko.

Nang iabot sa kaniya ang medalya, tinanong siya ni Principal Roberto.

“Ano ang masasabi mo?”

Huminga nang malalim si Mateo.

“Salamat po.”

“Kanino?”

“Sa mga taong hindi ako tinawanan.”

Lalong lumakas ang palakpakan.

Ngunit may ilang estudyante sa likod na hindi makapaniwala.

Kabilang si Carlo, isang batang madalas siyang pagtawanan.

“Hindi naman posible ’yan,” bulong nito. “Madalas nga siyang wala sa klase.”

Narinig iyon ng isang guro.

“Wala siya sa klase dahil nagtatrabaho siya bago pumasok.”

Natahimik si Carlo.

Ilang linggo bago ang pagsusulit, may pagkakataong nakikita ng mga guro si Mateo na nakakatulog sa klase.

Hindi dahil tamad siya.

Galing siya sa palengke.

Alas-tres ng madaling-araw ay bumabangon na siya.

Alas-kuwatro ay nasa kalsada na.

Nangangalap siya ng bote at karton.

Alas-sais, inuuwi niya ang nakolekta.

Pagkatapos, maligo man o hindi, pumapasok siya sa paaralan.

At habang ang ibang bata ay naglalaro pagkatapos ng klase, nananatili siya sa isang sulok ng silid-aralan upang magbasa.

Ang tanging ilaw na ginagamit niya sa bahay ay maliit na rechargeable lamp.

Doon niya pinag-aaralan ang mga aralin.

Isang gabi, nadatnan siya ng guro niyang si Ma. Teresa sa tapat ng palengke.

“Mateo?”

Napalingon ang bata.

May hawak siyang karton sa isang kamay at libro sa kabilang kamay.

“Ma’am?”

“Bakit hindi ka umuwi?”

“May kulang pa po akong pera para sa proyekto.”

“Magkano?”

“Dalawampung piso.”

Napabuntong-hininga ang guro.

“Bibigyan kita.”

Umiling siya.

“Hindi po.”

“Bakit?”

“Kapag binigay ninyo po, matatapos ang problema ko ngayon. Pero kung magtrabaho po ako, matututo akong harapin ang susunod.”

Hindi nakasagot si Ma. Teresa.

Sa araw ng graduation, hindi lamang medalya ang natanggap ni Mateo.

Nakatanggap siya ng scholarship.

Ngunit bago pa man niya ito maisuot, may dumating na matandang lalaki sa paaralan.

Tahimik itong tumingin kay Mateo.

Pagkatapos, sinabi nito kay Principal Roberto:

“Hindi dapat siya dito nagtatapos.”

“Bakit po?”

“Dahil ang batang iyan ang hinahanap namin sa loob ng labinlimang taon.”

Napatingin si Ma. Teresa.

“Hinahanap?”

Tumango ang lalaki.

At inilabas mula sa kaniyang bag ang isang lumang litrato.

Sa litrato ay isang batang babae na nakangiti.

Sa tabi nito ay isang batang lalaki.

Nanlaki ang mga mata ni Mateo.

“Nanay…”

Biglang nagbago ang mukha ng matanda.

“Kilála mo siya?”

“Opo.”

“Alam mo ba kung saan siya nagmula?”

Umiling si Mateo.

“Ang alam ko po, namatay siya noong bata pa ako.”

Tahimik na inilapag ng lalaki ang litrato sa mesa.

“Hindi siya namatay.”

Nanigas si Mateo.

“Iniwan ka niya.”

Parang nawalan ng lakas ang bata.

“Hindi po totoo.”

“May dahilan.”

“Anong dahilan?”

Hindi agad sumagot ang lalaki.

Sa halip, inilabas niya ang isang lumang dokumento.

At nang mabasa ni Mateo ang pangalan sa ibaba nito, biglang nawala ang saya sa araw ng kaniyang pagtatapos.

Dahil ang pangalan ng tunay niyang ama ay hindi ang pangalang matagal niyang kinilala.

At ang kaniyang ama pala ang dahilan kung bakit siya kailangang mamuhay nang mahirap sa loob ng labindalawang taon.