ANG LIHIM NA ITINAGO SA LOOB NG TATLONGPU’T DALAWANG TAON
“Captain, huwag ninyong galawin ang mga papeles!”
Napalingon ang lahat kay Barangay Treasurer Marcelo, na biglang pumasok sa bulwagan.
Halata sa mukha nitong kinakabahan siya.
Nasa gitna pa rin ng mesa ang lumang kahon.
Isa-isang inilabas ni Captain Rogelio ang laman nito. May mga resibo, lumang kontrata, litrato ng mga dating opisyal ng barangay, at ilang dokumentong may mga pirma.
Ngunit isang folder ang agad nakakuha ng pansin ni Kagawad Elena.
“Captain…”
Ipinakita niya ang isang lumang dokumento.
“Barangay land titles.”
Kinuha iyon ni Rogelio.
Nanlaki ang kanyang mga mata.
Ang mga lupang nakalista roon ay pamilyar sa lahat.
Ang covered court.
Ang barangay hall.
Ang health center.
Pati ang maliit na paaralan.
“Bakit kasama ang mga ito?” tanong ni Elena.
Hindi sumagot si Marcelo.
Muling hinanap ni Rogelio ang ibang dokumento.
May isa pang papel.
At dito nakasulat ang pangalan ng isang dating barangay captain.
Lorenzo Valdez.
“Si Captain Lorenzo?” tanong ng isang residente.
“Tatlumpu’t dalawang taon na siyang patay,” sagot ni Rogelio.
Biglang nagsalita si Junjun.
“Siya po ang kilala ni Mama.”
Napatingin ang lahat sa bata.
“Anong ibig mong sabihin?”
“Sinabi po ni Mama na bago siya namatay, may isang matandang lalaki na dumadalaw sa kanya.”
“Lorenzo?”
Umiling si Junjun.
“Hindi ko po alam.”
Muling binuksan ni Elena ang folder.
May litrato roon.
Isang batang babae ang nakatayo sa tabi ni Lorenzo.
Sa likod nila ay isang maliit na bahay.
At sa harapan ng bahay ay isang babaeng halos kamukha ni Junjun.
“Siya ang nanay mo?” tanong ni Elena.
Tumango ang bata.
“Si Maria.”
Napahawak si Elena sa bibig.
“Hindi…”
Lumapit si Marcelo.
“Bigay mo sa akin ang folder.”
“Ayaw ko,” sagot ni Elena.
“Opisyal akong treasurer!”
“Hindi ibig sabihin noon puwede mong kunin ang ebidensiya.”
Nagtaas ng boses si Marcelo.
“Hindi ninyo alam ang ginagawa ninyo!”
Napatingin si Rogelio sa kanya.
“Bakit parang ikaw ang natatakot?”
Hindi sumagot si Marcelo.
Sa halip, bigla siyang umalis.
Doon lalo silang naghinala.
Makalipas ang ilang minuto, binuksan ni Rogelio ang pulang sobre.
May isang liham.
Nakasulat iyon sa nanginginig na sulat-kamay.
“Kung binabasa ninyo ito, ibig sabihin ay wala na ako. Hindi ko kayang dalhin sa hukay ang sikreto na ito.”
Napatingin si Junjun.
Ipinagpatuloy ni Elena ang pagbasa.
“Tatlumpu’t dalawang taon ang nakalipas, ipinagbili ng ilang opisyal ang lupang pag-aari ng buong barangay.”
Nagsimulang magbulungan ang mga tao.
“Ngunit hindi pera ang pinakamalaking ninakaw nila.”
Huminto si Elena.
May kasunod pa.
“May isang batang babae na ginamit bilang dahilan upang maitago ang krimen.”
Nanlaki ang mata ni Junjun.
“Anong ibig sabihin po niyan?”
Walang makasagot.
Binasa ni Elena ang huling bahagi.
“Ang batang iyon ay anak ni Lorenzo Valdez.”
Biglang nagkagulo ang buong barangay.
“Imposible!”
“May anak si Lorenzo?”
“Buhay pa ba?”
Napatingin si Junjun kay Elena.
“Ma’am…”
“Bakit po parang kilala ninyo ang pangalan niya?”
Hindi agad sumagot si Elena.
Dahil sa isang lumang dokumentong nakapatong sa ilalim ng kahon, nakita niya ang birth certificate ng batang babae.
At sa bahagi ng pangalan ng ina, malinaw na nakasulat:
Maria Valdez.
Ang ama:
Lorenzo Valdez.
Ngunit ang pinakamalaking pagkabigla ay nasa ibabang bahagi.
Sa seksiyon ng mga saksi, may dalawang pangalan.
Isa roon ay si Marcelo Santiago.
Ang kasalukuyang barangay treasurer.
At ang isa pa ay ang ama ni Captain Rogelio.
Tahimik na napaupo si Rogelio.
“Hindi…”
Muling nagsalita si Junjun.
“Captain, sinabi po ni Mama na huwag akong magtiwala sa kahit sinong may hawak ng barangay seal.”
Napatingin silang lahat sa lumang seal na nasa mesa.
At doon napansin ni Elena ang isang maliit na ukit sa likod ng kahon.
Isang petsa.
1994.
At isang pangungusap:
“Ang tunay na may-ari ng lupang ito ay hindi kailanman nabigyan ng pagkakataong ipaglaban ang kanyang karapatan.”
Biglang tumunog ang cellphone ni Rogelio.
May mensahe.
“Huwag ninyong ituloy ang pagbubukas ng kahon kung ayaw ninyong mawala ang bata.”
Napatingin siya kay Junjun.
Ngunit huli na.
Dahil paglingon nila sa pintuan, wala na ang bata.
