ANG LIHIM SA LIKOD NG LUMANG UNIPORME

Lumipas ang mga buwan.

Habang ang ibang estudyante ay abala sa mga pagsusulit, proyekto, at paghahanda para sa graduation, patuloy na nagsisikap si Niko.

Tuwing madaling-araw, pumupunta siya sa palengke para magbuhat ng mga kahon.

Pagkatapos, papasok siya sa paaralan.

Pag-uwi naman, nag-aalaga siya kay Lorna.

Minsan, halos makatulog na siya sa klase.

Napapansin iyon ni Gng. Marissa, ngunit hindi niya alam ang tunay na dahilan.

“Niko, bakit parang lagi kang pagod?” tanong niya isang araw.

“Okay lang po, Ma’am.”

“Hindi mukhang okay.”

Ngumiti lamang ang binatilyo.

“May kailangan lang po akong tapusin.”

Hindi na nagtanong ang guro.

Sa paningin niya, si Niko ay isang mahirap na estudyanteng kulang sa disiplina.

Ngunit isang araw, nagbago ang lahat.

May dumating na bisita sa paaralan.

Si Arturo Villareal, isang negosyanteng kilala sa kanilang lalawigan, ay naghahanap ng estudyanteng bibigyan niya ng scholarship.

May isang kondisyon.

Kailangang mahusay sa pag-aaral at may magandang kuwento ng pagsisikap.

Nang suriin ng paaralan ang mga rekord, lumitaw ang pangalan ni Niko.

Nang malaman ni Marissa, nagulat siya.

“Si Niko?”

“Opo,” sagot ng principal na si Rogelio Mendoza. “Palagi siyang kabilang sa pinakamataas ang marka.”

Napatingin si Marissa sa lumang rekord.

Halos perpekto ang mga grado nito.

Hindi niya iyon alam.

Makalipas ang ilang araw, dumating si Arturo upang makausap si Niko.

“Bakit gusto mong makatapos?” tanong niya.

“Gusto ko pong maging nurse.”

“Bakit?”

Napayuko si Niko.

“Dahil gusto kong magamot ang nanay ko.”

Tahimik si Arturo.

“May sakit ba siya?”

“Opo. Matagal na po.”

“Magkano ang kailangan ninyo?”

Umiling si Niko.

“Hindi ko po alam. Ayaw niyang sabihin.”

Doon nagsimulang tumulong si Arturo.

Ngunit isang gabi, habang pauwi si Niko, nakita niyang maraming tao sa harap ng kanilang bahay.

May ambulansya.

Nang tumakbo siya papasok, nakita niyang isinakay si Lorna.

“Ma!”

“Anak…” mahina niyang sabi.

“Dalhin ninyo siya sa ospital!”

Sumakay si Niko sa ambulansya.

Kinabukasan, pumasok pa rin siya sa klase.

Nagtaka ang lahat.

“Bakit hindi ka nag-absent?” tanong ni Marissa.

“May exam po.”

“Nanay mo nasa ospital.”

“Babalikan ko po siya pagkatapos.”

Napatitig ang guro sa kaniya.

Sa unang pagkakataon, may nakita siyang bagay na hindi niya nakita noon.

Hindi katamaran ang suot ni Niko.

Pagod iyon.

At responsibilidad.

Pagkalipas ng ilang linggo, tuluyang lumala ang kondisyon ni Lorna.

Kinailangan nito ng malaking halaga para sa operasyon.

Ibinigay ni Arturo ang tulong na kailangan.

Ngunit may kapalit na kondisyon.

“Hindi mo kailangang bayaran ito ngayon,” sabi niya kay Niko. “Kapag nakapagtapos ka, tulungan mo rin ang ibang batang katulad mo.”

Tumango ang binatilyo.

“Opo.”

Dahil doon, mas lalo siyang nagsikap.

Naging isa siya sa mga nangunguna sa klase.

Hanggang dumating ang graduation.

Isang araw bago ang seremonya, ipinatawag ni Rogelio si Marissa.

“May magandang balita.”

“Ano po iyon?”

“Napili si Niko bilang guest speaker.”

Napangiti si Marissa.

“Si Niko?”

“Oo.”

“Bakit siya?”

“Dahil siya ang napili ng mga estudyante.”

Natahimik ang guro.

Naalala niya ang araw na pinahiya niya ang binatilyo dahil wala itong uniform.

Kinabukasan, puno ang gymnasium.

Nasa harapan si Niko, suot ang maayos na graduation toga.

Nasa unang hanay si Lorna, mahina ngunit nakangiti.

Nang tawagin ang pangalan ni Niko bilang guest speaker, tumayo ang lahat.

Ngunit bago siya umakyat sa entablado, lumapit siya kay Marissa.

“Ma’am…”

Hindi makatingin nang diretso ang guro.

“Pasensya na po kung dati wala akong uniform.”

Napaluha si Marissa.

“Hindi ikaw ang dapat humingi ng tawad.”

Ngumiti si Niko.

“May gusto po sana akong sabihin sa inyo pagkatapos ng speech.”

Pag-akyat niya sa entablado, nagsimula siyang magsalita.

“Hindi lahat ng batang pumapasok nang marumi ang damit ay tamad.”

Tumahimik ang gym.

“May mga batang hindi makabili ng sapatos dahil inuuna nila ang gamot ng magulang.”

Napayuko si Marissa.

“May mga batang walang bagong uniporme dahil ang bawat perang hawak nila ay para sa hapag-kainan.”

Nagsimulang lumuha ang ilang guro.

“Pero higit sa lahat, may mga batang pinipiling ngumiti kahit wala nang natitirang lakas.”

Tumigil si Niko.

Tumingin siya kay Lorna.

At ngumiti.

Ngunit biglang napansin ng mga tao na hindi tumatayo ang kaniyang ina.

Hindi ito gumagalaw.